نمایش مبدأ برای میرزا احمد خان محمودی کمال الوزاره

'''محمودي كمال‌الوزاره، ميرزا احمدخان''' (1292ق / 1875م- 1309ش)، نويسنده، نمايشنامه‌نويس و سياستمدار. 

ميرزا احمدخان در [[استان تهران|تهران]] به دنيا آمد. او فرزند ميرزا محمودخان مشاورالملك، ستاره‌شناس عصر ناصري و كاشف ستارة محمودي بود.<sup>1</sup> 

در صنف پياده‌نظام در دارالفنون تحصيل كرد<sup>2</sup> و در رشته‌هاي رياضي، طبيعي، زبان و ادبيات فرانسه و عرب نيز دانش آموخت.<sup>3</sup> در 1322ق / 1904م وارد خدمات دولتي شد. در 1330 ق در اداره‌ي خزانه‌داري و سپس در سمت معاون ماليه و بازرس اداره مشغول به كار شد.<sup>4</sup> مشاغل بعدي او، منشيگري در وزارت امور خارجه بود.<sup>5</sup> در قحطي 1336ق / 1917م سرپرست انبار غله‌ي تهران بود كه با دربان و ارباب صاحب نفوذ در دفاع از حق مردم در افتاد.<sup>6</sup> احتمالاً در همين سال نيز به اتهام عضويت در كميته‌ي مجازات پنج ماه در زندان انفرادي نظميه زنداني شد. در دوران حبس، داستان لوطي حادث (ياناتوان) را نوشت<sup>7</sup>؛ در اين اثر با طرفداري از كميته‌ي مجازات، اعمال اين تشكيلات را ستوده است.<sup>8</sup> 

آثار نمايشي كمال الوزاده عبارتند از: 

1-            «حاجي ريايي خان» يا «تارتوف شرقي»؛ چاپ: ذيعقده‌ي 1336ق (اوت 1918م) در مطبعه‌ي فاروس) نمايشنامه‌اي در چهار پرده كه در آن از رفتار و اعمال طبقه‌ي متمول جامعه انتقاد و حاجي خان اسفندياري، شخصيت اول آن، مظهر رياكاري و تزوير، نماينده اين طبقه شناسانده شده است.<sup>9</sup> 

2-            «استاد نوروز پنبه‌دوز»، (1337ق / 1919م مطبعة چاپ فاروس) در چهار پرده. اين اثر را جنتي عطايي در شش پرده<sup>10</sup>، و ملك‌پور بهترين اثر از آثار نمايشي دردوران مشروطه‌<sup>11</sup> نوشته است.

3-            «نوروز شكن» يا «قهرمان ميرزا دلسوزلر» 5 شهر رجب‌المرجب 1337ق مطابق شهر آوريل 1919م بنابر نوشتة نويسندة اين نمايش راجع به رويداد واقعي و خالي از هر اغراق در يك پرده و مجلس در تهران سرگذر با مناظره‌‌ي عقل و عشق مي‌گذرد.<sup>12</sup>

4-            «ميرزا برگزيده‌ي محروم‌الوكاله»، (1302ش)، كه به خاطر نوشتن آن كمال‌الوزاره كه در مشهد شهردار بود، به تهران تبعيد شد. نمايشنامه‌هاي ديگر او عبارتند از «مقصر كيست يا آدم و حوا» (1302ش)؛ «تي‌تيش ماماني» يا «فقر عمومي» (1306ش)؛ «طبيب اجباري»، كمدي ايران در چهار پرده.

محمودي تصوير‌گر عوام در جامعه معاصر خويش است. بسياري از شخصيت‌هاي او با وجود ظاهري نوگرا و متجدّد مانند دكتر، روزنامه‌نگار، وكيل و قاضي در باطن عامي‌اند.<sup>13</sup> 



'''''مآخذ:''''' 

1-             امجد، حميد. '''''تياتر قرن سيزدهم'''''، تهران، نشر نيلا، چاپ اول 1378، ص 289.

2-             آرين‌پور، يحيي. '''''از صبا تا نيما'''''، تهران، شركت سهامي كتابهاي جيبي، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.

3-             بزرگمهر، شيرين، '''''تأثير ترجمه متون نمايشي بر تئاتر ايران'''''، تهران، نشر تبيان، چاپ اول 1379، ص 94.

4-             ملك‌پور، جمشيد، '''''ادبيات نمايشي در ايران'''''، تهران، توس، 1363، 2/183؛ خلج، منصور، '''''نمايشنامه‌نويسان ايران'''''، همان، ص 39.

5-             امجد، حميد. '''''تياتر قرن سيزدهم'''''، همان، ص 290.

6-             ملك‌پور، همان، 184. 

7-             خلج، منصور. '''''نمايشنامه‌نويسان''''' ايران، همان، ص 40.

8-             ملك‌پور همانجا.

9-             علي‌آبادي، س. «كمال‌الوزاره محمودي كيست»؟ ... '''''تئاتر''''' سال اول، شماره‌ي ششم، فروردين ماه 1332، ص 37. 

10-           جنتي عطايي، ابوالقاسم. '''''بنياد نمايش در ايران'''''. تهران: ابن‌سينا 1333، 92.

11-           ملك‌پور، همان، 195. 

12-           علي‌آبادي، ص 39.

13-           امجد، حميد. '''''تياتر قرن سيزدهم'''''، همان، ص 138. 

محمود عزیزی