تُرنا بازی
تُرنا بازی، نام یک بازی کهن ایرانی که به بازی «میر و وزیر» و «شاه و وزیر» نیز معروف بوده است.
این بازی مردانه بوده و در میان گروههای سنی مختلف به ویژه بزرگسالان رواج داشته است. وسیله بازی معمولاً یک تُرنا یا کمربند و یک قاب (یا قاپ) است. تُرنا، لُنگ یا پارچهای به هم تابیده و قاب یا بُجُول، کَشْکَک یا قاپَک پاک و پرداخته شده دست و پای معمولاً گوسفند است[۱]. قاب چهار سطح برآمده و فرورفته با نقشهای گوناگون دارد که در میان قماربازان اسب، خر، جیک و بوک،[۲] و در میان ترنابازان به ترتیب این نامها شاه، وزیر، دزد و شیخ یا پوچ نامیده میشوند[۳].
در بازی ترنا، هر بازیکن که در انداختن قاپ، قاپش اسب یا شاه روی زمین بنشیند منصب پادشاهی را به دست میگیرد و به کسی که به حکم نقش قاپی که انداخته وزیر شده، دستور میدهد تا بازیکنی را که قاپش دزد نشسته تنبیه کند[۳]. در مجازات دزد انواع تنبیهها، از جمله شلاق زدن با ترنا که رایجترین تنبیهات است، پیشنهاد صلوات فرستادن، غزل خواندن، چای و شیرینی دادن به بازیکنان و حاضران در مجلس ترنا، معمول است[۴].
از زمان تأسیس قهوهخانه در جامعه ایران و تجمع مردم صنفهای گوناگون در آن، ترنا بازی یکی از سرگرمیهای قهوهخانهنشینها شد که معمولاً در شبهای دراز زمستان و ماه رمضان به آن میپرداختند[۱][۵].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». کتاب هفته. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص114.
- ↑ جهانشاهی، حسین. قاپ بازی در ایران. تهران: اداره فرهنگ عامه، 135ش، ص2-3.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». کتاب هفته. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص115.
- ↑ بلوکباشی، علی. «ترنا بازی». کتاب هفته. ش 96 (21 مهر 1342)، تهران: سازمان چاپ و انتشارات کیهان، ص-116-115.
- ↑ بلوکباشی، علی. قهوهخانههای ایران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1375، ص11، 148.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوک باشی