نمایش مبدأ برای زرتشتی، دین

'''زرتشتی، دین'''، یکی از قدیم‌ترین ادیان بزرگ جهان که به نام مؤسس آن [[زرتشت]]<sup>*</sup> یا [[زرتشت]]، شهرت یافته است. پیروان این دین آن را «دینِ به»، «بهدینی» یا «مزدیسنا» (مزداپرستی) می‌خوانند که از نام خدای متعال مزدا، به معنی دانا، مشتق شده است<ref>Groli, G. «Zoroastrianism», '''''Encyclopedia of Religion''''', ed. M. Eliade, London, New York: 1987, Vol. XV.</ref>. 

[[زرتشت]] با ارائه مفاهیم جدید و تعالیم تازه دیانتی نوین پدید آورد که در تقابل با دین سنتی قرار گرفت<ref>Groli, art. cit.</ref>. مهم‌ترین و موثق‌ترین منبع اطلاعات درباره آموزه‌های دین زرتشتی کتاب مقدس زرتشتیان، ''اوستا'' خصوصاً بخش ''گاثاها'' است که سروده‌های خود زرتشت هستند. آنچه امروز تحت نام ''اوستا'' بر جای مانده است مجموعه‌ای از متون است که پس از زمان زرتشت و طی چند سده فراهم آمده‌اند<ref>'''''یسنه'''''. هات 44؛ و نیز نک: آسموسن. ج. پ. «اصول عقاید و اعتقادات دیانت زرتشتی»، '''''دیانت زرتشتی'''''. ترجمه فریدون وهمن، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 102، 105؛

Wiliams Jackson, A. V. '''''Zoroastrian Studies'''''. New York: 1928, PP. 40f.</ref>. 
[[پرونده:دین زرتشت.jpg|بندانگشتی|دین زرتشت،برگرفته از سایت بیتوته،قابل بازیابی از [https://www.beytoote.com/religious/tenet/principles-zoroastrian-religion.html https://www.beytoote.com]]]
آموزه‌های مهم زرتشت درباره خدای واحد متعال، اهورا مزدا، صفات و کیفیات متشخص او، دوگانگی مطلق نیک و بد، وجوه بُعد روحانی در انسان، معاد و داوری فرجامین را می‌توان نام برد. زرتشت به رغم اعتقاد جامعه خود به خدایان متعدد موجود در فرهنگ هند و ایرانی، اهورا مزدا را به عنوان خدای مطلق و آفریدگار آسمان و زمین معرفی کرد.<sup>5</sup> در نظر او اهورا مزدا دارای صفات و جنبه‌های گوناگون است که تا اندازه‌ای تشخص دارند و آنها را وهومنه (Vahumana)(اندیشه نیک)، اشه وهیشته (Asha vahishta)(بهترین راستی)، خشثره وئیریه(Kshathra Vairya) (شیوه آرمانی)، سپنته آرمیتی(Spenta Ārmaiti) (پارسایی مقدس)، هئورتات(Haurvatat) (کمال) و امرتات(Ameretat) (جاودانگی) خواند<ref name=":0">برای نمونه: یسنه 1:47، 11:34؛ نیز نک:

Groli. Ibid; Zaehner, R. C. '''''The Dawn and Twinlight of Zoroastrianism'''''. London: Weidenfeld and Nicolson, 1975, PP. 45, 46; Boyce, M. '''''A History of Zorastranism'''''. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, PP. 195, 202-203, 269-270; Duchesne-Guillemin, J. «The Religion of Ancient Iran», '''''Historia Religion'''''. ed. G. Widengren, Leiden: Brill, PP. 340ff.; Williams Jackson. Ibid. PP. 42ff.;

بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها'''''. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 47؛ Boyce. '''''Zoroastrian…''''' . P. 22 .</ref>. هر یک از این صفات بلافاصله پس از زرتشت نام امشاسپند (امشه سپنته(Amesha Spenta)) گرفتند و صورت ایزدان مستقل برتری یافتند<ref name=":0" />. این وجودهای صادره از اهورا مزدا در دوره‌های بعدی با عناصر گوناگون جهان مادی مرتبط شدند. چنانکه وهومنه با گاو، اشه با [[آتش]]، خشثره وئیره با فلزات، آرمیتی با زمین، هئورتات با آب و امرتات با گیاه و در این میان انسان به منزله آفریده خاص با اهورا مزدا مرتبط است<ref name=":0" />. همچنین در ادوار پس از [[زرتشت]]، ایزدان مختلفی که غالباً همان خدایان پیشین آریایی بودند، در جامه کارگزاران قابل نیایش اهورا مزدا تعظیم و تکریم شدند<ref>Zaehner, R.C. '''''The Teachings of The Magi'''''. London, New York: Sheldon, 1956, P. 47; Boyce. '''''A History… .''''' Vol. I, PP. 204ff.</ref>. 

[[زرتشت]] از روح شریری به نام انگره مینو(Angra Mainyu)، سخن گفت که در جدال دائمی با سپنته مینو (Spenta  Mainyu)یا روح مقدس است؛ اولی نماینده تمامی پلیدی‌ها و شرور عالم و دومی نماینده همه خوبی‌هاست. همراه با این دو مینوی خوب و بد، تمامی موجودات جهان با انتخاب راه راستی یا اشه و یا راه ناراستی یا دروج با یکدیگر در جدالند<ref>بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها'''''. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 45-46؛ Ibid. '''''Zoroastrians'''''…, P. 21-22 .

Zaehner, R.C. '''''The Teachings of The Magi'''''. London, New York: Sheldon, 1956, PP. 40-42; Boyce. '''''A History… .''''' Ibid. Vol. I, P. 198.</ref>. زرتشت با طرح این دوگانگی در الهیات خویش درصدد برآمد تا مسئله وجود شر را در جهان تبیین کند و اگرچه تمایز آن دو بر ثنویت دلالت دارد، این ثنویت اندیشه توحیدی را که دین [[زرتشت]] بر آن مبتنی است نفی نمی‌کند<ref>Groli. Ibid; Duchesne-Guillemin. Ibid.  PP. 323-324.</ref>. [[زرتشت]] هرگز از ثنویت مطلق که در آن دو روح و یا دو خدای مستقل وجود داشته باشند، صحبت نمی‌کند، بلکه اهورا مزدا را خالق همه چیز می‌شمارد. ازسوی دیگر تمایز میان این دو روح تنها بر اساس اصل اختیاری است که هر یک از این دو در پذیرش راه راستی و حقیقت و یا راه مرگ و پلیدی اتخاذ کردند. اما در دوره‌های بعدی، اعتقاد به ثنویت و وجود دو بن مستقل از هم جزو اصول عقاید دین مزدایی شد و اهورا مزدا همان جایگاه سپنته مینو در برابر انگره مینو ''گاثاها'' را کسب کرد و در مقابل اهریمن قرار گرفت و به مبارزه با او پرداخت<ref>آسموسن. همان. ص 115؛

Williams-Jackson. Ibid. PP. 219, ff.; Boyce. '''''A History… .''''' Vol. I, PP. 192-194.</ref>. 

اختیار و گزینش آزاد از اصول عام و کلی دین مزدایی است و از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است تا آنجا که دین مزدایی را دین اختیار نامیده‌اند. در حوزه انسانی این انتخاب بین نیک و بد، گزینش نیروی یزدانی یا اهریمنی و میان رستگاری ابدی و محکومیت و مطرود بودن است<ref>Zaehner. Ibid. P. 36;

                                   آسموسن. همان. ص 113. </ref>. این گزینش خوبی به معنای نفی جهان مادّی و زیبایی‌های زندگی نیست. جهان مادّی امری منفی تلقی نمی‌شود و مورد احترام است. همه چیز دارای دو جنبه مینوی و کیهانی است؛ در آغاز مینوی هر چیز آفریده شده، سپس آن مینو صورت مادی به خود گرفته است. چون هستی مادی در برابر هجوم اهریمن آسیب‌پذیر بود پس از تهاجم روح شریر، جهان آمیزه‌ای از نیکی و بدی شد و بیماری‌های جسمی، پلیدی‌های اخلاقی و حیوانات موذی، در نتیجه عمل [[دیوان]]، بوجود آمد<ref>Groli. Ibid.; Wiliams Jackson, A. V. '''''Zoroastrian Studies'''''. New York: 1928, PP. 67ff.; Zaehner.Ibid. P. 278.</ref>. 

بر اساس تعالیم زرتشت و در دین مزدایی، انسان با پرستش اهورا مزدا و کمک گرفتن از ایزدان و [[امشاسپندان]]، در رسیدن به هدف بزرگ پیروزی خوبی بر بدی و بازسازی جهان، عاملی مهم است: انسان برای هم پیمانی با خداوند برای پیروزی بر پلیدی آفریده شده است<ref>بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها'''''. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 50-51؛ Boyce. '''''Zoroastrian…''''' . P. 25 .</ref>. در تفکر زرتشتی مرگ نتیجه هجوم قوای شر و پلیدی به جهان است، اما روان را مرگی نیست. از نظر زرتشت، چون روان از تن جدا شود، اعمال او با آنچه که در زندگی‌اش در راه یاری نیکی انجام داده سنجیده خواهد شد و در نتیجه به سوی سعادت جاودانی یا به بدترین جایگاه خواهد رفت. بر اساس تعالیم زرتشت چون رستگاری صرفاً نتیجه اندیشه‌ها، گفتارها و کردارها است؛ هر انسانی اعم از مرد یا زن مسئول سرنوشت روان خویش است و ایزدان در تغییر آن هیچ دخالتی ندارند<ref>برای نمونه: یسنه 14:51، 11:49، 11:46، 13:32، 14:31، 20؛ 6:53؛ نیزنک. بویس. همان. ص 51-52؛

Zaehner, R.C. '''''The Teachings of The Magi'''''. London, New York: Sheldon, 1956, PP.85ff., 137ff; Boyce. Ibid. P. 27.</ref>. زندگی هر فرد زرتشتی بر اساس اصول اخلاقی سه‌گانه مزدایی یعنی اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک بنیان گرفته است<ref>Groli. Ibid; Boyce. '''''A History…''''' . Vol. I, P. 251. </ref>. 

در ادوار بعدی بر پایه آموزه [[زرتشت]]، معاد شناسی شکل گرفت که در آن به تفصیل به مراحل و چگونگی سیر روح از بدن به سوی جهان دیگر پرداخته شده است<ref>Groli. Ibid.; Zaehner. '''''The Dawn…''''' . PP. 302-305; Williams-Jackson. Ibid. PP. 145ff.</ref>. زرتشت در تعالیم خود از منجی بشری به ‌نام سئوشینت(Saoshyant)به معنی کسی که سود خواهد رساند سخن گفته است. او مردی است بهتر از یک انسان نیک که مردمان را در نبرد فرجامین با بدی و فرشوکرتی (بازسازی جهان، زمانی که نیک از بد جدا شده و بدی از جهان هستی زدوده شده است) رهبری خواهد کرد<ref>یسنه، 13:34؛ 11:45؛ 2:53؛ 3:46؛ نیز نک:

Groli. Ibid; Zaehner, R.C. '''''The Teachings of The Magi'''''. London, New York: Sheldon, 1956, PP. 145-150.</ref>. بعدها در نظام اعتقادی زرتشتی، سه منجی مطرح شد که هر سه پسران زرتشت هستند و در مقاطع خاصی از تاریخ ظهور خواهند کرد و نجات نهایی توسط واپسین آنها صورت خواهد گرفت<ref>Groli. Ibid; Zaehner. op. cit., pp. 142-143; Williams-Jackson. Ibid. PP. 198ff.</ref>. 

دین زرتشتی، همچون ادیان دیگر، دربردارنده اعمال و شعائر دینی است که فرد مؤمن باید به دقت آنها را رعایت کند. تأکید خاص زرتشتیان بر احکام طهارت، ریشه در آموزه‌های ثنوی این دین دارد. از آنجا که بیماری، ناپاکی و فساد تماماً نتیجه عملکرد اهریمن و سپاهیان او است، جلوگیری از هر یک از این نقایص و کاستن آنها پاسداری از آفرینش نیک و تضعیف مهاجم به آن است<ref>بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها'''''. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 69؛ Boyce. '''''Zoroastrians…''''' . P. 43 .</ref>. 

نخستین مراسم دینی در زندگی هر فرد زرتشتی آئین تشرف و ورود به جرگه مؤمنان است که با مراسم سدره پوشی صورت می‌گیرد. کودک زرتشتی در سن هفت تا ده سالگی پیراهنی به نام سدره بر تن کرده و موبد ریسمانی مقدس به نام کُستی به کمر طفل می‌بندد که نشانه ورود او به جرگه مؤمنان و انجام اعمال عبادی چون نمازهای روزانه است<ref>Groli. Ibid; Wiliams Jackson, A. V. '''''Zoroastrian Studies'''''. New York: 1928, PP. 185, 200.</ref>. 

پنج بار نماز در شبانه‌روز تکلیف هر فرد زرتشتی است که جزو عبادات شخص و ضروری برای خداوند در مقابله با بدی است و با سه بار باز و بستن کستی رو به سوی روشنایی یا آتش، اهورا مزدا را نماز برده و انگره مینو را لعنت می‌کند<ref>Duchesne-Guillemin. Ibid. P. 356;

          بویس، مری. '''''زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها'''''. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 57-58؛ Boyce. Ibid. P. 33 . </ref>.

در اجرای مراسم دینی، آتش مهم‌ترین عامل است. اگرچه [[آتش]] از دیرباز در زندگی و عبادت اقوام هند و اروپایی از اهمیت برخوردار بود، [[زرتشت]] به آن مفهومی اخلاقی و معنوی بخشید و آن را نشانه زنده پاکی و طهارت معرفی کرد. آتش‌های مقدس سه درجه دارند. مهم‌ترین آنها آتش [[بهرام]] است که از ترکیب شانزده نوع [[آتش]] ساخته شده و مورد تقدس و ستایش است. آتش بهرام باید همواره فروزان باشد و مراسم عبادی خاصی در احترام آن برگزار می‌شود و تنها موبدی که از هر لحاظ شایستگی داشته باشد می‌تواند وارد حریم آن شود. دو نوع دیگر [[آتش]]، یکی [[آتش]] آذران است که با تشریفات کمتری ستایش می‌شود و آتش دادگاه که موبد آن را می‌افروزد، ولی هر فرد [[زرتشتی، دین|زرتشتی]] می‌تواند آن را در منزل خود نگهداری کند<ref>بویس، مری. «دیانت زرتشتی در دوران متأخر»، '''''دیانت زرتشتی'''''. ترجمه فریدون وهمن. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 156-157؛ </ref>.

== نیز نگاه کنید به ==
[[زرتشت]]

[[بهرام]]

[[آتش]]

== '''مآخذ''' ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== پیوند به بیرون ==
دین زرتشت،سایت [https://fa.wikifeqh.ir ویکی فقه]، قابل بازیابی از [https://fa.wikifeqh.ir/دین_زرتشت دین_زرتشت/https://fa.wikifeqh.ir]
[[رده:ادیان و مذاهب]]
[[رده:ادیان]]