کتابخانه های هرمزگان
استان هرمزگان واقع در جنوب ایران، از شمال و شمالشرقی به استان کرمان، از غرب و شمالغربی به استانهای فارس و بوشهر، از شرق به سیستان و بلوچستان، و از جنوب به خلیجفارس و دریای عمان محدود است.
مساحت آن 667095کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 1284925 است[۱][۲]. هرمزگان دارای 9 شهرستان، 18 شهر، 22 بخش، 69 دهستان، و 2037 آبادی است. شهرستانهای این استان عبارتند از: بندرعباس (مرکز استان)، میناب، بندرلنگه، بستک، رودان، جاسک، قشم، حاجیآباد، ابوموسی[۳]. نام این استان از نام شهر یا تنگه استراتژیک کهن هرموز گرفته شده است و به معنای سرزمین هرمز است.
تاریخچه
بندرها و جزیرههای هرمزگان از دوران باستان اهمیت داشتهاند. تاریخ مکتوب بندر هرمز از زمان اردشیر بابکان آغاز میشود. برحسب گزارش مورخان، روزگار آبادانی بندر هرمز بین سالهای 211-241م. بوده است، در عین حال در دوران اسلامی نیز بهعنوان یکی از مهمترین مراکز دادوستد شرق معروفیت پیدا کرده است. مارکوپولو جهانگرد مشهور ایتالیایی در سالهای 1272 و 1293م. از بندر هرمز دیدن کرد، وی گزارش کرده است که جواهرات ایران، عاج و ابریشم هند و چین، و مروارید بحرین در بازارهای بندرهرمز خرید و فروش میشده است[۴]. پرتغالیها در سال 1506 جزیره هرمز را تصرف کردند و آن را "گمبرون" نامیدند و بیش از یکصد سال بر آن و مناطق ساحلی همجوار حکم راندند تا آنکه شاهعباس صفوی این نام را تغییر داد[۵]. با اهمیت یافتن خلیجفارس بهعنوان یک معبر دریایی تجاری بسیار مهم و بزرگترین کانون نفت جهان، بر موقعیت استراتژیک استان هرمزگان افزوده شده است.
در این استان کتابخانه تاریخی معتبر وجود ندارد. تنها در سالهای اخیر تأسیس کتابخانههای جدید و گرایش به کتاب و کتابخانه افزایش پیدا کرده است و انواع کتابخانهها اعم از کتابخانههای عمومی، تخصصی، دانشگاهی تأسیس یا توسعه یافتهاند. با این وجود، هنوز هم کتابخانههای این استان در قیاس با دیگر استانها کوچک و کم هستند.
کتابخانههای عمومی
نخستین کتابخانه عمومی استان با 187 جلد کتاب نفیس در 1338ش. به همت رئیس فرهنگ بندرعباس در این شهر تأسیس شد. پس از آن کتابخانههای دیگری در بندرعباس و سایر شهرستانهای استان دایر شد، از جمله میناب (1347)، بستک (1350)، بندرعباس (1352)، و بندرلنگه (1354)[۶][۷]. تا 1382 در استان هرمزگان 40 واحد کتابخانه عمومی با مجموع 210456 جلد کتاب، 13682 عضو، و 365000 مراجعهکننده فعالیت داشتهاند. کتابخانههای مساجد استان در سال 1382، 27 واحد با مجموعهای در حدود 56900 جلد و 4985 عضو، و 40 کارمند بوده است[۸]. همچنین در 1382 تعداد 22 واحد کتابخانه روستایی با 36040 جلد کتاب، 8397 عضو، و 8 نفر کارمند در استان وجود داشته است[۹][۱۰]. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان نیز 8 واحد کتابخانه (7 واحد ثابت، یک واحد پستی) در استان دارد که در مجموع 52335 جلد کتاب، و 1938 عضو، و 19 کارمند دارند[۱۱][۱۰].
کتابخانههای آموزشگاهی
در سالهای اخیر با توجه ویژه وزارت آموزش و پرورش، توسعه و تجهیز کتابخانههای آموزشگاهی در استان سرعت بیسابقهای یافته است. در حال حاضر 298واحد کتابخانه آموزشگاهی با 1136527جلد کتاب، 62580 عضو، و 79 کارمند در استان فعالیت دارند[۱۲].
کتابخانههای تخصصی
کتابخانههای تخصصی در این استان همانند سایر استانها افزایش پیدا کرده است. در 1382، 16 واحد کتابخانه تخصصی با 51589 جلد کتاب و 17 نفر کارمند وجود داشته است[۱۳][۸]. از جمله کتابخانههای تخصصی این استان میتوان از کتابخانه سازمان مدیریت و برنامهریزی (1361، با مجموعه 8200 جلد، و دو کارمند)؛ و کتابخانه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران مرکز خلیج فارس (1354، با مجموعه 8990 جلد، و یک نفر کارمند) نام برد[۱۰].
کتابخانههای دانشگاهی
دانشگاهها، و به تبع آن کتابخانههای دانشگاهی در استان هرمزگان پدیدههای جدیدی هستند. دانشگاه هرمزگان از قدیمیترین نهادهای آموزش عالی در این استان است. در سالهای اخیر همزمان با افزایش تعداد مراکز آموزش عالی در این استان، کتابخانههای مراکز نیز رشد چشمگیری داشتهاند.
در سال 1382، 15 کتابخانه دانشگاهی با مجموع 71281 جلد کتاب، 8340 نفر عضو، 68529 نفر مراجعهکننده در این استان وجود داشته است[۸]. کتابخانه مرکزی دانشگاه هرمزگان (1370، مجموعه 25000 جلد، و 7 نفر کارمند)؛ کتابخانه مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی هرمزگان (1380، مجموعه 46000 جلد، و 8 نفر کارمند)؛ کتابخانه دانشکده پرستاری و مامایی و پیراپزشکی بندرعباس (1366، مجموعه 2269 جلد، و 3 نفر کارمند)؛ و کتابخانه دانشگاه پیام نور مرکز بندرعباس (1356، مجموعه 13620 جلد، و یک نفر کارمند) بزرگترین کتابخانههای دانشگاهی این استان هستند[۱۴].
نیز نگاه کنید به
- کتابخانه های آذربایجان شرقی
- کتابخانه های آذربایجان غربی
- کتابخانه های ارامنه ایران
- کتابخانه های استان اردبیل
- کتابخانه های ایلام
- کتابخانه های بوشهر
- کتابخانه های تهران
- کتابخانه های خراسان
- کتابخانه های خوزستان
- کتابخانه های زنجان
- کتابخانه های سمنان
- کتابخانه های سیستان و بلوچستان
- کتابخانه های فارس
- کتابخانه های قزوین
- کتابخانه های قم
- کتابخانه های کردستان
- کتابخانه های کرمان
- کتابخانه های کرمانشاه
- کتابخانه های کُهگيلويه و بويراحمد
- کتابخانه های لرستان
- کتابخانه های مازندران
- کتابخانه های همدان
- کتابخانه های یزد
- کتابخانه های گیلان
- کتابخانه های استان گلستان
- کتابخانه های اصفهان
مآخذ
- ↑ سازمان مدیریت وبرنامهریزی کشور. "پایگاه اطلاعرسانی مرکز آمار ایران". بهنقل از:http://www.sci.org.ir/persia/index.htm. [11Apr.2005]؛.
- ↑ خلاصه آمارهای پایهای استان هرمزگان. بندرعباس: سازمان مدیریت و برنامهریزی استان هرمزگان، 1382، ص7.
- ↑ سالنامه آماری استان هرمزگان سال 1381. بندرعباس: سازمان مدیریت و برنامهریزی استان هرمزگان، معاونت آمار و اطلاعات، 1382، ص1.
- ↑ زندهدل، حسن. استان هرمزگان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص28-29.
- ↑ سیاوشپوری، عباس. استراتژی غرب در خلیج فارس. تهران: کمال علم، 1370، ص37-38.
- ↑ مجموعه آماری و تحلیلی، فرهنگی و هنری شاخصهای فرهنگی: وضعیت کتابخانههای مساجد کشور در سالهای 1376 تا 1381. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت طرح و برنامهریزی و تحول اداری، دفتر طرح و برنامهریزی، 1382، ص31-38، 45.
- ↑ عبدالهی، محمد؛ صمدی، بهمن. حیات فرهنگی استان هرمزگان. بندرعباس: ادارهکل فرهنگ و هنر استان هرمزگان، 1355، ص74-80.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.
- ↑ گزارش نیمه اول سال 1382. بندرعباس: ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان هرمزگان، اداره امور کتابخانهها، 1382، (پلیکپی)، ص5.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت؛ و عالمی، زهرا. راهنمای كتابخانههای تخصصی و دانشگاهی ایران به انضمام كتابخانههای زندان. تهران: كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1382، ص244، 257.
- ↑ عملکرد سال 1382، فصلی کوتاه از گامی بلند. بندرعباس: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، واحد کارشناسی فرهنگی، ،1383 (پلیکپی)، ص12-14.
- ↑ گزارش نیمه اول سال 1383. بندرعباس: سازمان آموزش و پرورش استان هرمزگان، کارشناسی کتاب و فعالیتهای ادبی، 1383، (پلیکپی)، ص1.
- ↑ گزارش نیمه اول سال 1382. بندرعباس: ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان هرمزگان، اداره امور کتابخانهها، 1382، (پلیکپی)، ص10.
- ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت؛ و عالمی، زهرا. راهنمای كتابخانههای تخصصی و دانشگاهی ایران به انضمام كتابخانههای زندان. تهران: كتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1382، ص76، 144.
منبع اصلی
هرمزگان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد دوم، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
نویسنده مقاله
پرستو اکبریان