انوری
انوری، اوحدالدین محمد بن محمد انوری ملقب به حجةالحق (583ق / 1187م) شاعر.
در قریة بدنه از ولایت ابیورد خراسان متولد شد.1 در جوانی به تحصیل علوم متداول زمان خود پرداخت و در بیشتر علوم، به ویژه ریاضی، حكمت و نجوم ماهر شد. مال بسیاری را كه از پدر به ارث برده بود، به سبب خوش گذرانی از دست داد و ناچار برای تأمین معاش به شاعری روی آورد.2 نخست خاوری تخلص میكرد و سپس به امر استادش عماره، تخلص انوری را برگزید.3 چندی در سرخس و بلخ و هرات زیست. سپس به دربار سلطان سنجر سلجوقی (حك 511ـ552ق / 1117-1158م) رفت و او را مدح گفت. در مدیحه سرایی از گذشتگان خود چون عنصری و فرخی گوی سبقت را ربود و بعدها نام او در ردیف نام فردوسی و سعدی قرار گرفت.4 سرانجام در بلخ درگذشت و در كنار مزار احمد خضرویه مدفون گردید.5 او نه تنها از قصیده گویان بنام، بلكه از قطعه سرایان بزرگ ایران بود. دیوان اشعارش شامل غزلیات، قصاید، مقطعات، مثنویات و رباعیات اوست.6 سبك او به طریقة ابوالفرج رونی بود و در شعر به عنصری نیز نظر داشت.7 قصیدهای كه خطاب به ركنالدین محمود قِلِج طغماج، فرمانروای سمرقند سروده، از شاهكارهای اوست.8
مآخذ:
1. خانلری (كیا)، زهرا. فرهنگ ادبیات فارسی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 74.
2. مدرس رضوی، محمدتقی. مقدمه بر دیوان انوری. تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ج 1، ص 21 (مقدمه).
3. صفا، ذبیحالله. تاریخ ادبیات ایران. تهران: ابن سینا، 1347، ج 2، ص 656-657.
4. زرینكوب، عبدالحسین. با كاروان حله. تهران: جاویدان، 1362، ص 163.
5. مدرس رضوی. همان. ج 1، ص 96.
6. خالقیراد، حسین. قطعه و قطعه سرایی در شعر فارسی. تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1375، ص 291ـ292.
7. فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی، 1380، ص 332 و 333.
8. یوسفی، غلامحسین. چشمة روشن. تهران: علمی، 1369، ص 142.
ابوالقاسم رادفر