نمایش مبدأ برای نادرشاه افشار

'''[[نادرشاه افشار]]،''' سردار معروف ایرانی، مؤسس سلسله افشاریه و فاتح هند در سده دروازدهم‌ق (حک1148-1160ق/1736-1747م).

نادرقلی (نَدِرقلی- نَذِرقلی)[Nazerqoli] که به نام جدش ندرقلی موسوم شد، فرزند امام قلی از طایفه قرقلو (قرخلو) ایل افشار در ابیورد خراسان بود <ref>استرآبادی، میرزا مهدی‌خان. '''''جهانگشای نادری'''''. تصحیح عبدالله انوار، تهران: 1341، انجمن آثار ملی، ص123.</ref>که به دلیل هجوم‌های پی در پی ازبکان به آن‌جا دوران کودکی و نوجوانی را به سختی گذراند اما جنگجو و جسور بار آمد و در جوانی به خدمت بابا علی کوسه احمدلو رئیس ایل افشار و حاکم ابیورد در آمد و با دو دختر او- یکی پس از مرگ دیگری- ازدواج کرد <ref>لکهارت، لارنس. '''''نادرشاه'''''. ترجمه مشفق همدانی، تهران: 1331، صفی‌علیشاه، ص31.</ref>و پس از او به حکومت ابیورد رسید و قلمرو خود را تا نیشابور توسعه داد. اقدامات نظامی نادر مورد توجه تهماسب میرزا صفوی (شاه تهماسب دوم) که همچنان پس از سقوط صفویان<sup>*</sup> مدعی پادشاهی بود، قرار گرفت. به دعوت او با ملک محمود سیستانی جنگید و از فتحعلی‌خان قاجار نیز پیشی گرفت<ref>perry. J. R. "AFsharids".in '''''Encyclopaedia Iranica''''', New yourk Columbia university. 1985. VoL, 1. p 587.</ref>.  با این پیروزی‌ها شاه تهماسب نیز او را ملقب به تهماسب قلی‌خان کرد. نادر پسر خود رضاقلی میرزا را به حکومت ارگ مشهد گمارد و در سه نبرد پی در پی مهماندوست دامغان، مورچه‌خورت اصفهان و زرقان فارس (1142ق/1730م) افغان‌ها را به رهبری اشرف افغان، شکست داد، شاه تهماسب را در اصفهان به قصر سلطنتی برد و به حکومت 7 ساله افغان‌ها پایان داد. فرونشاندن شورش‌های غرب و جنوب ایران مانند شورش ناصر بن حمیدان شیخ عرب در خوزستان، <ref>کسروی، احمد. '''''تاریخ پانصد ساله خوزستان'''''. تهران: 1362، خواجو، ص127.</ref> بیرون راندن عثمانی‌ها از آذربیجان <ref>  هنوی، جونس. '''''زندگی نادرشاه'''''. ترجمه اسماعیل دولتشاهی، تهران: 1346، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ص124.</ref> و فتح هرات با شکست دادن فتنه اللهیارخان ابدالی از اقدامات بعدی نادر بود. اگر چه نادر، خواهر خود را به ازدواج شاه تهماسب درآورد اما به بهانه لشکرکشی او به عثمانی بدون حضور و اجازه نادر، به جای او عباس میرزا را که چند ماهه بود به نام شاه عباس سوم به سلطنت گمارد<ref>وزیرمرو، محمدکاظم. '''''عالم‌آرای نادری'''''. تصحیح محمدامین ریاحی، تهران: 1369، علم، ج1، ص233.</ref>. نادر به زودی در شورای دشت مغان رسماً خود تاج بر سر گذاشت و پادشاهی خود را اعلام کرد (1148ق)<ref>شعبانی، رضا. '''''تاریخ اجتماعی ایران در عصر افشاریه'''''. تهران: 1373، قومس، ص67.</ref>.

نادرشاه پس از فتح قندهار و غزنه پسر خود رضاقلی میرزا را نایب‌السلطنه کرد و به فتوحاتش به سوی هند از مسیر تنگه خیبر ادامه داد که با فتح لاهور و در نبرد کرنال (1151ق / ؟م) بر محمدشاه گورکانی، سلطان روشن‌اختر،<ref>تهرانی(وارد)، محمدشفیع. '''''تاریخ نادرشاهی'''''. به اهتمام رضا شعبانی، تهران: 1349، بنیاد فرهنگ ایران، ص 29.</ref> پیروزی یافت و دهلی را فتح کرده، محمدشاه را در سلطنتش بر هند ابقاء کرد و عازم فتح سرزمین‌های شمال شرقی ایران در ترکستان و ماوراء‌النهر شد. لشکرکشی به داغستان برای انتقال خون برادرش ابراهیم‌خان ظهیرالدوله اقدام بعدی او بود. از آن‌جا که در سوادکوه مازندران به او سوء قصد شد و او نیز به پسرش رضاقلی میرزا بدگمان بود او را کور کرد<ref>شعبانی، رضا. '''''نادرشاه (از ایران چه می‌دانم؟ /7)'''''. تهران: 1381، دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ص 89.</ref>. نادر شورش‌های داغستان، کرمان، فارس و سیستان را به شدت منکوب کرد <ref>آرونوا، م.ز و اشرافیان، ک.ز. '''''دولت نادرشاه افشار'''''. ترجمه حمید مؤمنی، تهران: 2536(1356)، شبگیر، ص 205-211.</ref> و پس از شکست عثمانیان در (1159ق / ؟م) در قرارداد صلح فیمابین سرنوشت مرزهای ایران و عثمانی را مشخص کرد. ظلم و تعدی نادر در سال‌های آخر عمر پیامدهای ناگواری داشت و متأثر از بدبینی‌ها و تغییر حالات روانی او بود. به همین دلیل سران مشهور به قزلباش پیش از آن‌که به دست نادر کشته شوند او را به قتل رساندند. توسعه و یکپارچه کردن قلمرو ایران، نادیده گرفتن تعصبات و خرافات مذهبی دوران  صفویان، اقتدار ایران در زمانی که استعمارگان غربی دست‌اندازی به آسیا را هدف خود قرار داده بودند از مهم‌ترین مشخصه‌های دوره سلطنت نادرشاه و نبوغ نظامی، جسارت و خستگی‌ناپذیری از ویژگی‌های فرماندهی اوست<ref>فریزر، جیمس‌بیلی. '''''نادرشاه افشار'''''.ترجمه ابوالقاسم ناصرالملک. به کوشش محمدتقی دانیا، تهران: توس، 1363، ص 95. '''         ''' </ref>.

== نیز نگاه کنید به ==


== ماخذ ==


== منبع اصلی ==
دانشنامه ایران


== نویسنده مقاله ==
حسن باستانی راد