تخم مرغ بازی
تخممرغ بازی، نام نوعی بازی بُرد و باختی با تخممرغهای پخته و رنگین در ایام نوروز. این بازی، که به آن در برخیجاها، مانند آباده «تخم بازی» و سیستان «تَرمُغ بازی» میگویند،[۱]در میان گروههای سنی گوناگون، به ویژه کودکان و نوجوانان، بر سر شکستن تخممرغهای یکدیگر که از سر سفره هفتسین برداشتهاند، یا عیدی و هدیه گرفته یا خریدهاند، رواج داشته است (← خوان نوروزی).
در این بازی، بازیکنی با سر یا ته تخممرغ خود بر سر یا ته تخممرغ بازیکن دیگر، که آن را در مشت نگه داشته است، میزند. هر که تخممرغش بشکند بازنده و تخممرغ شکسته از آنِ بازیکن برنده خواهد بود[۲].
در اصفهان تخممرغهایی که در دوره صفوی با آن بازی میکردند از مرغهایِ سبزوار خراسان بود که پوستی سخت داشت و در برابر ضربه مقاومتر بود[۳]. برخی برای سخت و محکم کردن پوست تخممرغ دغلکاری میکردند و محتوای داخل تخممرغ را خالی و با ماده گچ و آهک پر میکردند[۴]. تخممرغها را با پوست پیاز یا پوست سبز گردو، به رنگ بلوطی و با گذاشتن میان کاهِ سوخته، به رنگ زرد و با رنگ رنگرزی به رنگ قرمز درمیآورند[۵].
در میان ترکمنها تخممرغبازی در جشن عید قربان مرسوم بوده است و آن را برگرفته از «مُرغانه جنگی»، رسمی متداول میان مردم استرآباد، احتمال دادهاند.[۶] تخممرغ بازی، مانند تاب بازی* در آغاز سال نو، از بازیهای آئینی نوروزی به شمار میرود. در فرهنگ ایران تخم را نشانی از پیدایش آفرینش و زایندگی و آغاز تکوین حیات موجودات،[۷][۸]و نمادی از نطفه و نژاد، و پوست آن را مظهر آسمان و طاق کیهان میپنداشتهاند[۹].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ قزلایاغ، ثریا. راهنمای بازیهای ایران. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1379، 361، 384.
- ↑ بلوكباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380، 85، 88.
- ↑ تاورنیه، ژانباتیست. سفرنامه. ترجمه ابوتراب نوری، به كوشش حمید شیرانی، اصفهان: كتابفروشی تأئید، 1336، 385.
- ↑ یادداشت مؤلف.
- ↑ ماسه، هانری. معتقدات و آداب ایرانی. ترجمه مهدی روشنضمیر، تبریز: انتشارات مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران دانشكده ادبیات و علوم انسانی، 1355، جلد 1، ص. 274.
- ↑ معطوفی، اسدالله. تاریخ، فرهنگ و هنر تركمان. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383، 3/2030.
- ↑ شاردن، ژان. سفرنامه. ترجمه محمد عباسی، تهران: امیركبیر، 1349، 2/364.
- ↑ بلوكباشی، علی. نوروز، جشننوزایی آفرینش. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، ص.108.
- ↑ فره وشی، بهرام. جهان فروری. تهران: انتشارات کاریان، 1364، ص 62-63.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
علی بلوکباشی