هفت پیکر
هفت پيكر، يا هفتگنبد يا بهرامنامه نامهاي گوناگون چهارمين مثنوي از پنجگنج حكيم نظاميگنجوي موضوعآن داستان بهرامگور يا بهرام پنجم ساساني (420-438م)، از قصههاي مشهور دورة ساساني است.1
نظامي در 593ق / 1197م اين منظومه را در 5130 (يا 5136)بيت به نام سلطان علاءالدين كرپ ارسلان آقسنقري، حاكم مراغه سروده است.2 در اين مثنوي، نظامي نخست بهشرح دوران كودكي و جواني بهرام گور تا زمان جلوس او بر تخت سلطنت ميپردازد. سپس از ازدواج بهرام با 7 دختر از 7 پادشاه 7 اقليم و جاي دادن آنان در 7 گنبد به 7 رنگ و مهمان شدن بهرام در هريك از روزهاي هفته به يكي از آن دختران و قصههايي كه از زبان آنها ميشنود، سخن ميراند.3 پس از آن پريشاني كار ملك به سبب غفلت بهرام از كارها و حملة ملك چين به ايرانو داستان ستمهاي «راست روشن» وزير و هوشيار شدن بهرام را شرح ميدهد. در پايان نيز به رفتنپادشاه در پي گورخر به غار و ناپديد شدن وي اشاره ميكند.4 با اينكه موضوع عمدة داستان هفتپيكر است، اما در واقع هفت پيكر تنها يكي از موضوعهاي اين مثنوي را تشكيل ميدهد.5
مآخذ:
- خانلري (كيا)، زهرا. فرهنگ ادبيات فارسي. تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1348، ص 541.
- رادفر، ابوالقاسم. كتابشناسي نظامي گنجوي. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي، 1371، ص 109.
- صفا، ذبيحالله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابنسينا، 1347، ج 2، ص 803-804.
- رادفر. همانجا.
- براون، ادوارد. تاريخ ادبي ايران. ترجمة علي پاشاصالح. تهران: اميركبير، 1358، ج 2، ص 689. نيزنك: بامداد، ا. افسانههاي هفتگنبد (تلخيص هفت پيكر نظامي). تهران: نيل، 1337؛ مجموعه مقالات كنگرة بينالمللي بزرگداشت نخستين سدة تولد حكيم نظاميگنجوي. تبريز: دانشگاه تبريز، 1372، 3ج؛ زنجاني، برات. برگزيدهاي از هفت پيكر نظاميگنجوي. تهران: اميركبير، 1364؛ معين، محمد. تحليل هفت پيكر نظامي. تهران: دانشگاه تهران، 1338؛ وحيد دستگردي، حسن. هفت پيكر يا بهرامنامه. تهران: ابنسينا، 1316.
ابوالقاسم رادفر