خاقانی شروانی
خاقاني شرواني، افضلالدين بديل (520-595ق / 1126-1199م) شاعر، قصيدهپرداز عارف.
او در شروان به دنيا آمد. پدرش پيشة تجارت داشت و مادرش از نسطوريان تازه مسلمان بود. نزد عمويش، كافيالدين عمر بن عثمان كه مردي طبيب و فيلسوف بود، پرورش يافت،1 و پس از مرگ وي زير نظر ابوالعلا گنجوي قرار گرفت. ابوالعلا او را به خاقان اخستان منوچهر شروانشاه (ز 555ق / 1160م)، معرفي كرد و سپس دختر خود را بدو داد.2 در آغاز «حقايقي» تخلص ميكرد و پس از پيوستن به خاقان، تخلص «خاقاني» را برگزيد. در شعر از شيوة سنايي پيروي ميكرد و بخشي از قصايدش را به تقليد از وي سرود.3 مسافرتها، گرفتاري در زندان شروانشاه و مرگ همسر و فرزندش را ميتوان از وقايع مهم زندگي او شمرد.4 در تبريز درگذشت و در مقبرةالشعرا مدفون شد.5
اشعارش با وجود لحن قوي و خوش آهنگي مشحون از تصنعات و تكلفات بسيار و نيز كنايات و استعارههاي غريب است.6 به جز ديوان اشعار، مثنوي تحفةالعراقين و منشآت در نثر از آثار او هستند.7 قصيدة ايوان مداين او در ادب فارسي به سبب مضمون و بيان آن شهرت دارد.8
نیز نگاه کنید به
مآخذ:
- بياني، مهدي. كارنامة بزرگان ايران. تهران: اداره كل انتشارات و راديو، 1340، ص 206.
- خالقي راد، حسين. قطعه و قطعه سرايي در شعر فارسي. به كوشش حسين الهي قمشهاي، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1375، ص 316.
- فروزانفر، بديع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمي، 1380، ص 612 و 617.
- سجادي، ضياءالدين. مقدمه بر ديوان خاقاني شرواني. تهران: زوار، بي تا، ص 16 (مقدمه).
- بياني. همان. ص 207.
- زرين كوب، عبدالحسين. ديدار با كعبة جان. تهران: سخن، 1378، ص 26.
- خالقيراد. همان. ص 316 و 317.
- يوسفي، غلامحسين. چشمة روشن. تهران: علمي، 1369، ص 166. نيز نك: مجموعة مقالات برگزيدة همايش خاقانيشناسي، به كوشش فاطمه مدرسي و محبوب طالعي، جهاد دانشگاهي اروميه، خرداد 1384، ج 1.
ابوالقاسم رادفر
منبع اصلی
نویسنده مقاله