دقیقی
دقیقی، ابومنصور محمد بن احمد (د 367-370ق / 978-980م) شاعر حماسی ـ غنایی دورة سامانی.
زادگاه او را مرو، بخارا، هرات، طوس و بلخ دانستهاند، اما بلخی بودن او درستتر است.1 ابتدا به خدمت امرای چغانی ابوسعید مظفر و ابونصربن علی كه در ماوراءالنهر سكونت داشتند، درآمد و افزون بر آنان امیر فخرالدوله از آل محتاج را دراشعار خود ستایش كرد.2 سپس به دربار منصور بن نوح (حك 350-365ق / 961-976م) و نوح بن منصورسامانی (365-387ق / 976-997م) راه یافت و آنان را نیز مدح گفت.3 گویا به امر نوح نظم شاهنامه (گشتاسبنامه) را آغاز كرد و 1000 (بنابر روایاتی 1000 تا 20.000) بیت سرود. پیش از پایان گشتاسبنامه به دست بندهای به قتل رسید.4 فردوسی اثر ناتمام او را به پایان بردو آن را در شاهنامه خود گنجانید.
گشتاسبنامه در بیان سلطنت گشتاسب، ظهور زردشت و جنگ مذهبیمیان گشتاسب و ارجاسب تورانی است. از دقیقی قصیدهها، غزلها، قطعات و ابیات پراكندهای نیز در كتب تذكره، به ویژه لبابالالباب، مجمعالفصحا و كتابهای دیگر مانند لغت فرس اسدی، تاریخ بیهقی و جز آنها باقی ماندهاست.5 شیوة او در شعر نظیر رودكی است و از الفاظ ساده و معانی طبیعی استفاده كرده است.6 قدرت طبع دقیقی در شعر عاشقانه و تصویر جمال و جلوة طبیعت در مقایسه با گشتاسب نامه درخشش بیشتری دارد.7
مآخذ:
1. اقبال آشتیانی، عباس. تاریخ مختصر ادبیات ایران. به كوشش میرهاشم محدث، تهران: هما، 1376، ص 155.
2. خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 211.
3. صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: فردوسی، 1363، ج 1، ص 411.
4. فروزانفر، بدیعالزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، 1380، ص 29.
5. صفا. همان. ج 1، ص 412.
6. زرینكوب، عبدالحسین. از گذشتة ادبی ایران. تهران: الهدی، 1375، ص224.
7. یوسفی، غلامحسین. «ز چندین عاشقانه شعر دلبر»، یادنامة دقیقی طوسی. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1355، ص 35.
ابوالقاسم رادفر