ایلام
ايلام، نام استان، شهرستان و شهري است در غرب كشور و در همسايگي كشور عراق.
شهرستان ايلام، از شمال با شهرستانهاي «شيروان و چرداول» و «ايوان»، از شرق با شهرستان دره شهر از غرب با شهرستان قصرشيرين (در استان كرمانشاه) و قسمتي از مرز عراق و از جنوب با شهرستان مهران همسايه است.1
اين شهرستان برابر با آخرين تقسيمات كشوري در 1383ش، داراي 2 شهر، 2 بخش، و 4 دهستان است.2 شهرستان ايلام، سرزميني كوهستاني است كه كوههاي نسبتاً مرتفعي چون مانشت 2629 متر، گاوراه 2250 متر و شلم 2174 متر از جمله آنها است . اين كوهها سرچشمة رودهاي متعددي از جمله كنجانچم، گدار خوش و چرداول است كه يا به سوي عراق روانند و يا به طرف شَرق سرازير شده، به كرخه ميپيوندند.3
شهر ايلام، مركز استان ايلام، با مختصات جغرافيايي "30 '25 ْ46 طول شرقي "30 '38 ْ33 عرض شمالي و با ارتفاع 1440 متر از سطح دريا،4 در فاصلة 709 كيلومتري تهران واقع است.5 ايلام تا پيش از 1315ش، حسينآباد پشتكوه ناميده ميشد. قصبة حسينآباد، مركز حكومت واليان پشتكوه بود كه به تدريج با اجراي سياست ساكن كردن عشاير، توسعه يافت و به مركز مبادلات و اسكان چادرنشينان منطقه تبديل شد.
شهر ايلام، گرچه پيش از اين قصبهاي بيش نبوده و آثار تاريخي و بناهاي باستاني مهمي در آن به چشم نميخورد، امّا نام آن يادگار تمدن كهن و پرماجرايي است كه ساكنان آن روزگاري دراز در اين ناحيه داراي حكومت مستقل و مقتدري بودهاند.
پيشينة اين تمدن باستاني كه داراي زبان، خط، هنر و اعتقادات خاص بوده است، به هزارههاي پيش از ميلاد، يعني قبل از ورود آرياييها به سرزمين ايران، ميرسد.
حكومت ايلام با توجه به عواملي از جمله ناتواني و يا توانمندي همسايگان متخاصم خود يعني آشور و كلده، قدرتمند و يا دچار ضعف ميشد و ظاهراً توسط آشور بانيپال، پادشاه مقتدر آشور، فرو پاشيد و از ميان رفت، امّا به هر حال اين تمدن و محدودة جغرافيايي آن همواره در درون مرزهاي فرهنگي و سياسي ايران، باقيماند.6
شهر ايلام تا 1316ش جزو استان كرمانشاه بود كه در 1343ش مركز فرمانداريكل و در 1352ش مركز استاني به همين نام شد.7
شهر ايلام به دليل موقعيت مرزي خود، به لحاظ جغرافياي سياسي و موقعيت ارتباطي، داراي اهميت و زمينة رشد و توسعة مواصلاتي و تجاري است. همچنين بارندگي مناسب و وجود مراتع و اراضي قابل كشت، شرايط مناسبي را براي توسعة اقتصاد كشاورزي و نيز صنعتي فراهم ساخته است.
شهر ايلام در جريان جنگ عراق با ايران، صدمات بسيار ديد و از رشد مطلوب بازماند. جمعيت اين شهر در سرشماري 1375ش، تعداد 126346 تن بود8 كه برابر برآورد انجام شده، در 1384ش به 141915 تن رسيده است.9 اقدامات عمراني اخير و تأسيس مراكز آموزشي و رفاهي، موجب جمعيت به اين شهر شده است.
مآخذ:
1. سازمان نقشهبرداري كشور. نقشه تقسيمات كشوري. تهران: سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1383.
2. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.
3. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرةالمعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 127.
4. همانجا.
5. سازمان حمل و نقل و پايانههاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جادههاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 10.
6. اطلس تاريخ ايران. چ 1، تهران: سازمان نقشهبرداري كشور، 1378، ص 16-23.
7. سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي. جغرافياي استان ايلام. تهران: شركت چاپ و نشر كتابهاي درسي ايران، 1383، ص 16.
8. نورالهي، طه. توزيع و طبقهبندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماريهاي 75-1335. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 176.
9. مركز آمار ايران. بازسازي و برآورد جمعيت شهرستانهاي كشور. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 66.
غلامحسین تکمیل همایون