مهدی بازرگان
بازرگان، مهدی (1325ق / 1907م-1373ش). از رجال سیاسی ـ مذهبی مبارز، از مؤسسان نهضت آزادی و اولین نخست وزیر جمهوری اسلامی ایران.
در خانوادهای مذهبی و تاجر در تهران متولد شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران به پایان رساند. در 1307ش جزو نخستین گروه دانشجویان اعزامی به اروپا، به فرانسه رفت و پس از تحصیل در مدرسه سانترال پاریس موفق به اخذ درجه دکتری در رشته ترمودینامیک شد.
پس از بازگشت به وطن در 1313ش در «شرکت ساختمان» استخدام شد و همزمان در دانشگاه تهران به تدریس پرداخت. در دهه 1320ش در دو نوبت به ریاست دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزیده شد که به اصلاح نظام ادری و آموزشی آن دانشکده پرداخت. در این هنگام شماری از دانشجویان مسلمان، به کمک او انجمن اسلامی دانشجویان را در دانشگاه تأسیس کردند.
در زمان نخستوزیری دکتر محمد مصدق، ابتدا به معاونت وزارت فرهنگ رسید و سپس ریاست هیئت مدیره موقت شرکت ملی نفت را بر عهده گرفت. مدتی نیز مدیر سازمان لولهکشی آب تهران بود. سپس با جمعی از همفکران خود به نهضت مقاومت ملی پیوست.
بازرگان در 1334ش به علت همکاری با این نهضت دستگیر و 5 ماه زندانی شد. با تشکیل «جبهه ملیدوم» به همکاری با آن پرداخت. در اردیبهشت 1340ش به همراه یدالله سحابی و سید محمود طالقانی نهضت آزادی را تأسیس کرد.
در بهمن 1341ش رهبران نهضت آزادی دستگیر و هر یک به 10 سال زندان محکوم شدند، بازرگان تا زمان انقلاب به صورت نیمه آشکار به فعالیتهای سیاسی و فکری خود ادامه داد.
با ایجاد فضای باز سیاسی در 1356ش، بازرگان به اتفاق عدهای، کمیته ایرانی دفاع از آزادی و حقوق بشر را تأسیس کرد. همزمان با اوجگیری انقلاب اسلامی، بازرگان به دیدار امام خمینی در پاریس رفت و در بازگشت از سوی او ریاست گروه ویژه نفت را برای مذاکره با کارگران و کارمندان شرکت نفت در جنوب کشور بر عهده گرفت.
پس از ورود امام خمینی به ایران، در روز 16 بهمن 1357ش، بازرگان از سوی رهبر انقلاب به عنوان نخستوزیر دولت موقت برگزیده شد. او پس از 9 ماه، به دلیل مشکلات موجود مانند تعدد مراکز قدرت و مداخله افراد غیرمسئول استعفا کرد. در نخستین دوره مجلس شورای اسلامی به نمایندگی مردم تهران انتخاب شد. بازرگان تا آخر عمر به فعالیت سیاسی، نوشتن مقاله و کتاب و ایراد سخنرانی ادامه داد. او در 86 سالگی به علت سکته قلبی در سوئیس درگذشت.
از بازرگان تعداد زیادی کتاب و مقاله باقی مانده است. تلاش او بر این بود تا از طریق سازگار نشان دادن دین و علم، به دفاع از اسلام بپردازد. از جمله کتابهای وی میتوان به کار در اسلام، راه طی شده، علمی بودن مارکسیسم، سیر تحول قرآن، بازیابی ارزشها، انقلاب ایران در دو حرکت و آخرت و خدا؛ هدف بعثت انبیاء اشاره کرد[۱][۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمدمهدی موسی خان