رودکی
رودكی، ابوعبدالله جعفر بن محمد (د 329ق / 941م)، شاعر و استاد بزرگ سدة 4 ق و معاصر سامانیان. در قریة رودك نزدیك سمرقند زاده شد.1 گاه او را بخارایی و زمانی سمرقندی خواندهاند. او یكی از نخستین شعرای پارسیگوی است.2 به گفتة عوفی در 8 سالگی قرآن آموخت و آن راحفظ كرد. شعر نیز میسرود. افزون بر آن آواز خوشی داشت واز ابوالعبك بختیار نواختن بربط را آموخت. عوفی و ابوذراعه جرجانی او را نابینا دانستهاند، اما سمعانی در الانساب، نظامی عروضی در چهارمقاله و صاحب تاریخ سیستان به این امر اشارهاینكردهاند.3 به ملازمت امیرنصر سامانی (حك 250ـ279ق / 864-892م) درآمد و ثروت فراوان اندوخت. به جز امیرنصر، ابوالفضل بلعمی وزیر دانشمند سامانی و چند تن دیگر را مدح گفت.4 به كثرت شعر مشهور بود و رشیدی سمرقندی اشعارش را بالغ بر یك میلیون و 300هزار بیت شمرده كه جز اشعار اندكی باز نمانده است.5 مهمترین منظومههای او كلیله و دِمْنِه و سندبادنامه است.6 گاه اشعار او را باسخن دیگران، به ویژه قطران تبریزی به هم آمیختهاند. شیوة شعر وی مبتنی بر سادگی معنی و روانیلفظ و عاری از گزاف و مبالغه است.7 قدیمترین بلكه نخستین شاعری است كه شعر رزمی سروده و به همین سبب پیشگام ابوشكور، دقیقی و فردوسی شمرده میشود.8
مآخذ:
1. خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 238.
2. نفیسی، سعید. محیط زندگی و احوال و اشعار رودكی، تهران: امیركبیر، 1341، ص297، 298 و 299.
3. صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران، تهران: فردوسی، 1363، ج 1، ص 372-373.
4. خانلری. همانجا.
5. فروزانفر، بدیعالزمان. سخن و سخنوران، تهران: خوارزمی، 1380، ص 18.
6. اقبال آشتیانی، عباس. تاریخ مختصر ادبیات ایران، به كوشش میرهاشم محدث، تهران: هما، 1376، ص 148؛ مصاحب. ذیل «رودكی». ج 1، ص 1115.
7. زرینكوب، عبدالحسین. با كاروان حلّه، تهران: جاویدان، 1362، ص 12-13.
8. اقبال آشتیانی. همان. ص 149.
ابوالقاسم رادفر