نمایش مبدأ برای تُرنا بازی

'''تُرنا بازي،''' نام يك بازي كهن ايراني كه به بازي «مير و وزير» و «شاه و وزير» نيز معروف بوده است.

اين بازي مردانه بوده و در ميان گروه‌هاي سني مختلف به ويژه بزرگسالان رواج داشته است. وسيلة بازي معمولاً يك تُرنا يا كمربند و يك قاب (یا قاپ) است. تُرنا، لُنگ يا پارچه‌اي به هم تابيده و قاب يا بُجُول، كَشْكَك يا قاپَك پاك و پرداخته شدة دست و پاي معمولاً گوسفند است.<sup>1</sup> قاب چهار سطح برآمده و فرورفته با نقش‌هاي گوناگون دارد كه در ميان قماربازان اسب، خر، جيك و بوك،<sup>2</sup> و در ميان ترنابازان به ترتيب این نام‌ها شاه، وزير، دزد و شيخ يا پوچ ناميده مي‌شوند.<sup>3</sup>

در بازي ترنا، هر بازيكن كه در انداختن قاپ، قاپش اسب يا شاه روی زمین بنشيند منصب پادشاهي را به دست مي‌گيرد و به كسي که به حكم نقش قاپی که انداخته وزير شده، دستور مي‌دهد تا بازيكني را كه قاپش دزد نشسته تنبيه كند.<sup>4</sup> در مجازات دزد انواع تنبيه‌ها، از جمله شلاق زدن با ترنا که رایج‌ترین تنبیهات است، پیشنهاد صلوات فرستادن، غزل خواندن، چاي و شيريني دادن به بازيكنان و حاضران در مجلس ترنا، معمول است.<sup>5</sup>

از زمان تأسيس قهوه‌خانه در جامعة ايران و تجمع مردم صنف‌هاي گوناگون در آن، ترنا بازي يكي از سرگرمي‌هاي قهوه‌خانه‌نشين‌ها شد كه معمولاً در شب‌هاي دراز زمستان و ماه رمضان به آن مي‌پرداختند.<sup>6</sup> 

'''''مآخذ:'''''

1.      بلوكباشي، علي. «ترنا بازي». '''''كتاب هفته'''''. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات كيهان، ص114.

2.      جهانشاهي، حسين. '''''قاپ بازي در ايران'''''. تهران: ادارة فرهنگ عامه، 135ش، ص2-3.

3.      بلوكباشي، علي. '''''همان'''''. ص115.

4.      همانجا.

5.      انواع تنبيه‌ها را نكـ: '''''همان'''''، ص115-116.

6.      بلوكباشي، علي. '''''قهوه‌خانه‌هاي ايران.''''' تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1375، ص11، 148، نيزنكـ: همو، «ترنا بازي»، همانجا، ص114.


علی بلوک باشی