کتابخانه های همدان
همدان، کتابخانههای. استان همدان با 190247 کیلومترمربع مساحت در غرب ایران قرار گرفته است[۱]. این استان از شمال به استان زنجان، از جنوب به استان لرستان، از شرق به استان مرکزی، و از غرب به استان کرمانشاه و قسمتی از استان کردستان محدود میشود[۲]. جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 1732080 نفر است[۳]. از نظر زبانی دارای تعدد لهجه و زبان است بهنحوی که در مناطق شمالی آن بیشتر فارسی و ترکی، در جنوب لر و لک، و در غرب کردی رواج دارد[۴].
بر اساس آخرین تقسیمات کشوری (سال 1374)، استان همدان از 8 شهرستان (همدان، ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودرآهنگ، اسدآباد، بهار، رزن)، 14 شهر، 18 بخش، و 68 دهستان تشکیل میشود و مرکز آن شهرستان همدان است[۵].
تاریخچه
همدان یکی از قدیمیترین پایتختهای جهان بهشمار میرود و در تاریخ با نامهای مختلفی از آن یادشده است. این شهر خاستگاه و مدفن مردان بلند آوازهای در عرصههای مختلف علم، ادب، فرهنگ، و سیاست است. مانند بدیعالزمان همدانی (358-398 ق.)، عینالقضاه همدانی (492-525 ق.)، مسعود سعد سلمان (439- 515 ق.)، باباطاهر عریان (قرن 5 ق.) ، خواجه رشیدالدین فضلالله (645-718ق.)، سیدجمالالدین اسدآبادی (1279- 1326ق.)، شهید آیتالله دکتر مفتح (1307-1358)[۶].
با توجه به پیشینه فرهنگی همدان، میتوان استنباط کرد که کتابخانههای مهمی در این شهر وجود داشته است و آنچنان که از منابع برمیآید، یکی از ادبا و دانشمندان شهر همدان، بهنام ابوالوفاء بن مسلمه ادیب همدانی، در قرن دوم ق. کتابخانهای بسیار نفیس داشته که البته از کتابخانههای عمومی و یا خصوصی ایران در آن دوره جز این کتابخانه نامی برده نشده است[۷].
کتابخانههای عمومی
بنابر اطلاعات موجود، نخستین کتابخانه عمومی به سبک امروزی در 1341 در شهرستان تویسرکان راهاندازی شد و تا 1350 تعداد چهار کتابخانه عمومی دیگر در سایر شهرهای استان از جمله همدان تأسیس شد. طی سالهای 1370-1375 در روند شکلگیری و تأسیس کتابخانههای عمومی استان رشد سریعی دیده میشود[۸]. در سال 1382 استان همدان دارای 44 کتابخانه عمومی با 125,354 جلد کتاب، 20565 نفر عضو و 963550 نفر مراجعهکننده است. بر اساس همین آمار تعداد کتابخانههای مساجد این استان 41 باب و موجودی آنها 88000 جلد است[۹].
کتابخانههای روستایی
در این استان از سال 1351 در بسیاری از مناطق روستایی، با هدف ارتقای سطح سواد روستاییان، کتابخانههایی راهاندازی شده است[۱۰]. در سال 1382 تعداد این کتابخانهها به 93 واحد رسید[۹].
کتابخانههای کودکان و نوجوانان
کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان از 1351، با تأسیس کتابخانههای متعدد فعالیت خود را در این استان شروع کرده است. در سال 1380 علاوه بر همدان، در شهرستانهای ملایر، تویسرکان، نهاوند، کبودرآهنگ، بهار، و بخشهای تابعه هر یک از این شهرستانها 21 کتابخانه وجود داشته است و هریک دارای کتابخانههای ویژه کودکان و نوجوانان بودهاند. مجموعه این کتابخانهها شامل 152117 جلد کتاب است[۱۱][۹].
کتابخانههای آموزشگاهی
در سال تحصیلی -1374 1375 در استان همدان، 2788 باب مدرسه وجود داشته است. بر اساس اطلاعات بدست آمده، 980 مدرسه دارای اتاق مستقلی بهعنوان کتابخانه و 1808 مدرسه دارای یکی دو قفسه کتاب بودهاند[۱۲]. طبق آمار سال 1382، تعداد کتابخانههای مدارس دولتی این استان 1445 باب و مجموعه آنها شامل 1440190 جلد کتاب است [۹].
کتابخانههای تخصصی
صدا و سیمای مرکز همدان دارای کتابخانهای است که 5972 جلد کتاب فارسی و 320 جلد کتاب لاتین و 20 عنوان نشریه ادواری فارسی و یک عنوان نشریه ادواری لاتین دارد. مراکز پژوهشی استان نیز دارای کتابخانههایی هستند، مانند کتابخانه پژوهشگاه معلم (8000 جلد کتاب، 28 عنوان مجله)، مرکز تحقیقات کشاورزی (18 جلد کتاب، 4 عنوان نشریه فارسی)، و مؤسسه مطالعات فرهنگی استاندارد (1000 جلد کتاب). علاوه بر مؤسسات مذکور، کارخانجات و کارگاههای تولیدی استان نیز بعضآ دارای کتابخانههای تخصصی هستند، مانند کارخانه نسیمآور (2700 جلد)، کارخانه شیشه همدان (2000 جلد)، کارخانه خوشنوش (1300 جلد)، سازمان برنامه و بودجه (8130 جلد)، و شرکت ملی گاز ایران (6000 جلد)[۱۳]. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانههای تخصصی این استان 7 واحد و مجموعه آنها شامل 236400 جلد کتاب است[۹].
کتابخانههای دانشگاهی
در استان همدان 12 مرکز آموزش عالی وجود دارد که هر یک دارای کتابخانه هستند، مهمترین آنها کتابخانه دانشگاه بوعلی سیناست که فعالیت خود را در سال 1353 آغاز کرده و در حال حاضر دارای 5 کتابخانه اقماری است. این کتابخانهها جمعآ دارای 108790 جلد کتاب هستند و 150 عنوان نشریه ادواری فارسی و 201 عنوان نشریه خارجی را مشترکاند. همچنین تعداد 102 عنوان نشریه لاتین بهصورت ریزبرگه در اختیار کتابخانه مرکزی دانشگاه قرار دارد. مجموعه کتابخانه مرکزی دانشگاه بوعلی سینا شامل 378 جلد نسخه خطی، 379 جلد کتاب چاپ سنگی، و 90 جلد کتاب چاپ سربی قدیمی است. طرح فهرستنویسی این نسخهها در دست اقدام است و قرار است فهرست آنها بهصورت کتابی چند جلدی منتشر شود.
کتابخانه از 1373 با خرید یکی از بستههای نرمافزاری، مجهز به نظام رایانهای شده و در حال حاضر بخش فهرستنویسی آن از خدمات رایانهای بهره میگیرد. این کتابخانه همچنین لوح فشرده مارک کتابخانه ملی را در اختیار دارد.
کتابخانههای دانشگاه علوم پزشکی همدان از کتابخانههای برجسته دیگر این استان هستند که از یک کتابخانه مرکزی و 15 کتابخانه اقماری تشکیل میشوند. کتابخانههای اقماری شامل 8 کتابخانه بیمارستانی، 5 کتابخانه دانشکدهای، یک کتابخانه مربوط به دبیرستان غیرانتفاعی وابسته به این دانشگاه، و یک کتابخانه تخصصی ـ تحقیقاتی مخصوص اعضای هیئت علمی میشود. مجموعه آن شامل 61284 جلد کتاب فارسی و 21245 جلد کتاب لاتین است. بخش نشریات ادواری آن نیز 67 عنوان نشریه فارسی و 159 عنوان نشریه خارجی را مشترک است. بهعلاوه این کتابخانه مجهز به نظام رایانهای است.
دانشگاه پیام نور نیز دارای شعبههایی در همدان، ملایر، نهاوند، و اسدآباد است که تنها کتابخانه دانشگاه پیامنور واقع در مرکز استان قابل توجه است. این کتابخانه در 1367 تأسیس شده و 6774 جلد کتاب و 7 عنوان نشریه ادواری دارد.
کتابخانه مرکز آموزش مدیریت دولتی نیز که در 1371 تأسیس شد، از دیگر کتابخانههای دانشگاهی استان است که تعداد 3400 جلد کتاب فارسی و 200 جلد کتاب لاتین و 14 عنوان مجله فارسی و یک عنوان مجله خارجی دارد.
دانشگاه آزاد اسلامی همدان نیز که در 1366 در همدان شروع بهکار کرد، 35000 جلد کتاب فارسی و 25000 جلد کتاب لاتین و 20 عنوان مجله فارسی را در خود جای داده است.
علاوه بر مراکز آموزش عالی فوقالذکر، تعدادی مرکز آموزشی دیگر در استان همدان فعالیت دارند، مانند کتابخانه مرکز آموزش فنی و حرفهای (تأسیس 1373، مجموعه 5000 جلد)؛ کتابخانه مرکز آموزش ضمن خدمت ابن سینا (1371، مجموعه 5000 جلد)؛ کتابخانه آموزشکده شهید مفتح (1364، مجموعه 5834 جلد)؛ مرکز آموزش مخابرات همدان (1369، مجموعه 3200 جلد). تعداد کتابخانههای دانشگاهی این استان در سال 1382، 16 واحد و مجموعه آنها شامل 196382 جلد کتاب است[۹].
نیز نگاه کنید به
- کتابخانه های آذربایجان شرقی
- کتابخانه های آذربایجان غربی
- کتابخانه های ارامنه ایران
- کتابخانه های استان اردبیل
- کتابخانه های ایلام
- کتابخانه های بوشهر
- کتابخانه های تهران
- کتابخانه های خراسان
- کتابخانه های خوزستان
- کتابخانه های زنجان
- کتابخانه های سمنان
- کتابخانه های سیستان و بلوچستان
- کتابخانه های فارس
- کتابخانه های قزوین
- کتابخانه های قم
- کتابخانه های کردستان
- کتابخانه های کرمان
- کتابخانه های کرمانشاه
- کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد
- کتابخانه های لرستان
- کتابخانه های مازندران
- کتابخانه های هرمزگان
- کتابخانه های یزد
- کتابخانه های گیلان
- کتابخانه های استان گلستان
- کتابخانه های اصفهان
مآخذ
- ↑ آمارنامه استان همدان، سال 1374. محمد محمد و دیگران. همدان: سازمان برنامه و بودجه، معاونت آمار و اطلاعات، 1376، ص1.
- ↑ آیتی، باقر. اطلس علمی جغرافیایی ارشاد. تهران: مؤسسه انتشارات جغرافیایی و کارتوگرافی ارشاد،1370، ص124.
- ↑ سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور. "پایگاه اطلاعرسانی مرکز آمارایران". بهنقل از:http://www.sci.org.ir/persia/index.htm.[11 Apr.2005]؛.
- ↑ جغرافیای استان همدان: سال دوم آموزش متوسطه عمومی، سال تحصیلی 76ـ75 همدان: وزارت آموزش و پرورش، ادارهکل، 1375، ص9.
- ↑ گزارش جامع اقتصادی ـ اجتماعی استان همدان. همدان: سازمان برنامه و بودجه، 1375، ص1.
- ↑ یاقوت حموی، یاقوت بن عبدالله. معجمالبلدان. بیروت: دارصادر، 1977م.1356، ج5، ص410-411.
- ↑ همایونفرخ، رکنالدین. تاریخچه کتابخانههای ایران و کتابخانههای عمومی. تهران: سازمان کتابخانههای عمومی شهرداری تهران، 1344، ص163-164.
- ↑ آمارنامه ملی کتابخانههای عمومی (شهری). تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380، ص41، 42.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ ۹٫۵ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری، مورخ 13 شهریور 1384.
- ↑ آمارنامه ملی کتابخانههای روستایی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1381، ص33.
- ↑ فهرستگان ملی کتابخانههای کودکان و نوجوانان. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1381، ص89-90.
- ↑ آمارنامه استان همدان، سال 1374. محمد محمد و دیگران. همدان: سازمان برنامه و بودجه، معاونت آمار و اطلاعات، 1376، ص1-7.
- ↑ فهرستگان ملی کتابخانههای تخصصی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1381، ص115-116.
منبع اصلی
همدان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد دوم، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
نویسندگان مقاله
محمدرضا دیماری و تلخیص داکا