غزالی، احمد بن محمد
غزالی، احمد بن محمد (د 515 تا 520ق / 1121-1126م) فقیه، واعظ، صوفی، نویسنده.
احمد برادر كوچكتر امام محمد غزالی* و از فقهای مذهب شافعی بود.1 در خردسالی یتیم شد و همراه برادرش تحت سرپرستی ابو علی احمد رادكانی قرار گرفت.2 در جوانی ابتدا به تحصیل دانشهای گوناگون به ویژه فقه همت گماشت.3 پس از آن به سیر و سلوك روی آورد و با استفاده از صحبت مشایخ و گوشهگیری از خلق به كشف و شهود نائل شد.4 در طریقت چون برادرش امام محمد نزد ابوبكر نساج شاگردی كرد. پیرامون 10 سال (از 488-499ق / 1095-1106م) به نیابت امام محمد در نظامیة بغداد به تدریس پرداخت. افزون بر وعظ، وجد و سماع را بسیار میپسندید.5 مریدان و شاگردان زیادی از جمله عین القضاة همدانی، ابوالفضل بغدادی، ابوالنجیب سهروردی و سنایی غزنوی را تربیت كرد.6 گویند وجود او از عوامل اصلی توجه امام محمد غزالی به طریقة صوفیان بود.7 سرانجام در قزوین درگذشت و در محلهای كه امروز به نام احمدیه شهرت دارد، به خاك سپرده شد.8 از جمله آثارش میتوان سوانح العشاق، لباب الاحیاء (خلاصة احیاء علوم الدین برادرش است)، بحرالحقیقة، الذخیرة فی علم البصیرة، رسالة العشقیه و مكاتیب را نام برد.9 سوانح العشاق نخستین اثر مستقلی است كه به زبان فارسی دربارة عشق نوشته شده است.10
مآخذ:
1. صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، 1347، ج 2، ص 932.
2. پورجوادی، نصرالله. سلطان طریقت. تهران: آگاه، 1358، ص 12.
3. سجادی، ضیاءالدین. مقدمه ای بر مبانی عرفان و تصوف. تهران: سمت، 1372، ص 108.
4. پورجوادی. همان، ص 13ـ 14.
5. سجادی. همان. ص 109.
6. بناءپور، هاشم. عین القضاة همدانی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383، ص 42.
7. زرینكوب، عبدالحسین. ارزش میراث صوفیه. تهران: امیركبیر، 1356، ص 70.
8. پورجوادی. همان. ص 17.
9. صفا. همان. ج 2، ص 933-934.
10. پورجوادی، نصرالله. سوانح. بر اساس تصحیح هلموت ریتر. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1359، ص پنج (مقدمه).
ابوالقاسم رادفر