میرزا احمد خان محمودی کمال الوزاره
محمودی کمال‌الوزاره، میرزا احمدخان (1292ق / 1875م- 1309ش)، نویسنده، نمایشنامه‌نویس و سیاستمدار.
میرزا احمدخان در تهران به دنیا آمد. او فرزند میرزا محمودخان مشاورالملک، ستاره‌شناس عصر ناصری و کاشف ستاره محمودی بود[۱].
در صنف پیاده‌نظام در دارالفنون تحصیل کرد[۲] و در رشته‌های ریاضی، طبیعی، زبان و ادبیات فرانسه و عرب نیز دانش آموخت[۳]. در 1322ق / 1904م وارد خدمات دولتی شد. در 1330 ق در اداره‌ی خزانه‌داری و سپس در سمت معاون مالیه و بازرس اداره مشغول به کار شد[۴][۵]. مشاغل بعدی او، منشیگری در وزارت امور خارجه بود[۶]. در قحطی 1336ق / 1917م سرپرست انبار غله‌ی تهران بود که با دربان و ارباب صاحب نفوذ در دفاع از حق مردم در افتاد[۷]. احتمالاً در همین سال نیز به اتهام عضویت در کمیته‌ی مجازات پنج ماه در زندان انفرادی نظمیه زندانی شد. در دوران حبس، داستان لوطی حادث (یاناتوان) را نوشت[۸]؛ در این اثر با طرفداری از کمیته‌ی مجازات، اعمال این تشکیلات را ستوده است[۷].
آثار نمایشی کمال الوزاده عبارتند از:
- «حاجی ریایی خان» یا «تارتوف شرقی»؛ چاپ: ذیعقده‌ی 1336ق (اوت 1918م) در مطبعه‌ی فاروس) نمایشنامه‌ای در چهار پرده که در آن از رفتار و اعمال طبقه‌ی متمول جامعه انتقاد و حاجی خان اسفندیاری، شخصیت اول آن، مظهر ریاکاری و تزویر، نماینده این طبقه شناسانده شده است[۹].
- «استاد نوروز پنبه‌دوز»، (1337ق / 1919م مطبعه چاپ فاروس) در چهار پرده. این اثر را جنتی عطایی در شش پرده[۱۰]، و ملک‌پور بهترین اثر از آثار نمایشی دردوران مشروطه [۱۱]نوشته است.
- «نوروز شکن» یا «قهرمان میرزا دلسوزلر» 5 شهر رجب‌المرجب 1337ق مطابق شهر آوریل 1919م بنابر نوشته نویسنده این نمایش راجع به رویداد واقعی و خالی از هر اغراق در یک پرده و مجلس در تهران سرگذر با مناظره‌‌ی عقل و عشق می‌گذرد[۱۲].
- «میرزا برگزیده‌ی محروم‌الوکاله»، (1302ش)، که به خاطر نوشتن آن کمال‌الوزاره که در مشهد شهردار بود، به تهران تبعید شد. نمایشنامه‌های دیگر او عبارتند از «مقصر کیست یا آدم و حوا» (1302ش)؛ «تی‌تیش مامانی» یا «فقر عمومی» (1306ش)؛ «طبیب اجباری»، کمدی ایران در چهار پرده.
محمودی تصویر‌گر عوام در جامعه معاصر خویش است. بسیاری از شخصیت‌های او با وجود ظاهری نوگرا و متجدّد مانند دکتر، روزنامه‌نگار، وکیل و قاضی در باطن عامی‌اند[۱۳].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 289.
- ↑ آرین‌پور، یحیی. از صبا تا نیما، تهران، شرکت سهامی کتابهای جیبی، چاپ چهارم 2535 (1355)، جلد دوم، ص 294.
- ↑ بزرگمهر، شیرین، تأثیر ترجمه متون نمایشی بر تئاتر ایران، تهران، نشر تبیان، چاپ اول 1379، ص 94.
- ↑ ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363، جلد 2، ص. 183.
- ↑ خلج، منصور، نمایشنامه‌نویسان ایران، همان، ص 39.
- ↑ امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 290.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص 184.
- ↑ خلج، منصور. نمایشنامه‌نویسان ایران، همان، ص 40.
- ↑ علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص 37.
- ↑ جنتی عطایی، ابوالقاسم. بنیاد نمایش در ایران. تهران: ابن‌سینا 1333،ص. 92.
- ↑ ملک‌پور، جمشید، ادبیات نمایشی در ایران، تهران، توس، 1363،جلد 2، ص. 195.
- ↑ علی‌آبادی، س. «کمال‌الوزاره محمودی کیست»؟ ... تئاتر سال اول، شماره‌ی ششم، فروردین ماه 1332، ص39.
- ↑ امجد، حمید. تیاتر قرن سیزدهم، تهران، نشر نیلا، چاپ اول 1378، ص 138.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
محمود عزیزی