نمایش مبدأ برای کتابخانه های هرمزگان

هرمزگان، كتابخانه‌های. استان هرمزگان واقع در جنوب ایران، از شمال و شمال‌شرقی به استان كرمان، از غرب و شمال‌غربی به استان‌های فارس و بوشهر، از شرق به سیستان و بلوچستان، و از جنوب به خلیج‌فارس و دریای عمان محدود است.

مساحت آن 667095كیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 1284925 است (2: 7؛ 4). هرمزگان دارای 9 شهرستان، 18 شهر، 22 بخش، 69 دهستان، و 2037 آبادی است. شهرستان‌های این استان عبارتند از: بندرعباس (مركز استان)، میناب، بندرلنگه، بستك، رودان، جاسك، قشم، حاجی‌آباد، ابوموسی (5: 1). نام این استان از نام شهر یا تنگه استراتژیك كهن هرموز گرفته شده است و به معنای سرزمین هرمز است.

== فهرست ==

* ۱تاریخچه
* ۲كتابخانه‌های عمومی
* ۳كتابخانه‌های آموزشگاهی
* ۴كتابخانه‌های تخصصی
* ۵كتابخانه‌های دانشگاهی
* ۶مآخذ:

== تاریخچه ==
. بندرها و جزیره‌های هرمزگان از دوران باستان اهمیت داشته‌اند. تاریخ مكتوب بندر هرمز از زمان اردشیر بابكان آغاز می‌شود. برحسب گزارش مورخان، روزگار آبادانی بندر هرمز بین سال‌های 211-241م. بوده است، در عین حال در دوران اسلامی نیز به‌عنوان یكی از مهم‌ترین مراكز دادوستد شرق معروفیت پیدا كرده است. ماركوپولو جهانگرد مشهور ایتالیایی در سال‌های 1272 و 1293م. از بندر هرمز دیدن كرد، وی گزارش كرده است كه جواهرات ایران، عاج و ابریشم هند و چین، و مروارید بحرین در بازارهای بندرهرمز خرید و فروش می‌شده است (3: 28-29). پرتغالی‌ها در سال 1506 جزیره هرمز را تصرف كردند و آن را "گمبرون" نامیدند و بیش از یكصد سال بر آن و مناطق ساحلی همجوار حكم راندند تا آنكه شاه‌عباس صفوی این نام را تغییر داد (6: 37-38). با اهمیت یافتن خلیج‌فارس به‌عنوان یك معبر دریایی تجاری بسیار مهم و بزرگ‌ترین كانون نفت جهان، بر موقعیت استراتژیك استان هرمزگان افزوده شده است.

در این استان كتابخانه تاریخی معتبر وجود ندارد. تنها در سال‌های اخیر تأسیس كتابخانه‌های جدید و گرایش به كتاب و كتابخانه افزایش پیدا كرده است و انواع كتابخانه‌ها اعم از كتابخانه‌های عمومی، تخصصی، دانشگاهی تأسیس یا توسعه یافته‌اند. با این وجود، هنوز هم كتابخانه‌های این استان در قیاس با دیگر استان‌ها كوچك و كم هستند.

== كتابخانه‌های عمومی ==
. نخستین كتابخانه عمومی استان با 187 جلد كتاب نفیس در 1338ش. به همت رئیس فرهنگ بندرعباس در این شهر تأسیس شد. پس از آن كتابخانه‌های دیگری در بندرعباس و سایر شهرستان‌های استان دایر شد، از جمله میناب (1347)، بستك (1350)، بندرعباس (1352)، و بندرلنگه (1354) (7: 74-80؛ 11: 31-38، 45). تا 1382 در استان هرمزگان 40 واحد كتابخانه عمومی با مجموع 210456 جلد كتاب، 13682 عضو، و 365000 مراجعه‌كننده فعالیت داشته‌اند. كتابخانه‌های مساجد استان در سال 1382، 27 واحد با مجموعه‌ای در حدود 56900 جلد و 4985 عضو، و 40 كارمند بوده است (12). همچنین در 1382 تعداد 22 واحد كتابخانه روستایی با 36040 جلد كتاب، 8397 عضو، و 8 نفر كارمند در استان وجود داشته است (9: 5؛ 12). كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان استان نیز 8 واحد كتابخانه (7 واحد ثابت، یك واحد پستی) در استان دارد كه در مجموع 52335 جلد كتاب، و 1938 عضو، و 19 كارمند دارند (8: 12-14؛ 12).

== كتابخانه‌های آموزشگاهی ==
. در سال‌های اخیر با توجه ویژه وزارت آموزش و پرورش، توسعه و تجهیز كتابخانه‌های آموزشگاهی در استان سرعت بی‌سابقه‌ای یافته است. در حال حاضر 298واحد كتابخانه آموزشگاهی با 1136527جلد كتاب، 62580 عضو، و 79 كارمند در استان فعالیت دارند (10: 1).

== كتابخانه‌های تخصصی ==
. كتابخانه‌های تخصصی در این استان همانند سایر استان‌ها افزایش پیدا كرده است. در 1382، 16 واحد كتابخانه تخصصی با 51589 جلد كتاب و 17 نفر كارمند وجود داشته است (9: 10؛ 12). از جمله كتابخانه‌های تخصصی این استان می‌توان از كتابخانه سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی (1361، با مجموعه 8200 جلد، و دو كارمند)؛ و كتابخانه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران مركز خلیج فارس (1354، با مجموعه 8990 جلد، و یك نفر كارمند) نام برد (1: 224، 257).

== كتابخانه‌های دانشگاهی ==
. دانشگاه‌ها، و به تبع آن كتابخانه‌های دانشگاهی در استان هرمزگان پدیده‌های جدیدی هستند. دانشگاه هرمزگان از قدیمی‌ترین نهادهای آموزش عالی در این استان است. در سال‌های اخیر همزمان با افزایش تعداد مراكز آموزش عالی در این استان، كتابخانه‌های مراكز نیز رشد چشمگیری داشته‌اند.

در سال 1382، 15 كتابخانه دانشگاهی با مجموع 71281 جلد كتاب، 8340 نفر عضو، 68529 نفر مراجعه‌كننده در این استان وجود داشته است (12). كتابخانه مركزی دانشگاه هرمزگان (1370، مجموعه 25000 جلد، و 7 نفر كارمند)؛ كتابخانه مركزی دانشگاه آزاد اسلامی هرمزگان (1380، مجموعه 46000 جلد، و 8 نفر كارمند)؛ كتابخانه دانشكده پرستاری و مامایی و پیراپزشكی بندرعباس (1366، مجموعه 2269 جلد، و 3 نفر كارمند)؛ و كتابخانه دانشگاه پیام نور مركز بندرعباس (1356، مجموعه 13620 جلد، و یك نفر كارمند) بزرگ‌ترین كتابخانه‌های دانشگاهی این استان هستند (1: 76، 144).

پرستو اكبریان

== مآخذ: ==
1) تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت؛ و عالمی، زهرا. "راهنمای كتابخانه‌های تخصصی و دانشگاهی ایران به انضمام كتابخانه‌های زندان". تهران: كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1382؛

2) خلاصه آمارهای پایه‌ای استان هرمزگان. بندرعباس: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان هرمزگان، 1382؛

3) زنده‌دل، حسن. استان هرمزگان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377؛

4) سازمان مدیریت وبرنامه‌ریزی كشور. "پایگاه اطلاع‌رسانی مركز آمار ایران". به‌نقل از :<nowiki>http://www.sci.org.ir/persia/index.htm</nowiki>. [11Apr.2005]؛

5) سالنامه آماری استان هرمزگان سال 1381. بندرعباس: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان هرمزگان، معاونت آمار و اطلاعات، 1382؛

6) سیاوش‌پوری، عباس. استراتژی غرب در خلیج فارس. تهران: كمال علم، 1370؛

7) عبدالهی، محمد؛ صمدی، بهمن. حیات فرهنگی استان هرمزگان. بندرعباس: اداره‌كل فرهنگ و هنر استان هرمزگان، 1355؛

8) "عملكرد سال 1382، فصلی كوتاه از گامی بلند". بندرعباس: كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان، واحد كارشناسی فرهنگی، ،1383 (پلی‌كپی)؛

9) "گزارش نیمه اول سال 1382". بندرعباس: اداره‌كل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان هرمزگان، اداره امور كتابخانه‌ها، 1382، (پلی‌كپی)؛

10 ) "گزارش نیمه اول سال 1383". بندرعباس: سازمان آموزش و پرورش استان هرمزگان، كارشناسی كتاب و فعالیت‌های ادبی، 1383، (پلی‌كپی)؛

11) مجموعه آماری و تحلیلی، فرهنگی و هنری شاخص‌های فرهنگی: وضعیت كتابخانه‌های مساجد كشور در سال‌های 1376 تا 1381. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت طرح و برنامه‌ریزی و تحول اداری، دفتر طرح و برنامه‌ریزی، 1382؛

12) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.

منبع اصلی

هرمزگان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد دوم، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسنده مقاله

پرستو اكبریان