ویس و رامین
ویس و رامین، منظومهای عاشقانه در سرگذشت دو دلداده به نامهای ویس و رامین از فخرالدین اسعد گرگانی* (د پس از 446ق / 1054م) و در قالب مثنوی.
این مثنوی شامل حـ 9000 بیت است،1 كه سراینده آن را میان 442ق و 447ق / 1050-1055م و در عهد طغرل اول سلجوقی (حك 432ـ455ق) سروده است.2 اصل این داستان به زبان پهلوی و منسوب به دورة اشكانیان است و فخرالدین اسعد با داشتن نسخهای از متن پهلوی كتاب، آن را به شعر فارسی برگرداند.3 ویس و رامین از لحاظ قدمت سومین مثنوی موجود و نخستین منظومة عشقی است كه به صورت كامل باقی مانده است.4 اگرچه این مثنوی را در شمار طبیعیترین و مؤثرترین داستانهای بزمی و عشقی در زبان فارسی دری آوردهاند.5 ویس و رامین در شعر شاعران پس از فخرالدین اسعد نظیر نظامی گنجوی، * عطار، * مولوی،*خواجوی كرمانی، * جامی* و دیگران تأثیر بسیار برجای گذاشته است.6 بسیاری از صاحب نظران آن را با منظومة كهن و عاشقانة تریستان وایزوت كه در سدة 12م به زبان فرانسه به نظم درآمده است، همانند دانستهاند، حال آنكه این دو منظومه تنها از نظر سیر ماجرا و رنگ برونی و نه سرشت ماجرا و مایة درونی، با یكدیگر مشابهت دارند.7 این داستان پهلوی با توجه به شیوة نگارش این زبان و وجود اطنابهای ملال انگیز و تكرارهای آن، بسیار لفظ و اندك معناست.8 در پژوهش و نقد منظومههایی نظیر ویس و رامین و درك بهتر آن باید از فرهنگها كمك گرفت و شواهدی را به دست آورد كه معنای هر واژه را آنگونه كه در ذهن شاعر بوده، روشن كند.9
مآخذ:
1.مصاحب، غلامحسین. دایرةالمعارف فارسی. تهران: جیبی، چ 2، 1381، ج 2، ص 3203 (ذیل ویس و رامین).
2.فروزانفر، بدیعالزمان. تاریخ ادبیات ایران پس از اسلام تا پایان تیموریان. با گفتاری از عبدالحسین زرینكوب، به كوشش عنایتالله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1383، ص 294.
3.صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 6، 1347، ج 1، ص 132.
4.محجوب، محمدجعفر. ویس و رامین. فخرالدین اسعد گرگانی، تهران: نشر اندیشه و ابنسینا، 1337، ص 8 (مقدمه).
5.زرینكوب، عبدالحسین. سیری در شعر فارسی. تهران: نوین، چ 1، 1363، ص 40.
6.همو، با كاروان حله. تهران: علمی، چ 10، 1376، ص 82.
7.اسلامیندوشن، محمدعلی. جام جهان بین. تهران: توس، چ 4، 2535 (1355)، ص 119.
8.محجوب. همان. ص 18 (مقدمه).
9.قریب، مهدی؛ بهبودی، محمدعلی. یادداشتهای مینوی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، چ 1، 1375، ص 6.
ابوالقاسم رادفر