مثنوی معنوی
مثنوی معنوی، منظومهای عرفانی سرودة جلالالدین محمد بلخی رومی مشهور به مولوی* در 6 دفتر. این مثنوی در شش دفتر و حدود 26000 بیت به بحر رمل سروده شده است.1 مولوی در حدود 658ق / ؟م به خواهش شاگردش حسامالدین چلبی به نظم مثنوی پرداخت و ابتدا آن را در 18 بیت سرود.2 كار نوشتن این منظومه در 660ق / ؟م به سبب درگذشت همسر حسامالدین و نیز فوت علاءالدین محمد فرزند مولوی، به مدت دو سال متوقف شد و در 662ق بار دیگر نظم آن آغاز گردید.3 اگر شاهنامه حماسة دوره باستانی قوم ایرانی است، مثنوی مولوی را میتوان حماسة ایران پس از اسلام خواند.4 سبك و شیوة قصه سرایی مولوی در این منظومه در واقع به طرز و شیوة كلیله و دمنه* و تا حدودی هزار و یكشب است.5 این كتاب به بیشتر زبانهای دنیا برگردانیده شده است. نیكلسن[1] تمام مثنوی را به انگلیسی برگردانیده و به چاپ رسانیده است. توفیق هـ. سبحانی نیز نسخهای از آن را در 1373ش تصحیح و منتشر كرده است. بر مثنوی شروح متعددی نیز نوشته شده كه از آن جمله میتوان به نثر و شرح مثنوی از عبدالباقی گولپینارلی به تركی و شرح فارسی آن توسط فروزانفر* اشاره كرد.6
مآخذ:
1ـ بصیر مژدهی، سامیه. «مثنوی»، دانشنامة ادب فارسی (2)، ادب فارسی در افغانستان، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1378 ش، ص 860.
2ـ فروزانفر، بدیعالزمان. رساله در تحقیق احوال و زندگانی مولانا جلالالدین محمد، تهران: زوار، چ 3، 1354 ش، ص 157.
3ـ زرین كوب، عبدالحسین. پله پله تا ملاقات خدا، تهران: علمی، چ 2، 1370 ش، ص 223.
4ـ اسلامی ندوشن، محمدعلی. باغ سبز عشق، گزیدة مثنوی، تهران: یزدان، چ 1، 1377 ش، ص 15 (دیباچه).
5ـ جمال زاده، محمدعلی. بانگ نای (داستانهای مثنوی مولوی)، با مقدمة بدیعالزمان فروزانفر، تهران: انجمن كتاب، 1335 ش (تاریخ مقدمه)، ص 13 (دیباچه).
6ـ بصیر مژدهی. همان، ص 869، 870.
و نیز نگ: تلمذ حسین. مرآتالمثنوی، تصحیح، مقدمه و كشفالابیات به كوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: نشر گفتار، چ 1، 1378 ش، ص 16 (پیشگفتار)؛ زمانی، كریم. میناگر عشق، تهران: نشر نی، چ 1، 1382 ش.
[1]. Nicholson.
ابوالقاسم رادفر