مخزن الاسرار
مخزنالاسرار، كوتاهترين و كهنترين مثنوی از پنج گنج (خمسة) نظامی گنجوی.
نظامی اين مثنوی را كه حدود 2260 بيت دارد، پيرامون 570ق / 1174م در بحر سريع و به نام فخرالدين بهرامشاه بن داود (د 622ق / 1225م) پادشاه ارزنگان سروده است.1
منظومة مخزنالاسرار با يك سلسله مقدمات استادانه همچون: ستايش يزدان، نعت پيامبر (ص)، مدح و تكريم بهرامشاه و سرانجام چگونگی اقدام به سرودن و مرتبت اثر آغاز میشود. سپس موضوعها در 20 مقاله تدوين میگردد و در هر مقاله تمثيل و حكاياتی برای روشنتر شدن موضوع میآيد.2 اين مثنوی از نظر كيفيت با ديگر مثنویهای نظامی متفاوت است، زيرا جنبههای داستانی ندارد. بااينحال، شاعر برای تشريح معانی حكايات كوچكی به سبك حديقة* سنايی يا مثنوی* مولوی آورده است.3 مخزنالاسرار به كوشش وحيد دستگردی (1343ش)، پژمان بختياری (1344ش) عبدالحميد آيتی (1367ش) و ديگران به چاپ رسيده است.
مآخذ:
1. صفا، ذبيحالله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، 1347، ج 2، ص 801 و 802.
2. آربری، آرتورجان. ادبيات كلاسيك فارسی. ترجمة اسدالله آزاد، مشهد: آستان قدس، 1371، ص 142.
3. براون، ادوارد. تاريخ ادبی ايران. ترجمة علی پاشا صالح، تهران: اميركبير، 1358، ج 2، ص685.
نيز نك: ثروتيان، بهروز. شرح مخزنالاسرار. تهران: برگ، 1370؛ ثروت، منصور. مقالاتكنگرة بينالمللی بزرگداشت نخستين سدة تولد حكيم نظامی گنجوی. تبريز: دانشگاه تبريز، 1372؛ رادفر، ابوالقاسم. كتابشناسی نظامی گنجوی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگی، 1371، ص 39-69
ابوالقاسم رادفر