مدرسه فیضیه
فیضیه، (مدرسه) مهمترین و مشهورترین مدرسه علوم دینی ایران و از معتبرترین حوزههای علمیه جهان تشیع.
این مدرسه در ضلع شمالی صحن قدیمی آستانه مقدسه حضرت معصومه (س) در شهر قم واقع شده است. بنای فعلی مدرسه را مربوط به دوره فتحعلی شاه میدانند که در 1222ق / ؟؟؟ م آن را بر بنیان بنای قبلی استوار ساخت[۱][۲]. در این مکان از نیمه قرن ششم هجری «مدرسه آستانه» مستقر بوده است،[۳] در قرن دهم هجری و در دوره شاه طهماسب صفوی،[۴] مدرسه مزبور تخریب و مدرسهای نو احداث گردید که فیضیه نام گرفت[۵]. در باب وجه تسمیه مدرسه سخنان متفاوت گفته شده است. برخی نام آن را به واسطه قرار داشتن در کنار مرقد پر فیض حضرت معصومه (س)، برخی دیگر به سبب سالها سکونت و تدریس ملا محسن فیض کاشانی فقیه و عالم برجسته جهان تشیع در آن و دفن او در آنجا؛ و برخی نیز به سبب نقش ویژه او در تأسیس و احداث این مدرسه دانستهاند[۶][۷].
در قرن 13 هجری، فتحعلی شاه قاجار، این مدرسه را تجدید بنا کرد و توسعه داد. در دهههای نخستین قرن پانزدهم به اهتمام شیخ عبدالکریم حائری یزدی، فیضیه اعتبار و اهمیتی ویژه یافت؛[۸] و مرکز تحصیل و تدریس علوم دینی اسلامی شد و خیل عظیمی از طلاب و استادان علوم اسلامی از نقاط مختلف ایران و کشورهای همسایه بدانجا روی آوردند. بدین ترتیب مدرسه فیضیه به یکی از مهمترین مراکز تعلیم و تعلم علوم مذهبی شیعیان مبدل شد.
به همت و قوت علمی استادان برجسته آن همچون صدر و حجت خوانساری، اعتبار روزافزون یافت، تا این که در دوره مرجعیت آیتالله بروجردی به اوج اهمیت و قوت علمی رسید،[۹] آنگونه که حوزه علمیه نجف را نیز تحتالشعاع خویش قرار داد. این امر سبب شد که از اقصی نقاط عالم، طلاب علوم دینی بدانجا روی آوردند.
افزایش روزافزون طلاب، سبب توسعه بنا به دو طبقه، چهار ایوان و بیش از یکصد حجره گردید[۱۰][۱۱]. علاوه بر این کتابخانهای تخصصی برای آن تدارک دیده شد که از با سابقهترین کتابخانههای عمومی شهر قم است و شیخ عبدالکریم حائری یزدی* آن را بنیان نهاد. این کتابخانه در 1309ش افتتاح شد و روز به روز افزایش و گسترش بیشتری یافت. خصوصاً در دوره زعامت آیتالله بروجردی. این کتابخانه که در ضلع غربی مدرسه واقع شده است، چندین هزار جلد کتاب چاپی و بیش از دوهزار نسخه خطی دارد[۱۲]. صرف نظر از جنبههای علمی و مذهبی، مدرسه فیضیه کانون فعالیتهای سیاسی بسیاری در دوره معاصر خصوصاً دوره محمدرضا شاه پهلوی بوده است.
نقطه عطف این فعالیتها، قیام پانزده خرداد 1342ش* و نهضت امام خمینی تا پیروزی انقلاب اسلامی در 1357ش است. فیضیه اصلیترین پایگاه سخنرانی و مبارزه امام خمینی و یارانش علیه حاکمیت نظام پهلوی بود، از این رو نظام پهلوی با درک این موضوع در نخستین اقدام تخریبی خود، در دوم فروردین 1342ش قوای امنیتی و مأموران حکومتی خود را به آنجا فرستاد که به کشته و مجروح شدن عدهای از حضار منجر گشت. این واقعه و حوادث متعاقب آن از جمله مسائل زمینهساز قیام 15 خرداد 1342ش گردید[۱۳][۱۴][۱۵].
نیز نگاه کنید
مآخذ
- ↑ مدرسی طباطبایی. تربت پاکان. ج 2، قم: چاپخانه مهر، 1335، ص 132.
- ↑ سلطانزاده، حسین. تاریخ مدارس ایران. 1364، ص 337.
- ↑ مدرسی طباطبایی. تربت پاکان. ج 2، قم: چاپخانه مهر، 1335 . ص 132.
- ↑ ناصرالشریعه، شیخ محمدحسین. تاریخ قم. به کوشش علی دوانی، تهران: 1372، ص 155.
- ↑ سلطانزاده، حسین. تاریخ مدارس ایران. 1364. ص 337.
- ↑ ناصرالشریعه، شیخ محمدحسین.تاریخ قم. به کوشش علی دوانی، تهران: 1372 . ص 156؛
- ↑ شریفرازی، محمد. گنجینه دانشمندان. ج 1، ص 40.
- ↑ کتاب هفته. شماره 165، 11 بهمن 1382، ص 18.
- ↑ شریفرازی، محمد.گنجینه دانشمندان. ج 1 . ص 40.
- ↑ زنده دل، حسن. راهنمای جامع ایرانگردی در استان قم. تهران: 1379، ص 56 و 57.
- ↑ مدرسی طباطبایی، ج 2، تربت پاکان. ج 2، قم: چاپخانه مهر، 1335. ص 132.
- ↑ موحد ابطحی، سید حجت. آشنایی با حوزههای علمیه شیعه. ج 1، ص 343؛ کتاب هفته. شماره 165، 11 بهمن 1382، ص 18.
- ↑ رجبی، محمدحسن. زندگینامه سیاسی امام خمینی. ج 1، ص 266-267.
- ↑ روحانی، سید حمید. نهضت امام خمینی. ج 2، ص 377-395.
- ↑ مدرسه فیضیه به روایت اسناد ساواک. تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1380، ص سه و بیست و یک.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
جعفر گلشن