دایی جان ناپلئون(ادبیات)
دایی جان ناپلئون، داستان بلند تاریخی، اجتماعی و سیاسی طنزگونه و انتقادی.
رمان طنز دایی جان ناپلئون یكی از موفقترین رمانهای چاپ شده در سالهای اخیر است.1 ایرج پزشكزاد (ز 1306ش) حقوقدان، دیپلمات، طنزنویس و مترجم معاصر و مشهور ایران این اثر را در 1351ش خلق و چاپ كرد.2 زمینة تاریخی رمان فكاهی دایی جان ناپلئون به سالهای پس از جنگ جهانی دوم، یعنی زمان تغییرات بنیادین ساختارهای سیاسی و اجتماعی كشور میپردازد.3 این رمان داستان خانوادهای اشرافی را بازگو میكند كه هریك از اعضای آن در جهت حفظ امتیازهایی كه دوران آنها سپری شده است، بیهوده تلاش میكند. دایی جان بزرگترین عضو این خانواده، چكیدة بیمارگونگی طبقهای است كه با اندیشههای غیر واقعی در برابر واقعیت غیرقابل تحمل از خود واكنش نشان میدهد. كوشش او برای حفظ دنیای كهنه و در حال سقوط خود، وضعیتی تراژدی ـ كمیك ایجاد میكند.4 ذهن بیمار دایی جان در یك تحلیل كلی شباهتهای بسیاری با دُن كیشوت[1] سروانتس[2] نشان میدهد. اما او دن كیشوتی در دنیای تسخیرشدگان است. دنیایی كه در آن نه تنها دایی جان، كه همة شخصیتها بیمار، جنّ زده و تسخیر شدهاند.5 موفقیت این رمان و نیز نمایش مجموعة تلویزیونی هفده قسمتی آن به كارگردانی ناصر تقوایی ر ا میتوان كم نظیر خواند.6 گفتنی است كه این رمان در نیمة دوم سالهای 40 به صورت پاورقی در مجلة فردوسی به چاپ رسیده بود و پس ازآن نیز هفت بار تا پیش از نمایش مجموعة تلویزیونی آن و حداقل سه بار در حین پخش این مجموعه به صورت كتاب چاپ شد.7
مآخذ:
1. پزشكزاد، ایرج. دائی جان ناپلئون. تهران: بی نا، چ 11، 2537 (1357)، مقدمة ناشر.
2. عابدینی، حسن. فرهنگ داستاننویسان ایران. تهران: تهران دبیران، 1369، ص 49ـ 50 (به اختصار).
3. یاوری، حورا. «داستان بلند (رمان)»، ادبیات داستانی ایران. از سری مقالات دانشنامة ایرانیكا، زیر نظر احسان یارشاطر، ترجمة پیمان متین، با مقدمة ابراهیم یونسی، تهران: امیركبیر، 1382، ص 72.
4. عابدینی، حسن. صد سال داستاننویسی در ایران. تهران: نشر تندر، 1368، ج 2، ص 104.
5. فرهمند، حسین. «دن كیشوت در دنیای تسخیرشدگان»، رودكی. س 2، ش 18 (فروردین 1352)، ص 30.
6. پزشكزاد، ایرج. همان.
7. حیدری، غلام. معرفی و نقد آثار ناصر تقوایی. تهران: به نگار، 1369، ص 340.
[1]. Don Quixote.
[2]. Cervantes.
ابوالقاسم رادفر