پرش به محتوا

کتابخانه های کرمان

از ویکی ایران
کتابخانه ملی کرمان ، قابل بازیابی ازhttps://naznews.ir/post-415

استان کرمان در جنوب‌شرقی ایران واقع شده و از شمال به استان‌های خراسان و یزد، از جنوب به استان هرمزگان، از شرق به سیستان و بلوچستان، و از غرب به استان فارس محدود است. مساحت آن 181714 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 682,380,2 نفر است[۱]. استان کرمان از 11 شهرستان تشکیل شده و مجموعآ دارای 49 شهر، 35 بخش، 141 دهستان، و 5937 آبادی است. شهرستان‌های این استان عبارتند از: بافت، بردسیر، بم، جیرفت، راور، رفسنجان، زرند، سیرجان، شهر بابک، کرمان، و کهنوج. مرکز استان شهر کرمان است[۲][۳].

تاریخچه

پادشاهان سلجوقی بناهای مهم از قبیل مساجد، مدارس، و کتابخانه در کرمان ایجاد کردند[۴][۵]. ملک توران‌شاه (477-490 یا494ق.) ملقب به عمادالدین از پادشاهان سلجوقی مسجد جامع، مدرسه، و کتابخانه‌ای ساخت که به‌نام محله سه‌شنبهی معروف بود[۶][۷][۸]. ابوالحارث شاه بن کرمانشاه سلجوقی در مدرسه‌ای که در کرمان تأسیس کرد، کتابخانه‌ای ایجاد کرد تا طلاب علوم از آن استفاده کنند[۹].

کتابخانه‌های شخصی

کتابخانه شهاب‌الدین ابوالمظفر تمرتاش (547-575) از جمله کتابخانه‌های مشهور دوره سلجوقیان بود[۱۰]. برهان‌الدین تجاری از فقها و دانشمندان قرن هفتم، کتابخانه‌ای داشت که در کرمان ممتاز بود[۱۱]. کتابخانه امام جمعه کرمان از کتابخانه‌های نفیس ایران و دارای آثار مخطوط بسیار است. کتابخانه محمدکریم‌خان سرسلسله شیخیه کرمان نیز از دیگر کتابخانه‌های شخصی آن سامان محسوب می‌شود[۱۲].

براق حاجب، مؤسس سلسله قراختائیان (619-632ق.)، در طول حکومت خود مدرسه بزرگی در محله خواجه خضر (که در آن هنگام ترک‌آباد خوانده می‌شد) بنا نهاد. در این مدرسه کتابخانه‌ای مجهز و محل‌هایی برای سکونت استادان، طلاب، تالار مطالعه، و هر آنچه لازمه یک مؤسسه علمی ـ آموزشی است درنظر گرفته شده بود[۱۳][۱۴][۱۵]. قطب‌الدین محمد مدرسه نیمه تمام براق حاجب را تکمیل و دارالشفا و کتابخانه‌ای معظم جنب مدرسه تأسیس کرد که به مدرسه قطبیه معروف شد[۱۶][۱۷].

در زمان گنجعلی‌خان بناهای فرهنگی فراوانی ایجاد شد که همه در هجوم آقامحمدخان (1155-1211ق.) به کرمان صدمه فراوان دید و فقط از کتابخانه آن، حدود 5000 نسخه خطی نفیس به غارت رفت[۱۸][۱۹]. پس از لطمه جبران‌ناپذیری که آقامحمدخان قاجار به کرمان وارد ساخت، در زمان ابراهیم‌خان ظهیرالدوله، حاکم کرمان در دوره فتحعلی‌شاه (1185-1250ق.)، این شهر بازسازی شد. وی مدرسه ظهیرالدوله را بنیان نهاد که در کنار آن مسجد و کتابخانه‌ای ساخت[۲۰][۲۱][۲۲].

کتابخانه‌های مدارس دینی

کتابخانه حاج محمد کریم‌خان (1225-1288ق.) سرسلسله شیخیه کرمان، در موضوع ادیان و مذاهب[۲۳]؛ کتابخانه معصومیه کرمان که معصوم‌بیک آن را در سال 1106ق. بنا کرد[۲۴][۲۵]؛ کتابخانه مدرسه خاندان قلی‌بیگ (1135ق.)؛ کتابخانه مدرسه ابراهیمیه (1213ق.)؛ و کتابخانه مدرسه ابراهیم‌خان ظهیرالدوله (1233ق.) از جمله کتابخانه‌های مدارس دینی بودند[۲۶][۲۷][۲۸].

کتابخانه‌های عمومی

چنانکه گفته شد پیشینه کتابخانه‌های عمومی کرمان به عهد سلجوقیان و دوره ملک محمدشاه (537-551) بازمی‌گردد. وی با افتتاح دارالکتبی بر مسجد جامع توران‌شاهی مشتمل بر پنج هزار جلد کتاب امکان استفاده عموم طالبان علم را از آن گنجینه گرانبها فراهم ساخت[۲۹][۳۰][۳۱][۳۲]. کتابخانه مسجد خواجه خضر کرمان که تاریخ بنای آن را به اوایل قرن هفتم هجری و دوره حکومت قراختائیان نسبت می‌دهند، از دیگر کتابخانه‌های عمومی قدیمی کرمان است و امروزه با مساحتی حدود صد مترمربع در طبقه دوم صحن مسجد و چند هزار جلد کتاب خطی و چاپی به مراجعان ارائه خدمت می‌کند[۳۳]؛ از کتابخانه‌های عمومی معاصر می‌توان به کتابخانه هرندی در کرمان اشاره کرد که به همت ابوالقاسم هرندی تأسیس و در 1349 وقف آستان قدس شد. کتابخانه مرتضوی در رفسنجان که توسط سیدیحیی مرتضوی تأسیس و در 1364 وقف آستان قدس رضوی شد نیز از دیگر کتابخانه‌های قابل ذکر این استان است[۳۴]. همچنین باید از کتابخانه مرکزی (ملی) کرمان نام برد که در 1369ش. افتتاح شد. و به کتابخانه‌های دیگر خدمات فنی ارائه می‌کند [۳۵].

دیگر کتابخانه‌های عمومی این استان در شهرهای کرمان، رفسنجان، سیرجان، و بم و راین (1343)، انار (1346)، کوهبنان (1348)، ماهان (1348)، راور (1350)، قرار دارند[۳۶][۳۷]. تعداد کتابخانه‌های عمومی استان تا ،1382 برابر 75 باب و مجموعه‌های آنها برروی‌هم 644,750 جلد بوده است. تعداد اعضای آنها 425,51 نفر و تعداد مراجعه به آنها 800,491,2 مورد گزارش شده است. تعداد کتابخانه‌های مساجد در سال 1382، 50 باب و مجموعه آنها شامل 000,50 جلد کتاب بوده است[۳۸].

کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در 1351 همزمان در شهرستان‌های بم، جیرفت، رفسنجان، سیرجان، و کرمان اقدام به تشکیل کتابخانه برای کودکان کرد. پس از آن کتابخانه‌های مراکز ماهان (1352)؛ بردسیر، چوپار، چترود، راور، زرند و کوهبنان (1352)؛ انار، رابر، راین، شهداد، شهر بابک، و گلباف (1354)؛ و جز آن تشکیل گردید[۳۹]. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های ثابت کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان 29 واحد، موجودی آنها 275,343 جلد کتاب، و تعداد اعضا 689,13 نفر است. بر اساس آمار 1382، تعداد کتابخانه‌های مساجد 50 باب و موجودی آنها 50000 جلد است. بر اساس همین آمار تعداد کتابخانه‌های روستایی 46 عدد می‌باشد[۳۸].

کتابخانه‌های آموزشگاهی

نخستین کتابخانه آموزشگاهی در مجتمع مؤسسه فناوری دادبین در 1357 با مجموعه 1116 جلد کتاب تأسیس شد[۴۰]؛ مجموع کتابخانه‌های مدارس دولتی این استان تا 1382 تعداد 1421 واحد با 661,047,2 جلد کتاب بوده است[۳۸].

کتابخانه‌های تخصصی

از مؤسساتی که کتابخانه آنها به‌واسطه تعلق به سازمان خاصی تخصصی محسوب می‌شوند، می‌توان به کتابخانه صداوسیمای مرکز کرمان[۴۱]؛ کتابخانه‌های سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی مرکز تحقیقات کشاورزی جیرفت و بم؛ کتابخانه سازمان زمین‌شناسی کشور، مرکز کرمان (1361)؛ کتابخانه مجتمع مس سرچشمه (1360)؛ کتابخانه بیمارستان شماره یک دانشگاه علوم پزشکی کرمان (1360)؛ و کتابخانه بیمارستان شماره دو شفا وابسته به دانشکده علوم پزشکی کرمان (1364) اشاره کرد[۴۲].

طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های تخصصی این استان 13 باب و مجموعه آن 200,38 جلد کتاب است[۳۸].

کتابخانه مرکزی دانشگاه شهید باهنر کرمان ، قابل بازیابی از https://library.uk.ac.ir/

کتابخانه‌های دانشگاهی

نخستین کتابخانه دانشگاهی استان، کتابخانه دانشکده پرستاری و مامایی رازی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی کرمان است که در 1311 فعالیت خود را آغاز کرد؛ پس از آن کتابخانه‌های دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کرمان (1355)، کتابخانه مرکزی دانشگاه شهید باهنر کرمان (1358)، کتابخانه دانشکده فنی دانشگاه شهید باهنر کرمان (1361)، و مانند آن تأسیس شدند[۴۳]. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های دانشگاهی این استان 17 واحد، تعداد کتاب‌های آن 680,259 جلد، تعداد اعضای آن 275,22، و تعداد مراجعان 900,182 نفر است[۳۸].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز آمار ایران. به نقل از:http://www.sci.org.ir/ persia/index.htm. [11Apr.2005]؛.
  2. ↑ زنده‌دل، حسن. استان کرمان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص25.
  3. ↑ سالنامه آماری کشوری 1380. تهران: مرکز آمار ایران، 1381، ص14.
  4. ↑ کرمان در یک نگاه. کرمان: مرکز کرمان‌شناسی، 1378، ص5.
  5. ↑ هاشمی، مجید. کرمانیان نامی. در محمدعلی گلاب‌زاده. کرمان‌شناسی: مجموعه مقالات. کرمان: مرکز کرمان‌شناسی، 1369، ص346.
  6. ↑ افضل‌الدین کرمانی، احمد بن حامد. سلجوقیان و غز در کرمان. تحریر محمدابراهیم خبیصی؛ مقدمه و تصحیح و تحشیه محمد ابراهیم باستانی‌پاریزی. [تهران]: کوروش، 1373، ص368.
  7. ↑ افضل‌الدین کرمانی، احمد بن حامد. مدرسه ترکان سلجوقی و ترکان ختائی در کرمان. در محمدرسول دریاگشت. کرمان در قلمرو تحقیقات ایرانی: مجموعه مقالات. کرمان: کرمان‌شناسی، 1370، ص 55-56.
  8. ↑ افضل‌الدین کرمانی، احمد بن حامد. تاریخ افضل یا بدایع‌الزمان فی‌وقایع کرمان. فرآورده مهدی بیانی. [تهران]. چاپخانه دانشگاه، 1326، ص19.
  9. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ص19.
  10. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ص74.
  11. ↑ هاشمی، مجید. کرمانیان نامی. در محمدعلی گلاب‌زاده. کرمان‌شناسی: مجموعه مقالات. کرمان: مرکز کرمان‌شناسی، 1369، ص340.
  12. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ص184-185.
  13. ↑ وزیری کرمانی، احمدعلی. تاریخ کرمان. تصحیح و تحشیه و مقدمه محمدابراهیم باستانی‌پاریزی. تهران: ابن سینا، 1352، ص344-345.
  14. ↑ دانشور، محمد. تاریخچه محله و مسجد خواجه خضر کرمان. [کرمان]: مرکز کرمان‌شناسی، 1375، ص358.
  15. ↑ خواندمیر، غیاث‌الدین بن همام‌الدین. حبیب‌السیر فی‌اخبار افراد بشر. زیرنظر محمد دبیرسیاقی. تهران: کتابفروشی خیام، 1333، ج3، ص267.
  16. ↑ افضل‌الدین کرمانی، احمد بن حامد. وادی هفت واد بحثی در تاریخ اجتماعی و آثار تاریخی کرمان. [تهران]: انجمن آثار ملی، 1355، ج1، ص82.
  17. ↑ افضل‌الدین کرمانی، احمد بن حامد. مدرسه ترکان سلجوقی و ترکان ختائی در کرمان. در محمدرسول دریاگشت. کرمان در قلمرو تحقیقات ایرانی: مجموعه مقالات. کرمان: کرمان‌شناسی، 1370، ص 58-65.
  18. ↑ کرمان در یک نگاه. کرمان: مرکز کرمان‌شناسی، 1378، ص5-6.
  19. ↑ زنده‌دل، حسن. استان کرمان. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص31-32، 79-80.
  20. ↑ پوراحمد، احمد. جغرافیا و ساخت شهر کرمان. [تهران]: جهاد دانشگاهی، 1370، ص91.
  21. ↑ احمدی کرمانی، یحیی. فرماندهان کرمان. تصحیح و تحشیه ابراهیم باستانی پاریزی. تهران: دانش، 1362، ص52-54.
  22. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ص184.
  23. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ص185.
  24. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. تاریخچه کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی. [تهران]: سازمان کتابخانه‌های عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص184.
  25. ↑ سلطان‌زاده، حسین. تاریخ مدارس ایران از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون. تهران: آگاه، 1364، ص352.
  26. ↑ وزیری کرمانی، احمدعلی. تاریخ کرمان. تصحیح و تحشیه محمدابراهیم باستانی پاریزی. تهران: علمی، 1375، ج2، ص670.
  27. ↑ سلطان‌زاده، حسین. تاریخ مدارس ایران از عهد باستان تا تأسیس دارالفنون. تهران: آگاه، 1364، ص344.
  28. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ص83،174.
  29. ↑ وزیری کرمانی، احمدعلی. تاریخ کرمان. تصحیح و تحشیه محمدابراهیم باستانی پاریزی. تهران: علمی، 1375، ج2، ص367.
  30. ↑ وزیری کرمانی، احمدعلی. تاریخ کرمان. تصحیح و تحشیه و مقدمه محمدابراهیم باستانی‌پاریزی. تهران: ابن سینا، 1352، ص287.
  31. ↑ افضل‌الدین کرمانی، احمد بن حامد. مدرسه ترکان سلجوقی و ترکان ختائی در کرمان. در محمدرسول دریاگشت. کرمان در قلمرو تحقیقات ایرانی: مجموعه مقالات. کرمان: کرمان‌شناسی، 1370، ص56.
  32. ↑ افضل‌الدین کرمانی، احمد بن حامد. سلجوقیان و غز در کرمان. تحریر محمدابراهیم خبیصی؛ مقدمه و تصحیح و تحشیه محمد ابراهیم باستانی‌پاریزی. [تهران]: کوروش، 1373، ص399.
  33. ↑ دانشور، محمد. تاریخچه محله و مسجد خواجه خضر کرمان. [کرمان]: مرکز کرمان‌شناسی، 1375، ص357، 380.
  34. ↑ دشتی، محمد. کتابخانه‌های وابسته به آستان قدس رضوی. مشکوه، 47 (تابستان 1374)، ص122-124.
  35. ↑ معرفی مراکز و سرمایه‌های فرهنگی استان کرمان. ج :1 کتابخانه ملی کرمان. جمهوری اسلامی. 13 خرداد 1377، ص10.
  36. ↑ شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور. تهران: هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، دبیرخانه، 1370، ص690-742.
  37. ↑ همایونفرخ، رکن‌الدین. کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران. [تهران]: وزارت فرهنگ و هنر، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ص221-224.
  38. ↑ ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ ۳۸٫۲ ۳۸٫۳ ۳۸٫۴ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. نامه اداری. مورخ 13 شهریور 1384.
  39. ↑ لیست مراکز بر اساس استان‌ها. [تهران]: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی،1377-1378 (پلی‌کپی)، ص8-9.
  40. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصیو دانشگاهی. [تهران]: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص89.
  41. ↑ گزارش فرهنگی کشور 1380. قم: صبح صادق، 1382، ص42-43.
  42. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصیو دانشگاهی. [تهران]: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص 26، 166، 173، 223.
  43. ↑ تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصیو دانشگاهی. [تهران]: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، 1370، ص77-78، 134.

منبع اصلی

کرمان، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.

نویسندگان مقاله

فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموری‌خانی

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=کتابخانه_های_کرمان&oldid=12484»