طالبوف
طالبوف (1250ـ1328 یا 1329ق / 1834-1910 یا 1911م)، روشنفكر، نویسندة نوگرای اجتماعی و داستاننویس.
حاج ملاعبدالرحیم فرزند استاد ابوطالب نجار تبریزی در سرخاب تبریز زاده شد.1 به سبب نام پدرش او را ابوطالبزاده، طالبزاده، و به تركیب روسی طالبوف خواندهاند.2 در جوانی به تفلیس رفت و به آموختن زبان و ادبیات روسی مشغول شد. به تدریج سرمایهای كسب كرد و در «تمرخان شوره» مركز داغستان سكنا گزید.3 با اطلاعاتی كه از یادگیری زبان روسی به دست آورد، داستانهایی در بیداری مردم ایران و آشنایی آنان با معایب حكومت استبداد و لزوم مشروطه نوشت.4 انقلاب مشروطه خواهی در آخرین سالهای زندگی او پدید آمد و در نخستین دورة مجلس او را نیز به نمایندگی پذیرفتند، اما به تهران نیامد.5 او مردی وطندوست و مسلمانی با عقیده بود. در اواخر عمر برای درمان چشمش به برلین رفت و پس از بازگشت به تمرخان شوره درگذشت.6 از آثارش میتوان: كتاب احمد (سفینة طالبی) در دو جلد (استانبول، 1311 ق)؛ پندنامة ماركوس قیصر روم، ترجمه از روسی به فارسی (1310 ق)؛ مسالك المحسنین (قاهره، 1323 ق)؛ مسائل الحیات (تفلیس، 1324 ق)، سیاست طالبی (تهران، 1329 ق)، رسالة فیزیك (استانبول، 1311 ق)، نخبة سپهری (استانبول، 1310 ق ؛ تهران، 1322 ق)، رسالة هیئت جدیده و ایضاحات در خصوص آزادی (تهران، 1325ق) را نام برد.7
مآخذ:
1. مصاحب، غلامحسین. دایرةالمعارف فارسی. تهران: جیبی، 1381، ج 2(1)، ص 1610.
2. حكیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی، 1357، ج 2، ص 172؛ استعلامی، محمد. ادبیات دورة بیداری و معاصر. تهران: دانشگاه سپاهیان انقلاب، 1355، ص 79.
3. خاتمی، احمد. تاریخ ادبیات ایران در دورة بازگشت ادبی. تهران: پایا، 1373، ج 2، ص 125.
4. سپانلو، محمدعلی. نویسندگان پیشرو ایران. تهران: نگاه، 1366، ص 36ـ 37.
5. استعلامی. همانجا.
6. اثر آفرینان. به كوشش عبدالحسین نوایی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1379، ج 4، ص81.
7. آرینپور، یحیی. از صبا تا نیما. تهران: جیبی، 1351، ج 1، ص 292.
ابوالقاسم رادفر