کتابخانه آستان قدس رضوی

آستان قدس رضوی، کتابخانه، قدیمی‌ترین کتابخانه عمومی شهر مشهد که به «قرائتخانه حضرت»، «کتابخانه مشهد رضا» و غیره نیز شهرت داشته است. تاریخ تأسیس آن را به مناسبت یک مجلد قرآن وقفی در 363ق/ 974م که به شماره 3004 در نسخ خطی ثبت است به آن سال نسبت می‌دهند. برخی تحقیقات دیگر، تاریخ تأسیس آن را سده پنجم هجری دانسته‌اند^[۱] و برخی نیز از وجود کتابخانه در سده 7ق خبر داده‌اند^[۲]. اما آنچه مسلم است این کتابخانه بنابر وقف‌نامه مربوط به تفسیر شیخ ابوالفتوح رازی به تاریخ 861ق/ 1457م در آن سال دایر و مورد استفاده عموم مردم بوده است. در سده 10ق/ 16م کتابخانه مورد تجاوز ازبکان قرار گرفت و بسیاری از نفایس آن به تاراج رفت^[۳].

در زمان سلطان حسین میرزا بایقرا و امیرعلیشیر نوایی وزیر دانشمند تیموری توجه به کتابخانه آستان قدس رضوی بیشتر شد^[۲]. در زمان شاه عباس صفوی برخی از آثاری که در هندوستان فروخته شده بود، باز پس گرفته شد. در دوران صفویه کتابخانه دارای نسّاخان، ورّاقان، و مصّححانی بوده که به طور مرتب کتاب برای کتابخانه تهیه کرده‌اند.

«خازن الکتب» را شاهان صفوی از یکی از علمای برجسته زمان تعیین می‌کرده‌اند^[۳]. عادل شاه افشار جانشین نادرشاه که در مشهد حکومت می‌کرد، در نظم و رونق آستان قدس کوشید و املاکی برای آن وقف کرد، سازمانی برای آن تعیین و وظایف کارکنان را در آیین‌نامه‌ای نوشت که به طور «طومار عادلشاهی» معروف است. حدود 1150/ 1737م قرآن‌خانه و کتابخانه در محلی پشت ایوان طلای صحن عتیق قرار داشت.

بعداً بین 1289 تا 1290ق/ 1872- 1873م به دستور سلطان محمد میرزا سیف‌الدوله نایب التولیه، محل کتابخانه را تغییر دادند و به قسمت غربی مدرسه علینقی میرزا انتقال یافت. در 1290- 1297ق/ 1873- 1880م نواقص کتابخانه تا حدی برطرف شد. در دوره نیابت تولیت محمد ولیخان اسدی فهرست کتابخانه طبع و توزیع گردید. بدین گونه نخستین کتابخانه که در ایران موفق به نشر فهرست با اسلوب جدید شد این کتابخانه بود. در 1315ش ساختمان جدیدی برای کتابخانه و موزه با زیربنای 1034 متر برای کتابخانه و موزه در نظر گرفته شد که از مهر 1323 مورد استفاده مراجعان قرار گرفت^[۴].

در 1356، کتابخانه به ساختمان جدیدی در 2 هزار متر زیربنا در سه طبقه که برای کتابخانه ساخته شده بود انتقال یافت. در 1359 مقرر شد ساختمان جدیدی برای کتابخانه مطابق با نیازها و تکنولوژی نوین ساخته شود. کتابخانه جدید با 28 هزار متر مربع زیربنا و مجهز به انواع تجهیزات ایمنی در تاریخ فروردین 1374 افتتاح شد. گنجایش کتابخانه یک میلیون است که تا 5 میلیون قابل گسترش است. در کتابخانه به 42 زبان دنیا کتاب نگهداری می‌شود^[۳].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

پیوند به بیرون

مقالات مرتبط با کتابخانه آستان قدس رضوی، نور مگز، قابل بازیابی از https://www.noormags.ir/view/fa/keyword

نویسنده مقاله

بهارعلی فتحی index.php?title=رده:رسانه ها و ارتباطات

[1] شاکری، رمضانعلی. گنج هزار ساله: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی قبل و بعد از انقلاب. مشهد: آستان قدس رضوی، 1367، ص29- 32.

[:0-2] ۲٫۰ ^۲٫۱ رفیع، عبدالرفیع حقیقت. تاریخ علوم و فلسفه ایرانی از جاماسب حکیم تا حکیم سبزواری. تهران: کومش، 1372، ص 250.

[:1-3] ۳٫۰ ^۳٫۱ ^۳٫۲ سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. دانشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی. تهران: فرهنگ معاصر، 1379.

[4] طاهری عراقی. احمد. «کتابخانه آستان قدس»، خبرنامه انجمن کتابداران ایران. س5، شمـ2، تابستان 1351، ص 75-80.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]