رساله قُشَیریه
رسالة قُشَیریه، رسالهای به زبان عربی در تصوف، تألیف عبدالكریم بن هوازن قشیری [376-465ق].
این رساله دربارة عقاید، اصول و مبادی صوفیه و از معتبرترین آثار در تصوف است.1 مؤلف آن از فقها، ادبا و صوفیان مشهور خراسان در سدة 5 ق / 11 م به شمار میرود.2 قشیری در 437 ق / ؟م نگارش این رساله را آغاز كرد و در اوایل 438 ق آن را به پایان برد. رساله قشیریه شامل دو فصل و 54 باب است. فصل نخست در بیان عقاید صوفیان در مسائل اصول و فصل دوم، نتیجه و تلخیصی از فصل پیشین است.3 قشیری در این رساله ابتدا به اجمال احوال مشاهیر صوفیه از ابراهیم اَدهم (د 161 / 162 ق / ؟م) تا ابوعبدالله رودباری (د 322 / 323 ق/ ؟م) را آورده است.4 سپس به تفسیر 50 اصطلاح و تعبیر صوفیه میپردازد و توضیحاتی دربارة هر یك از آنها به دست میدهد.5 از میان این اصطلاحات و تعابیر میتوان به: قبض و بسط، هیبت و انس، تواجد و وجه و وجود، جمع و تفریق، فنا و بقا و صحو و سكر اشاره كرد.6 این رساله شروحی دارد، از جمله شرحی به عربی از شیخ الاسلام زكریا انصاری (926 ق / 1519 م) با عنوان، احكام الدلالة علی تحریر الرسالة و شرحی به فارسی كه سید محمد گیسودراز (د 825 ق/ 1421 م) صوفی بزرگ چشتی آن را نوشته است.7 از رسالة قشیریه ترجمههایی نیز به فارسی صورت گرفته است. به طور نمونه، خواجه امام ابوعلی بن احمد عثمانی از شاگردان مؤلف آن را به فارسی برگرداند. همین برگردان را ابوالفتح عبدالرحمان نیشابوری در 550 ق / ؟م تصحیح كرد.8 استاد فقید، بدیعالزمان فروزانفر نیز آن را به فارسی برگردان و در تهران به چاپ رسانده است.
مآخذ:
1. زرینكوب، عبدالحسین. ارزش میراث صوفیه. تهران: امیركبیر، چ 4، 2536 (1356)،ص 133.
2. مصاحب، غلامحسین. دایرةالمعارف فارسی. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج 1، ص 27 (ذیل ابوالقاسم قشیری)
3. فروزانفر، بدیعالزمان. ترجمة رسالة قشیریه. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی ، چ 2، 1361، ص 14 (مقدمه)، 68.
4. زرینكوب، عبدالحسین. همانجا.
5. فروزانفر ، بدیعالزمان. همان، ص 69.
6. نفیسی، سعید. سرچشمة تصوف در ایران. تهران: فروغی ، 1343، ص 106.
7. فروزانفر. همان، ص 72.
8. طبری، محمدعلی. زبدةالآثار. تهران: امیركبیر ، چ 1، 1372، ص 207.
و نیز نگ: رضایتی كیشه خاله، محرم. تحقیق در رسالة قشیریه با تأملی در افكار و آثار امام قشیری. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1384.
ابوالقاسم رادفر