نمایش مبدأ برای سید محمود طالقانی

'''طالقاني، سيد محمود'''، (1328ق / 1910م / 1289-1358ش)، روحاني، مبارز سياسي، انديشمند ديني و نخستين امام جمعة تهران.

فرزند آيت‌الله سيد ابوالحسن حسيني طالقاني در گِلِيَردِ طالقان به دنيا آمد.<sup>1</sup> نسبش با 36 واسطه به امام محمد باقر(ع) مي‌رسد. مقدمات علوم اسلامي را نزد پدر خواند و سپس در مدرسة فيضيه<sup>*</sup> و رضويه به تحصيل نزد استاداني همچون شيخ عبدالكريم حائري يزدي و ديگران پرداخت.<sup>2</sup> تحصيلاتش را در نجف پي گرفت و دوباره به قم بازگشت. با دقت در مسائل جامعة ايران و اوضاع و سياست‌هاي كشور، از 1318ش به تشكيل جلسات تفسير ''قرآن'' براي هدايت جامعه به سوي بهره‌گيري از مفاهيم قرآني و تعاليم زندگي‌ساز آن، اقدام كرد كه تا 1323ش در منازل و مجالس خصوصي برقرار بود. سپس تا 1327ش در مسجد منشورالسلطان و از آن پس تا 1357ش به جز ايام زندان، در مسجد هدايت تهران، جلسات تفسير را پي گرفت كه حاصل آن به صورت تفسير 6 جلدي ''پرتوي از قرآن'' انتشار يافته است. وي پس از شهريور ماه 1320ش در مسير روشنگري مذهبي و روشنفكري ديني براي احياي افكار اصيل، كانون اسلام را تأسيس و مجله‌اي به نام ''دانش‌آموز'' از طرف كانون منتشر كرد.<sup>3</sup> 

فعاليت سياسي خود را از سفر به همراه ارتش ايران در مقابله با فرقة دموكرات آذربايجان آغاز كرد و تا اواخر سال‌هاي دهة 1330ش در اين مسير با انجمن اسلامي دانشجويان، انجمن اسلامي مهندسين و جمعيت فدائيان اسلام<sup>*</sup> همراهي و همكاري كرد.<sup>4</sup> در 1339ش، به اتفاق مهدي بازرگان<sup>*</sup>، يدالله سحابي و احمد صدر حاج سيد جوادي و چند تن ديگر، تشكل سياسي مذهبي نهضت آزادي ايران<sup>*</sup> را بنيان نهادند. جمعيتي با تفكر اسلامي و در جهت اقدام براي آزادي و استقلال ايران و شيوة عملي مخالفت با استبداد داخلي و استعمار خارجي. طالقاني از اين زمان به مبارزات خويش بر ضد رژيم پهلوي قوت بخشيد و تا پيروزي انقلاب اسلامي از پاي ننشست و در اين راه بارها دستگير و زنداني رژيم گرديد.<sup>5</sup> تفكر مذهبي و سياسي، وي را به نشر افكار در ميان مسلمانان جهان رهنمون ساخت. در مخالفت با تشكيل دولت اسرائيل فعاليت كرد و در كنفرانس‌هاي اسلامي در راه نشر افكار ديني شيعي شركت جست، از جمله: مؤتمر شعوب المسلمين در كراچي (1331ش)، مؤتمر اسلامي قدس (1338ش)، مؤتمر اسلامي قاهره (دي 1340ش).<sup>6</sup> 

بارزترين وجه فعاليت آيت‌الله طالقاني تا انقلاب اسلامي، سخنراني‌ها و مجالس تفسير ''قرآن'' ايشان است كه جمع زيادي از جوانان و تحصيل‌كردگان و اقشار مذهبي، شنوندة سخنانش بودند. او با استفاده از فضا و محيط به دست آمده، فعاليت‌هايش را بر ضد رژيم پهلوي شدت بخشيد و مسجد هدايت را به مركزي براي مبارزه بر ضد محمدرضا شاه و عوامل و حاميانش مبدل كرد و در روشنگري اذهان مردم تلاش بسيار نمود. او را به بهانة نشر اعلاميه‌اي بر ضد سركوب‌گران قيام 15 خرداد 1342ش، بازداشت كردند و به 10 سال زندان محكوم ساختند. در 1346ش آزاد شد. پس از كمك به مردم فلسطين و فعاليت بر ضد حاكميت اسرائيل، در 1350ش دوباره بازداشت و به زابل و بافت كرمان تبعيد شد. پس از آزادي در خرداد 1352ش، بار ديگر در پاييز 1354ش به زندان افكنده شد كه تا 8 آبان 1357ش زندانش ادامه داشت.<sup>7</sup> پس از پيروزي انقلاب اسلامي، از سوي امام خميني، ابتدا به رياست شوراي انقلاب<sup>*8</sup> و سپس به عنوان نخستين امام جمعة تهران منصوب شد. 6 نماز جمعه<sup>*</sup> و يك نماز عيد فطر به امامت ايشان و جمعيت ميليوني نمازگزار برگزار گرديد.<sup>9</sup> او براي عضويت در شوراي بررسي متن نهايي قانون اساسي<sup>*</sup> جمهوري اسلامي، يا مجلس خبرگان قانون اساسي<sup>*</sup> از سوي مردم تهران انتخاب شد و در اعتراض به تشريفات جلسات و عدم توجه به شرايط انقلابي، كفش خود را در آورده، در جلوي صندلي روي زمين نشست و پس از چندي هم از حضور در جلسات خودداري كرد. وي سرانجام در نيمه شب 19 شهريور 1358ش درگذشت و در بهشت زهراي تهران به خاك سپرده شد. 


'''مآخذ:''' 

1-    ميرابوالقاسمي، محمدحسين. '''''طالقاني فريادي در سكوت.''''' تهران: شركت سهامي انتشار، 1382، ج 1، ص 85. 

2-    '''''دانشنامة قرآن و قرآن پژوهي'''''. به كوشش بهاءالدين خرمشاهي، تهران: دوستان و ناهيد، 1381، ج 2، ص 1397. 

3-    همانجا؛ ميرابوالقاسمي. همان. ج 1، ص 142-188؛ '''''نهضت''''' '''''بيدارگري در جهان اسلام'''''. به كوشش حامد الگار و ديگران، ترجمة محمدمهدي جعفري، تهران: انتشار، 1362، ص 145-148.

4-    ميرابوالقاسمي. همان. ج 1، ص 253-273؛ '''''دانشنامة قرآن و قرآن پژوهي'''''. ج 2، ص 1397. 

5-    ميرابوالقاسمي. همان. ج 1، ص 421-432. 

6-    '''''ياران امام به روايت اسناد ساواك (آيت‌الله طالقاني).''''' تهران: مركز بررسي اسناد تاريخي وزارت اطلاعات، 1381، ج 1، '''''بازوي تواناي اسلام'''''. ص هفده. 

7-    همان. ج 3، '''''مالك اشتر دوران'''''. ص پنج تا هفت؛ ميرابوالقاسمي. همان. ج 1، ص 479-676. 

8-    ميرابوالقاسمي. همان. ج 2، ص 73-84. 

9-    يعقوبي، اسماعيل. '''''آشنايي با مشاهير طالقان'''''. تهران: مؤسسة فرهنگي انتشاراتي محسني، 1375، ص 285. 


جعفر گلشن