غزالی، امام ابوحامد محمد بن محمد
غزالی، امام ابوحامد محمد بن محمد (450ـ505ق / 1058-1111م) متكلم، عالم، صوفی، نویسنده.
ابوحامد در طابران طوس زاده شد و بدان سبب كه پیشة پدرش بافندگی بود، به غزالی ملقب شد.1 در كودكی پدرش را از دست داد و ابوحامد احمد بن محمد رادكانی سرپرستی او و برادرش احمد را به عهده گرفت. علوم دینی و ادبی را از رادكانی و سپس ابونصر اسماعیلی آموخت.2 در نیشابور نزد امام الحرمین جوینی فقیه شافعی به تحصیل پرداخت.3 در 484ق / 1091م خواجه نظامالملك تدریس در مدرسة نظامیة بغداد را به وی سپرد، اما او پس از 4 سال منصب خود را به برادرش احمد داد.4 در همین زمان به تصوف روی آورد و به مكه، بیت المقدس، شام و مصر رفت. در بازگشت به نیشابور در نظامیة این شهر به تدریس مشغول شد. سرانجام در زادگاهش انزوا گزید و همان جا درگذشت.5
امام غزالی در تصوف از حارث محاسبی، شبلی، جنید بغدادی و دیگران تأثیر پذیرفت.6 صوفیانی چون عبدالقادر گیلانی، شهاب الدین سهروردی، ابوالحسن شاذلی و جز آنان نیز از وی متأثر بودند.7 از شاگردانش میتوان محیی الدین نیشابوری، محمد بن تومرت و نجم الدین خبوشانی را نام برد. احیاء علومالدین، تهافت الفلاسفه، كیمیای سعادت، و نصیحة الملوك از جمله آثار مشهور او هستند.
مآخذ:
1. صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 6، 1347، ج 2، ص 921.
2. سجادی، ضیاءالدین. مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف. تهران: سمت، 1372، ص 360 و 361.
3. خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 360.
4. حكیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران. تهران: دانشگاه ملی، 1357، ج 2، ص 288.
5. سجادی، ضیاءالدین. مقدمهای بر مبانی عرفان و تصوف. تهران: سمت، 1372، ص 98 و 99.
6. بناءپور، هاشم. عین القضاةهمدانی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383، ص 41.
7. زرینكوب، عبدالحسین. فرار از مدرسه. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص 299.
8. همایی، جلالالدین. غزالی نامه. تهران: فروغی، چ 2، 1342، ص 243، 249، 258، 266، 283، 285ـ 288.
ابوالقاسم رادفر