نمایش مبدأ برای کتابخانه آستان قدس رضوی

'''آستان قدس رضوی، کتابخانه.''' قدیمی‌ترین کتابخانه عمومی شهر مشهد که به «قرائتخانه حضرت»، «کتابخانه مشهد رضا» و غیره نیز شهرت داشته است. تاریخ تأسیس آن را به مناسبت یک مجلد قرآن وقفی در 363ق/ 974م که به شماره 3004 در نسخ خطی ثبت است به آن سال نسبت می‌دهند. برخی تحقیقات دیگر، تاریخ تأسیس آن را سده پنجم هجری دانسته‌اند<ref>شاکری، رمضانعلی. '''''گنج هزار ساله: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی قبل و بعد از انقلاب'''''. مشهد: آستان قدس رضی، 1367، ص29- 32.</ref> و برخی نیز از وجود کتابخانه در سده 7ق خبر داده‌اند<ref name=":0">رفیع، عبدالرفیع حقیقت. '''''تاریخ علوم و فلسفه ایرانی از جاماسب حکیم تا حکیم سبزواری'''''. تهران: کومش، 1372، ص 250.</ref>. اما آنچه مسلم است این کتابخانه بنابر وقف‌نامه مربوط به ''تفسیر شیخ ابوالفتوح رازی'' به تاریخ 861ق/ 1457م در آن سال دایر و مورد استفاده عموم مردم بوده است. در سده 10ق/ 16م کتابخانه مورد تجاوز ازبکان قرار گرفت و بسیاری از نفایس آن به تاراج رفت<ref name=":1">سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379.</ref>. در زمان سلطان حسین میرزا بایقرا و امیرعلیشیر نوایی وزیر دانشمند تیموری توجه به [[کتابخانه آستان قدس رضوی]] بیشتر شد<ref name=":0" />. در زمان شاه عباس صفوی برخی از آثاری که در هندوستان فروخته شده بود، باز پس گرفته شد. در دوران صفویه کتابخانه دارای نسّاخان، ورّاقان، و مصّححانی بوده که به طور مرتب کتاب برای کتابخانه تهیه کرده‌اند. «خازن الکتب» را شاهان صفوی از یکی از علمای برجسته زمان تعیین می‌کرده‌اند<ref name=":1" />. عادل شاه افشار جانشین نادرشاه که در مشهد حکومت می‌کرد، در نظم و رونق [[آستان قدس رضوی|آستان قدس]] کوشید و املاکی برای آن وقف کرد، سازمانی برای آن تعیین و وظایف کارکنان را در آیین‌نامه‌ای نوشت که به طور «طومار عادلشاهی» معروف است. حدود 1150/ 1737م قرآن‌خانه و کتابخانه در محلی پشت ایوان طلای صحن عتیق قرار داشت. بعداً بین 1289 تا 1290ق/ 1872- 1873م به دستور سلطان محمد میرزا سیف‌الدوله نایب التولیه، محل کتابخانه را تغییر دادند و به قسمت غربی مدرسه علینقی میرزا انتقال یافت. در 1290- 1297ق/ 1873- 1880م نواقص کتابخانه تا حدی برطرف شد. در دوره نیابت تولیت محمد ولیخان اسدی فهرست کتابخانه طبع و توزیع گردید. بدین گونه نخستین کتابخانه که در ایران موفق به نشر فهرست با اسلوب جدید شد این کتابخانه بود. در 1315ش ساختمان جدیدی برای کتابخانه و موزه با زیربنای 1034 متر برای کتابخانه و موزه در نظر گرفته شد که از مهر 1323 مورد استفاده مراجعان قرار گرفت<ref>طاهری عراقی. احمد. «کتابخانه آستان قدس»، '''''خبرنامه انجمن کتابداران ایران'''''. س5، شمـ2، تابستان 1351، ص 75-80.</ref>. در 1356، کتابخانه به ساختمان جدیدی در 2 هزار متر زیربنا در سه طبقه که برای کتابخانه ساخته شده بود انتقال یافت. در 1359 مقرر شد ساختمان جدیدی برای کتابخانه مطابق با نیازها و تکنولوژی نوین ساخته شود. کتابخانه جدید با 28 هزار متر مربع زیربنا و مجهز به انواع تجهیزات ایمنی در تاریخ فروردین 1374 افتتاح شد. گنجایش کتابخانه یک میلیون است که تا 5 میلیون قابل گسترش است. در کتابخانه به 42 زبان دنیا کتاب نگهداری می‌شود<ref name=":1" />.

== نیز نگاه کنید به ==

== '''مآخذ''' ==


== منبع اصلی ==
دانشنامه ایران

== نویسنده مقاله ==
بهارعلی فتحی