بدیع الزمان همدانی
بدیعالزمان همدانی (358 ـ 398 ق / 969 ـ 1008م)، شاعر، ادیب و نویسنده.
ابوالفضل احمد بن حسین ملقب به بدیع الزمان از شاعران و نویسندگان برجسته عربی نویس ایران است.1 او در همدان زاده شد و در همان جا علوم ادبی را از احمد بن فارس رازی (د 390ق / 1000م) آموخت.2 در 380ق / 990م، در بیست و دو سالگی از همدان به ری رفت و در آنجا به خدمت صاحب بن عباد (د 385 ق / 995م)، وزیر دانشمند دیلمی درآمد و با سرودن قصایدی در مدح او، مورد توجه و محبت آن وزیر قرار گرفت. پس از آن به گرگان رفت و مدتی در آنجا سکنا گزید. در این شهر بود که به مذهب اسماعیلیه گروید3 و نزد ابوسعید محمد بن منصور تقرّب یافت. در 382ق / 992م عازم نیشابور شد و در راه رهزنان هرچه داشت به غارت بردند.4 در نیشابور در مباحثات لغوی و اقتراحات ادبی شرکت کرد و در آن مباحثات بر ابوبکر خوارزمی چیره شد و شهرت فراوانی به دست آورد.5 در 383ق / 993م نیشابور را ترک کرد و به سیستان رفت و به خدمت خلف بن احمد، امیر ادب پرور سیستان رسید. از آنجا رهسپار غزنه شد و سلطان محمود غزنوی (حک 389- 421ق / 999-1030م) را مدح گفت. سپس به هرات رفت و ازدواج کرد و باقی عمر را در آنجا به نعمت و آسایش گذراند.6 او واضع فنّ مقامات و نخستین کسی بود که این عنوان را بر کتاب خود (مقامات) نهاد.7 از آثارش بجز مقامات میتوان دیوان شعر، مجموعه منشآت، مشهور به رسایل بدیعالزمان را نام برد.8
مآخذ:
1. بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 58.
2. صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 2، 1335، ج 1، ص 644.
3. ابراهیمی حریری، فارس. مقامه نویسی در ادبیات فارسی. تهران: دانشگاه تهران، 1346، ص 50ـ 52.
4. بیانی. همان. ص 59.
5. ذکاوتی قراگزلو، علی رضا. بدیع الزمان همدانی و مقامات نویسی. تهران: انتشارات اطلاعات، چ 1، 1364، ص 9.
6. ابراهیمی حریری. همان. ص 52ـ 53.
7. خطیبی، حسین. فنّ نثر در ادب پارسی. تهران: زوّار، چ 1، 1366، ص 562.
8. مصاحب، غلامحسین. دایرهالمعارف فارسی. ج 1، ص 396.