پرش به محتوا

کتابخانه های قم

از ویکی ایران

استان قم در مرکز کشور واقع شده و از شمال به استان تهران و استان مرکزی، از جنوب به استان مرکزی و استان اصفهان، و از غرب به استان مرکزی محدود است. جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 1038424نفر و مساحت آن 11237 کیلومترمربع است[۱]. این استان از یک شهرستان تشکیل شده، مجموعآ دارای 5 شهر، 4 بخش، 9 دهستان، و 363 آبادی است. مرکز این استان شهر قم است[۲][۳].

کتابخانه عمومی علامه امینی قم ، قابل بازیابی ازhttps://118023.samanpl.ir/#:~:text=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C%20%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%20(%D8%B1%D9%87,%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81%20%D9%85%DB%8C%20%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF.

تاریخچه

درباره قدمت قم و تاریخ بنای آن اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی معتقدند که این شهر پیش از دوره اسلامی وجود داشته و برخی دیگر تاریخ بنای قم را به دوره بعد از اسلام نسبت داده‌اند[۴]. بر اساس نظر باستان‌شناسان کناره‌های غربی کویر ایران ــ قم، کاشان، و ساوه ــ از نخستین و قدیمی‌ترین مناطقی هستند که بشر با استقرار خویش در آن مناطق تمدن‌هایی را پی‌ریزی کرده است[۵]. توجه به محل اصلی شهر قم که خرابه‌های آن اکنون در یک کیلومتری شرق شهر مشاهده می‌شود و نیز توجه به‌نام قرای اطراف شهر و وضع زندگی سکنه آن شکی باقی نمی‌گذارد که این شهر مدت‌ها پیش از اسلام وجود داشته و از شهرهای آباد ایران بوده است[۶]. معتقدان این نظریه پادشاهان باستانی ایران را موجد بنای شهر می‌دانند و از ترقی و رشد آن در زمان هخامنشیان سخن گفته‌اند[۷]. این شهر توسط اسکندر ویران شد، پس از آن قباد ساسانی (487-531م.) به عمران و آبادی آن همت گمارد[۸]. آنهایی که بنای شهر قم را مربوط به دوران اسلامی می‌دانند، معتقدند با کوچ قبیله اشعری (از قبایل عرب) در دهه‌های پایانی قرن اول هجری به ایران و سکونت در قم، این منطقه به معنای مرسوم آن زمان حالت شهر به خود گرفت و نام قم به آن اطلاق شد[۹][۱۰]. شهر قم از ابتدای حضور اشعریون به سبب تسلط آنان ــ در گوشه واقع شدن شهر، و بی‌توجهی خلفا به آن ــ پایگاهی امن و از مناطق مهم اسکان علویان و شیعیان مهاجرِ به ستوه آمده از جور حکام اموی و عباسی بود که این منطقه را به کانونی علیه دارالخلافه تبدیل کرده بودند، به این جهت شهر ویرانی‌های مکرر را در برابر شورش‌های مکرر تجربه کرد[۶][۱۱][۱۲]. قم در زمان هارون‌الرشید پس از تجزیه اصفهان استقلال یافت و دارای عناوینی چون دارالمؤمنین و دارالایمان گشت[۱۳]. قم در دوره آل‌بویه به سبب نفوذ مردان سیاست خود در دستگاه حکومت، چون رکن‌الدوله دیلمی و صاحب بن عبّاد، که نخستین کتاب مستقل در تاریخ قم به خواست وی به رشته تحریر درآمد، در ابعاد مختلف رشد و توسعه یافت[۱۴]. در دوره سلجوقیان هم حضور چهره‌های سیاسی و متصدی امور، سبب عمران و ترقی قم شد. تا دوره صفویه قم دوبار به‌کلی منهدم شد. اما صفویان قم را مورد توجه خاص قرار دادند و این شهر از مراکز مهم فرهنگی و فقهی شیعه گردید[۱۲]. پس از دوره صفویه تا قاجاریه، قم همچنان مورد بی‌مهری بود. با اغماض از روش برخی سلاطین قاجار، این شهر و بارگاه حضرت معصومه(س) مورد عنایت قاجاریان قرار گرفت[۱۲][۱۵]. مراکز و مؤسساتی در سده‌های سوم و چهارم هجری به‌کار تعلیم و نشر احادیث ائمه اشتغال داشتند و شهر قم را در شمار نخستین مراکز علمی شیعیان درآوردند. امام صادق(ع) در روایات چندی از قم به‌عنوان ملجأ شیعیان یاد می‌کند که خود دلیلی بر تأیید تفکر اهل این دیار است[۱۶].

از سال‌های گذشته در قم اهمیت مدرسه و علم با وجود کتابخانه و بسط آن برابری می‌کرده است و از آنجا که همواره قم به‌عنوان یک پایگاه دینی و فقهی شناخته شده است، کتابخانه‌های دینی و موضوعات وابسته نیز در آن تشکیل شده است. بیشتر استفاده‌کنندگان این کتابخانه‌ها طلاب علوم دینی بوده‌اند. از قدیمی‌ترین کتابخانه‌ها در قم کتابخانه هندوی قمی، زین‌الملک ابوسعد است. وی مدرسه قاضی محمد وزّان را بنا نهاد و جنب آن کتابخانه‌ای ساخت که به‌نام او شهرت گرفت.

کتابخانه‌های مدارس دینی

کتابخانه مدرسه فیضیه از جمله مهم‌ترین کتابخانه‌های مدارس علمیه است. مدرسه فیضیه که جایگزین مدرسه آستانه شده است، در 1349ق. توسط آیت‌الله عبدالکریم حائری گشایش یافت[۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱]. پس از ایشان آیت‌الله بروجردی تصدی امور حوزه و مدرسه را بر عهده داشت و به توسعه و تکمیل کتابخانه آن همت گمارد[۲۲][۲۳][۲۰]. مدرسه نجف قلی بیک تنکابنی ( -1099)، در 1095 یا اندکی پیش از توسط خودش در قم بنا نهاده شد و تعدادی کتاب بر آن وقف گردید[۲۴]. مدرسه مؤمنیه (تحویلخانه)، کتابخانه‌ای معتبر داشت که در طول زمان به تاراج رفت و مخروبه شد. مدرسه خان، از مدارس دینی دوره صفویه، توسط مهدی قلی‌خان در 1123ق. بنیان نهاده شد[۲۵]. در 1379ق. آیت‌الله حسین بروجردی کتابخانه آن را تجهیز و راه‌اندازی کرد. این کتابخانه اکنون زیرنظر مسئول کتابخانه مدرسه فیضیه اداره می‌شود[۲۶]. مدرسه علوم دینی جهانگیرخان از مدارس دوره صفوی است که به‌دست جهانگیرخان تعمیر و صاحب کتابخانه گردید. نصرالله مستوفی گرگانی در 1278ق. آن را تعمیر و مرمت کرد و مدرسه ناصری نامیده شد[۲۷]. کتابخانه مدرسه حجتیه توسط آیت‌الله حجت در 1331 تأسیس شد[۲۸][۲۹][۳۰][۳۱]. کتابخانه مدرسه شهید حقانی وابسته به مدرسه علمیه حقانی از دیگر کتابخانه‌های علوم دینی است[۲۲].

کتابخانه‌های شخصی

کتابخانه هندوی قمی زین‌الملک ابوسعد که پیش‌تر به آن اشاره شد، از قدیمی‌ترین کتابخانه‌های شخصی استان قم است. برخی از کتابخانه‌های شخصی برجسته این منطقه عبارتند از: کتابخانه میرزامحمدطاهر قمی از محدثان معروف و مؤلف کتاب مباحثه‌النفس که کتاب‌های کتابخانه وی همه با تاریخ 1050 به مهر وی ممهور است[۳۲]. کتابخانه لطفعلی آذر بیگدلی مؤلف تذکره آتشکده، شاعر و پایه‌گذار بازگشت مکتب ادبی در دوره زندیه که شامل هزار جلد مخطوطات بوده است[۳۳][۳۴]؛ کتابخانه آیت‌الله خوانساری که مجموعه‌ای ممتاز از کتب فقه و اصول جعفری را دربرمی‌گیرد؛ کتابخانه شیخ هادی بروجردی؛ کتابخانه آیت‌الله صدر[۳۵]؛ کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی که در تاریخ 1386ق. با 1300 جلد کتاب افتتاح شد و اکنون به‌عنوان بزرگ‌ترین گنجینه اسناد و کتب شیعی در اختیار دانش‌پژوهان قرار دارد[۳۶][۳۷][۳۸]؛ کتابخانه برقعی که چند دهه از تشکیل آن می‌گذرد[۲۲][۱۸]؛ کتابخانه شخصی آیت‌الله بروجردی که کتاب‌های فراوانی اعم از چاپی و خطی را گرد آورده بود [۳۹]. وی در زمان حیاتش کتابخانه ارزشمند خود را وقف کتابخانه عمومی مسجداعظم کرد که خود بنیان‌گذار آن است[۴۰][۴۱][۳۸][۴۲].

کتابخانه‌های عمومی

کتابخانه‌های عمومی، به مفهوم امروزی، در سال‌های اخیر به‌صورت حقوقی و حقیقی در قم شروع به فعالیت کردند. نخستین کتابخانه عمومی وابسته به اداره‌کل ارشاد اسلامی در 1376 تأسیس شد و در سال‌های بعد به 9 واحد افزایش یافت. کتابخانه عمومی آیت‌الله خامنه‌ای، کتابخانه عمومی شهدای نوبهار[۳۷][۴۳]، کتابخانه عمومی یادگار امام (ره)، کتابخانه عمومی امام خمینی(ره) حاجی‌آباد، و کتابخانه عمومی شهدای صرم (روستای صرم)، از آن جمله‌اند. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های عمومی قم 12 واحد، تعداد مجموعه آنها 93250 جلد، تعداد اعضا 12550 نفر، و تعداد مراجعان 155610 نفر بوده است[۴۴].

نخستین کتابخانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان در 1349 به‌نام کتابخانه مرکز شماره 1 تأسیس شد و بعد از آن 4 کتابخانه دیگر باعنوان مراکز 2 الی 5 در این استان تأسیس شد. مجموع کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان قم (تا پایان مهر 1380) 5 واحد بود و مجموعآ دارای 23903 جلد کتاب و 1298 نفر عضو بوده‌اند[۴۵]. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به 7 واحد کتابخانه ثابت رسیده است[۴۴].

کتابخانه‌های مساجد و اماکن مذهبی

کتابخانه دارالتبلیغ اسلامی از کتابخانه‌های مهم حوزه علمیه قم است که توسط آیت‌الله شریعتمداری تأسیس شد[۴۶][۱۸]. از جمله کتابخانه‌های اماکن مذهبی در سطح استان قم می‌توان به کتابخانه آستانه حضرت معصومه(س) که در 1331 تأسیس شد، کتابخانه مؤسسه باقرالعلوم، و کتابخانه بنیاد معارف اسلامی اشاره کرد[۲۹][۳۸][۴۷][۳۷][۲۲]. کتابخانه تخصصی صاحب‌الزمان(عج) وابسته به امور فرهنگی مسجد مقدس جمکران با هدف اطلاع‌رسانی به محققان پیرامون زندگی و معارف حضرت مهدی (عج) در 1376 تأسیس شد و به همین منظور تمام آثار مکتوب و غیرمکتوب پیرامون امام زمان(عج) را جمع‌آوری، تلخیص، چکیده‌نویسی، و طبقه‌بندی می‌کنند[۴۸].

دبیرخانه امور مساجد قم با همکاری کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، محل‌های مناسبی در داخل یا جنب مسجد را به کتابخانه اختصاص داده و امکان استفاده عموم از منابع را به‌وجود آورده‌اند. کتابخانه عمومی مهدی موعود، کتابخانه عمومی المصطفی (ص)، کتابخانه عمومی امام حسن (ع)، و کتابخانه عمومی توحید از آن جمله‌اند[۴۹]. کتابخانه عمومی مسجد جمکران که تحت نظارت تولیت آستان مقدس جمکران فعالیت می‌کند، در 1374 تأسیس شد[۵۰]. کتابخانه مسجد اعظم قم به همت آیت‌الله حسین بروجردی در 1340 تأسیس شد. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های مساجد این استان 36 باب، تعداد کتاب 158981 جلد، و تعداد اعضا 7840 نفر بوده است[۴۴].

کتابخانه‌های آموزشگاهی

تا قبل از 1318ق. مدرسه و یا آموزشگاه به سبک و اصول جدید در قم وجود نداشت و مراکز تعلیم و تربیت منحصر به مکتب‌خانه‌های قدیمی بود. نخستین مدرسه به‌نام فاطمیه توسط حسن رشدیه تأسیس شد. نخستین مدرسه دولتی نیز در 1300ش. ایجاد شد[۵۱]. در این مدارس، کتابخانه‌های آموزشگاهی چندان مورد توجه نبود. امروزه در مدارس ابتدایی، راهنمایی، و دبیرستان حداقل یک اتاق کوچک به کتابخانه اختصاص داده شده است. علاوه بر آن، در هر یک از نواحی آموزش و پرورش استان، کتابخانه‌ای در کانون فرهنگی ناحیه تشکیل شده است. این کتابخانه‌ها را ادارات آموزش و پرورش تجهیز و راه‌اندازی کرده‌اند. کانون فرهنگی امام خمینی، کانون معراج، کانون حضرت زینب، کانون حضرت سلمان، و کانون حضرت اباذر از آن جمله‌اند[۵۲]. طبق آمار 1382، تعداد کتابخانه‌های مدارس دولتی این استان 727 واحد و مجموع کتاب‌های آن 745365 جلد است[۴۴].

کتابخانه‌های تخصصی

از کتابخانه‌هایی که به‌دلیل وابستگی به سازمان‌ها و مؤسسات، تخصصی محسوب می‌شوند، لکن ممکن است مجموعه این کتابخانه‌ها تخصصی نباشد، می‌توان به کتابخانه‌های هلال‌احمر، کتابخانه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز تربیت مربی کودکان و نوجوانان، و کتابخانه کوثریه وابسته به امور بانوان استانداری قم اشاره کرد[۵۳][۵۴].

کتابخانه‌های دانشگاهی

قدیمی‌ترین کتابخانه دانشگاهی استان، متعلق به مجتمع آموزشی عالی قم است که در 1349 تأسیس شد[۵۵]. دانشگاه قم نیز کتابخانه‌ای دارد[۵۶]. تعداد کتابخانه‌های دانشگاهی این استان در 1382، در حدود 18 واحد، تعداد کتاب‌های آنها 366608 جلد، تعداد اعضا 12076 نفر، و تعداد مراجعان 93630 نفر بوده است[۴۴].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز آمار ایران. به نقل از :http ://www.sci/org.ir/persia/index.htm.[11 Apr. 2005]؛.
  2. ↑ سالنامه آماری کشور 1380. تهران: مرکز آمار ایران، 1381، ص14.
  3. ↑ زنده‌دل، حسن. استان قم. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص23.
  4. ↑ زنده‌دل، حسن. استان قم. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص25.
  5. ↑ گیرشمن، رومن. ایران از آغاز تا اسلام. ترجمه محمد معین. [تهران]: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1366، ص7،28.
  6. ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ دهخدا، علی‌اکبر. لغتنامه. ج 11، ذیل "قم".
  7. ↑ سعیدیان، عبدالحسین. شناخت شهرهای ایران. [تهران]: علم و زندگی، 1379، ص646.
  8. ↑ قمی، حسن بن محمد. تاریخ قم. تصحیح جلال‌الدین طهرانی. تهران: توس، 1361، ص25.
  9. ↑ صفین قمی، عباس. گنجینه آثار قم. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج2، ص737.
  10. ↑ قمی، حسن بن محمد. تاریخ قم. تصحیح جلال‌الدین طهرانی. تهران: توس، 1361، ج1، ص61-62.
  11. ↑ زنده‌دل، حسن. استان قم. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص26.
  12. ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ قم. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]. ج2، ص2080.
  13. ↑ صفین قمی، عباس. گنجینه آثار قم. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج2، ص62.
  14. ↑ زنده‌دل، حسن. استان قم. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص29.
  15. ↑ زنده‌دل، حسن. استان قم. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص32.
  16. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایرانداخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. [تهران]: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370،ج7، ص391.
  17. ↑ ابن الرضا، حسین. قم (اجتماعی ـ اقتصادی). قم: مؤلف، 1365، ص407.
  18. ↑ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ صفین قمی، عباس. گنجینه آثار قم. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج1، ص110.
  19. ↑ زنده‌دل، حسن. استان قم. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص57.
  20. ↑ ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ شریف رازی، محمد. گنجینه دانشمندان. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352، ص204.
  21. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص212.
  22. ↑ ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ ۲۲٫۲ ۲۲٫۳ ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص91.
  23. ↑ دوانی، علی. زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیت‌الله بروجردی: با تجدیدنظر و اضافات. تهران: نشر مطهر، 1372، ص201-202.
  24. ↑ مدرسی طباطبائی، حسین. قم‌نامه. قم: مرکز انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی، 1364، ص223.
  25. ↑ مدرسی طباطبائی، حسین. تربت پاکان. ج 2: آثار و بناهای قدیم محدوده کنونی دارالمومنین قم. قم: چاپخانه مهر، 1335، ج2، ص235.
  26. ↑ دوانی، علی. زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیت‌الله بروجردی: با تجدیدنظر و اضافات. تهران: نشر مطهر، 1372، ص203، 226.
  27. ↑ زنده‌دل، حسن. استان قم. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص58،59.
  28. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص214.
  29. ↑ ۲۹٫۰ ۲۹٫۱ شریف رازی، محمد. گنجینه دانشمندان. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352، ص210.
  30. ↑ صفین قمی، عباس. گنجینه آثار قم. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج2، ص737.
  31. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. تاریخچه کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی. [تهران]: سازمان کتابخانه‌های عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص105.
  32. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص26،41.
  33. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص158.
  34. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. تاریخچه کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی. [تهران]: سازمان کتابخانه‌های عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص89.
  35. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص109-110، 204.
  36. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص204.
  37. ↑ ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ ۳۷٫۲ زنده‌دل، حسن. استان قم. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص112.
  38. ↑ ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ ۳۸٫۲ ابن الرضا، حسین. قم (اجتماعی ـ اقتصادی). قم: مؤلف، 1365، ص401.
  39. ↑ دوانی، علی. زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیت‌الله بروجردی: با تجدیدنظر و اضافات. تهران: نشر مطهر، 1372، ص198.
  40. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص199.
  41. ↑ دوانی، علی. زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیت‌الله بروجردی: با تجدیدنظر و اضافات. تهران: نشر مطهر، 1372، ص200.
  42. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. تاریخچه کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی. [تهران]: سازمان کتابخانه‌های عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص110.
  43. ↑ ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص87.
  44. ↑ ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ ۴۴٫۲ ۴۴٫۳ ۴۴٫۴ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.
  45. ↑ لیست مراکز بر اساس استان‌ها. [تهران]: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی، 1377-1378 (پلی‌کپی)، ص1.
  46. ↑ شریف رازی، محمد. گنجینه دانشمندان. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352، ص215.
  47. ↑ صفین قمی، عباس. گنجینه آثار قم. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج1، ص577.
  48. ↑ شما بپرسید صاحب‌الزمان پاسخ می‌دهد. رشد جوان. ویژه‌نامه نیمه شعبان، (آذرماه سال تحصیلی 1378-1379)، ص44،48.
  49. ↑ ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص88،89.
  50. ↑ ابودلف خرزجی، مسعر بن مهلهل. سفرنامه ابودلف در ایران. با تعلیقات ولادیمیر مینورسکی، ترجمه ابوالفضل طباطبائی. تهران: فرهنگ ایران زمین، 1342، ص50.
  51. ↑ ابن الرضا، حسین. قم (اجتماعی ـ اقتصادی). قم: مؤلف، 1365، ص463-464.
  52. ↑ ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص88.
  53. ↑ ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص90-91.
  54. ↑ گزارش فرهنگی کشور :1376 مجموعه آماری فعالیت‌های فرهنگی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادها. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص34، 53.
  55. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایرانداخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی. [تهران]: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص216.
  56. ↑ گزارش فرهنگی کشور :1376 مجموعه آماری فعالیت‌های فرهنگی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادها. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص37.

منبع اصلی

قم، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسندگان مقاله

فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموری‌خانی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=کتابخانه_های_قم&oldid=12455»