سید محمود طالقانی
طالقانی، سید محمود، (1328ق / 1910م / 1289-1358ش)، روحانی، مبارز سیاسی، اندیشمند دینی و نخستین امام جمعه تهران.
فرزند آیتالله سید ابوالحسن حسینی طالقانی در گِلِیَردِ طالقان به دنیا آمد[۱]. نسبش با 36 واسطه به امام محمد باقر(ع) میرسد. مقدمات علوم اسلامی را نزد پدر خواند و سپس در مدرسه فیضیه* و رضویه به تحصیل نزد استادانی همچون شیخ عبدالکریم حائری یزدی و دیگران پرداخت[۲].
تحصیلاتش را در نجف پی گرفت و دوباره به قم بازگشت. با دقت در مسائل جامعه ایران و اوضاع و سیاستهای کشور، از 1318ش به تشکیل جلسات تفسیر قرآن برای هدایت جامعه به سوی بهرهگیری از مفاهیم قرآنی و تعالیم زندگیساز آن، اقدام کرد که تا 1323ش در منازل و مجالس خصوصی برقرار بود. سپس تا 1327ش در مسجد منشورالسلطان و از آن پس تا 1357ش به جز ایام زندان، در مسجد هدایت تهران، جلسات تفسیر را پی گرفت که حاصل آن به صورت تفسیر 6 جلدی پرتوی از قرآن انتشار یافته است. وی پس از شهریور ماه 1320ش در مسیر روشنگری مذهبی و روشنفکری دینی برای احیای افکار اصیل، کانون اسلام را تأسیس و مجلهای به نام دانشآموز از طرف کانون منتشر کرد[۲][۳][۴].
فعالیت سیاسی خود را از سفر به همراه ارتش ایران در مقابله با فرقه دموکرات آذربایجان آغاز کرد و تا اواخر سالهای دهه 1330ش در این مسیر با انجمن اسلامی دانشجویان، انجمن اسلامی مهندسین و جمعیت فدائیان اسلام* همراهی و همکاری کرد[۲][۵]. در 1339ش، به اتفاق مهدی بازرگان*، یدالله سحابی و احمد صدر حاج سید جوادی و چند تن دیگر، تشکل سیاسی مذهبی نهضت آزادی ایران* را بنیان نهادند. جمعیتی با تفکر اسلامی و در جهت اقدام برای آزادی و استقلال ایران و شیوه عملی مخالفت با استبداد داخلی و استعمار خارجی. طالقانی از این زمان به مبارزات خویش بر ضد رژیم پهلوی قوت بخشید و تا پیروزی انقلاب اسلامی از پای ننشست و در این راه بارها دستگیر و زندانی رژیم گردید[۶]. تفکر مذهبی و سیاسی، وی را به نشر افکار در میان مسلمانان جهان رهنمون ساخت. در مخالفت با تشکیل دولت اسرائیل فعالیت کرد و در کنفرانسهای اسلامی در راه نشر افکار دینی شیعی شرکت جست، از جمله: مؤتمر شعوب المسلمین در کراچی (1331ش)، مؤتمر اسلامی قدس (1338ش)، مؤتمر اسلامی قاهره (دی 1340ش)[۷].
بارزترین وجه فعالیت آیتالله طالقانی تا انقلاب اسلامی، سخنرانیها و مجالس تفسیر قرآن ایشان است که جمع زیادی از جوانان و تحصیلکردگان و اقشار مذهبی، شنونده سخنانش بودند. او با استفاده از فضا و محیط به دست آمده، فعالیتهایش را بر ضد رژیم پهلوی شدت بخشید و مسجد هدایت را به مرکزی برای مبارزه بر ضد محمدرضا شاه و عوامل و حامیانش مبدل کرد و در روشنگری اذهان مردم تلاش بسیار نمود. او را به بهانه نشر اعلامیهای بر ضد سرکوبگران قیام 15 خرداد 1342ش، بازداشت کردند و به 10 سال زندان محکوم ساختند. در 1346ش آزاد شد. پس از کمک به مردم فلسطین و فعالیت بر ضد حاکمیت اسرائیل، در 1350ش دوباره بازداشت و به زابل و بافت کرمان تبعید شد. پس از آزادی در خرداد 1352ش، بار دیگر در پاییز 1354ش به زندان افکنده شد که تا 8 آبان 1357ش زندانش ادامه داشت[۸][۹][۱۰]. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از سوی امام خمینی، ابتدا به ریاست شورای انقلاب*8 و سپس به عنوان نخستین امام جمعه تهران منصوب شد. 6 نماز جمعه* و یک نماز عید فطر به امامت ایشان و جمعیت میلیونی نمازگزار برگزار گردید[۱۱].
او برای عضویت در شورای بررسی متن نهایی قانون اساسی* جمهوری اسلامی، یا مجلس خبرگان قانون اساسی* از سوی مردم تهران انتخاب شد و در اعتراض به تشریفات جلسات و عدم توجه به شرایط انقلابی، کفش خود را در آورده، در جلوی صندلی روی زمین نشست و پس از چندی هم از حضور در جلسات خودداری کرد. وی سرانجام در نیمه شب 19 شهریور 1358ش درگذشت و در بهشت زهرای تهران به خاک سپرده شد.
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ میرابوالقاسمی، محمدحسین. طالقانی فریادی در سکوت. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1382، ج 1، ص 85.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی. به کوشش بهاءالدین خرمشاهی، تهران: دوستان و ناهید، 1381، ج 2، ص 1397.
- ↑ نهضت بیدارگری در جهان اسلام. به کوشش حامد الگار و دیگران، ترجمه محمدمهدی جعفری، تهران: انتشار، 1362، ص 145-148.
- ↑ میرابوالقاسمی، محمدحسین. طالقانی فریادی در سکوت. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1382، ج 1، ص 142-188.
- ↑ میرابوالقاسمی. محمدحسین. طالقانی فریادی در سکوت. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1382. ج 1، ص 253-273.
- ↑ میرابوالقاسمی محمدحسین. طالقانی فریادی در سکوت. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1382. ج 1، ص 421-432.
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک (آیتالله طالقانی). تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381، ج 1، بازوی توانای اسلام. ص هفده.
- ↑ یاران امام به روایت اسناد ساواک (آیتالله طالقانی). تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1381.
- ↑ میرابوالقاسمی. محمدحسین. طالقانی فریادی در سکوت. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1382. ج 1، ص 479-676.
- ↑ بازوی توانای اسلام. ج 3، مالک اشتر دوران. ص پنج تا هفت.
- ↑ یعقوبی، اسماعیل. آشنایی با مشاهیر طالقان. تهران: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی محسنی، 1375، ص 285.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
جعفر گلشن