ناصر خسرو
ناصر خسرو (394-481ق / 1004-1088م)، حکیم، شاعر، نویسنده و جهانگرد.
حکیم ناصربن خسرو بن حارث قبادیانی بلخی مروزی مکنی به ابومعین و ملقب و متخلص به حجّت در قبادیان از نواحی بلخ زاده شد[۱]. در جوانی افزون بر علوم ادبی و زبان عربی، به بیشتر علوم و فنون روزگار خود مانند طبّ، ریاضیات، فلسفه و موسیقی تسلّط یافت[۲]. هم در این دوره به دربار ملوک و صدور از جمله سلطان محمود (حک 389-421ق / 999-1030م) و سلطان مسعود غزنوی (حک 421-432ق / 1030-1041م) پیوست و صاحب جاه و مقام شد. پس از آن در دربار چغری بیگ داوود (د 451 یا 452ق / 1059 یا 1060م) امیر سلجوقی به شغل دبیری پرداخت[۳]. به تدریج مانند اقران خود به مال و مکنت دست یافت. اما در 42 سالگی به سبب خوابی که دید احوالش دگرگون شد و با هدف زیارت خانه خدا، دیار و مشاغل خود را ترک گفت و هفت سال از عمرش (437 تا 444ق / 1045 تا 1052م) را در سفر گذراند[۴]. هنگام اقامت در قاهره با تأثیر و تبلیغ مؤیدالدین فاطمی به مذهب اسماعیلیه گروید و از سوی خلیفه فاطمی المستنتصر بالله (حک 427-487ق / 1036-1094م) لقب حجت خراسان گرفت[۵]. حدود 50 سالگی به زادگاه خود بلخ بازگشت و دعوت خویش را آغاز کرد. مدتی به سبب مخالفت متعصّبان دور از بلخ به سر برد. سرانجام به یمکان رفت و در آنجا تشکیلات مذهبی ایجاد کرد و در همان جا نیز درگذشت[۶]. از عمده آثارش میتوان دیوان اشعار، زادالمسافرین*، وجه دین*، گشایش و رهایش*، خوان الاخوان*، جامع الحکمتین و سفرنامه* را نام برد[۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، 1350، ج.2، ص 154.
- ↑ وزین پور، نادر. برگزیده قصاید حکیم ناصرخسرو قبادیانی. تهران: امیرکبیر، 1349، ص مقدمه.
- ↑ قویم، علی. مقدمه بر خوان الاخوان ناصرخسرو. تهران: باران، 1338، ص ب (مقدمه).
- ↑ محقق، مهدی. تحلیل اشعار ناصرخسرو. تهران: دانشگاه تهران، 1363، ص 10، (پیشگفتار).
- ↑ شعار، جعفر. گزیده اشعار ناصرخسرو. تهران: علمی، 1368، ص هفت (مقدمه).
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. ج 2، ص.2993.
- ↑ دبیرسیاقی، محمد. ره آورد سفر. تهران: سخن، چ 1، 1370، ص یازده و دوازده (سرآغاز).
- ↑ برتلس، یوگنی ادواردویچ. ناصرخسرو و اسماعیلیان. ترجمه یحیی آرین پور، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1346.
- ↑ زرین کوب، عبدالحسین. با کاروان حلّه. تهران: آریا، 1343، ص 59 ـ 81.
- ↑ شیرزمان، فیروز. فلسفه اخلاقی ناصر خسرو و ریشههای آن. اسلام آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان، 1371.
- ↑ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 443ـ 469.
- ↑ میرانصاری، علی. کتابشناسی حکیم ناصرخسرو قبادیانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1372.
- ↑ مینوی، مجتبی. «ناصرخسرو»، ادبیات مشهد. س 8 (1351)، ش 2، ص 273 ـ 304.
- ↑ ناصر خسرو، دیوان ناصرخسرو. به کوشش مجتبی مینوی و مهدی محقق، تهران: دانشگاه تهران، 1353.
- ↑ یادنامه ناصرخسرو. مشهد: دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی، 1355.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر