کمال خجندی، مسعود
كمال خُجَندی ( ـ 798 تا 808 ق / ؟م) عارف، شاعر.
شیخ كمالالدین مسعود خجندی مشهور به شیخ كمال و متخلص به كمال در خجند ماوراءالنهر به دنیا آمد.1 در جوانی به زیارت خانة خدا مشرف شد و پس از بازگشت در تبریز اقامت گزید. در آن شهر مورد حمایت سلطان حسین جلایر (حك 776ـ784 ق / ؟م) قرار گرفت، تا جایی كه به امر آن سلطان خانقاهی در ولیانكوه برایش بر پا كردند. بدین ترتیب مریدان و پیروان بسیاری به گرد او جمع شدند.2 پس از آن به دنبال واقعة فتح تبریز توسط توقتَمش خان پادشاه در بند، به فرمان همسر توقتمش از 784 ـ 790 ق در شهر سرای واقع در دشت قبچاق به سر برد. در این مدت نیز مریدان بسیاری یافت و با عبیدالله چاچی عارف سرشناس آشنا شد.3 آنگاه بار دیگر به تبریز بازگشت. در این دوره مورد نوازش و الطاف میرانشاه فرزند تیمور و حكمران آذربایجان قرار گرفت.4 كمال ادامه حیاتش را به حالت انزوا در خانقاهش گذراند و پس از مرگ همان جا به خاك سپرده شد.5 غزلهای عارفانة او ساده و روان است. دیوان اشعارش نزدیك به 8000 بیت دارد.6 كمال در شعر جز سعدی و حافظ كسی را به پایة خود نمیدانست.7
مآخذ:
1ـ حكیمیان، ابوالفتح. فهرست مشاهیر ایران، تهران: دانشگاه تهران، 1357 ش، ج 2، ص 388.
2ـ صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران، تهران: دانشگاه تهران، چ 2، 1355 ش، ج 3، ب 2، ص 1132.
3ـ نفیسی، سعید. تاریخ نظم ونثر در ایران و در زبان فارسی، تهران: فروغی، 1344 ش، ج 1، ص 211.
4ـ براون، ادوارد. تاریخ ادبی ایران، از سعدی تا جامی، ترجمه و حواشی علی اصغر حكمت، تهران: 1327 ش، ص 348.
5ـ صفا، ذبیحالله. همان، ص 1133.
6ـ نفیسی، سعید. همان جا.
7ـ گل سرخی، ایرج. دیوان كمال خجندی، تهران: سروش، چ 1، 1374 ش، ص 4.
نیزنگ: مجمع بزرگداشت شیخ كمال خجندی (1375: تبریز). [مجموعه مقالات]، مجمع بزرگداشت شیخ كمال، 1375.
ابوالقاسم رادفر