پرش به محتوا

زرتشتی، دین

از ویکی ایران

زرتشتی، دین، یکی از قدیم‌ترین ادیان بزرگ جهان که به نام مؤسس آن زرتشت* یا زرتشت، شهرت یافته است. پیروان این دین آن را «دینِ به»، «بهدینی» یا «مزدیسنا» (مزداپرستی) می‌خوانند که از نام خدای متعال مزدا، به معنی دانا، مشتق شده است[۱].

زرتشت با ارائه مفاهیم جدید و تعالیم تازه دیانتی نوین پدید آورد که در تقابل با دین سنتی قرار گرفت[۱]. مهم‌ترین و موثق‌ترین منبع اطلاعات درباره آموزه‌های دین زرتشتی کتاب مقدس زرتشتیان، اوستا خصوصاً بخش گاثاها است که سروده‌های خود زرتشت هستند. آنچه امروز تحت نام اوستا بر جای مانده است مجموعه‌ای از متون است که پس از زمان زرتشت و طی چند سده فراهم آمده‌اند[۲][۳][۴].

دین زرتشت،برگرفته از سایت بیتوته،قابل بازیابی از https://www.beytoote.com

آموزه‌های مهم زرتشت درباره خدای واحد متعال، اهورا مزدا، صفات و کیفیات متشخص او، دوگانگی مطلق نیک و بد، وجوه بُعد روحانی در انسان، معاد و داوری فرجامین را می‌توان نام برد. زرتشت به رغم اعتقاد جامعه خود به خدایان متعدد موجود در فرهنگ هند و ایرانی، اهورا مزدا را به عنوان خدای مطلق و آفریدگار آسمان و زمین معرفی کرد[۱][۵][۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱]. در نظر او اهورا مزدا دارای صفات و جنبه‌های گوناگون است که تا اندازه‌ای تشخص دارند و آنها را وهومنه (Vahumana)(اندیشه نیک)، اشه وهیشته (Asha vahishta)(بهترین راستی)، خشثره وئیریه(Kshathra Vairya) (شیوه آرمانی)، سپنته آرمیتی(Spenta Ārmaiti) (پارسایی مقدس)، هئورتات(Haurvatat) (کمال) و امرتات(Ameretat) (جاودانگی) خواند[۱۲].

هر یک از این صفات بلافاصله پس از زرتشت نام امشاسپند (امشه سپنته(Amesha Spenta)) گرفتند و صورت ایزدان مستقل برتری یافتند. این وجودهای صادره از اهورا مزدا در دوره‌های بعدی با عناصر گوناگون جهان مادی مرتبط شدند. چنانکه وهومنه با گاو، اشه با آتش، خشثره وئیره با فلزات، آرمیتی با زمین، هئورتات با آب و امرتات با گیاه و در این میان انسان به منزله آفریده خاص با اهورا مزدا مرتبط است[۱۲]. همچنین در ادوار پس از زرتشت، ایزدان مختلفی که غالباً همان خدایان پیشین آریایی بودند، در جامه کارگزاران قابل نیایش اهورا مزدا تعظیم و تکریم شدند[۱۳][۱۴].

زرتشت از روح شریری به نام انگره مینو(Angra Mainyu)، سخن گفت که در جدال دائمی با سپنته مینو (Spenta  Mainyu)یا روح مقدس است؛ اولی نماینده تمامی پلیدی‌ها و شرور عالم و دومی نماینده همه خوبی‌هاست. همراه با این دو مینوی خوب و بد، تمامی موجودات جهان با انتخاب راه راستی یا اشه و یا راه ناراستی یا دروج با یکدیگر در جدالند[۱۵][۱۶][۱۷][۱۸]. زرتشت با طرح این دوگانگی در الهیات خویش درصدد برآمد تا مسئله وجود شر را در جهان تبیین کند و اگرچه تمایز آن دو بر ثنویت دلالت دارد، این ثنویت اندیشه توحیدی را که دین زرتشت بر آن مبتنی است نفی نمی‌کند[۱][۱۹].

زرتشت هرگز از ثنویت مطلق که در آن دو روح و یا دو خدای مستقل وجود داشته باشند، صحبت نمی‌کند، بلکه اهورا مزدا را خالق همه چیز می‌شمارد. ازسوی دیگر تمایز میان این دو روح تنها بر اساس اصل اختیاری است که هر یک از این دو در پذیرش راه راستی و حقیقت و یا راه مرگ و پلیدی اتخاذ کردند. اما در دوره‌های بعدی، اعتقاد به ثنویت و وجود دو بن مستقل از هم جزو اصول عقاید دین مزدایی شد و اهورا مزدا همان جایگاه سپنته مینو در برابر انگره مینو گاثاها را کسب کرد و در مقابل اهریمن قرار گرفت و به مبارزه با او پرداخت[۲۰][۱][۲۱][۲۲].

اختیار و گزینش آزاد از اصول عام و کلی دین مزدایی است و از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است تا آنجا که دین مزدایی را دین اختیار نامیده‌اند. در حوزه انسانی این انتخاب بین نیک و بد، گزینش نیروی یزدانی یا اهریمنی و میان رستگاری ابدی و محکومیت و مطرود بودن است[۲۳][۲۴]. این گزینش خوبی به معنای نفی جهان مادّی و زیبایی‌های زندگی نیست. جهان مادّی امری منفی تلقی نمی‌شود و مورد احترام است. همه چیز دارای دو جنبه مینوی و کیهانی است؛ در آغاز مینوی هر چیز آفریده شده، سپس آن مینو صورت مادی به خود گرفته است. چون هستی مادی در برابر هجوم اهریمن آسیب‌پذیر بود پس از تهاجم روح شریر، جهان آمیزه‌ای از نیکی و بدی شد و بیماری‌های جسمی، پلیدی‌های اخلاقی و حیوانات موذی، در نتیجه عمل دیوان، بوجود آمد[۱][۲۵][۲۶].

بر اساس تعالیم زرتشت و در دین مزدایی، انسان با پرستش اهورا مزدا و کمک گرفتن از ایزدان و امشاسپندان، در رسیدن به هدف بزرگ پیروزی خوبی بر بدی و بازسازی جهان، عاملی مهم است: انسان برای هم پیمانی با خداوند برای پیروزی بر پلیدی آفریده شده است[۲۷][۲۸]. در تفکر زرتشتی مرگ نتیجه هجوم قوای شر و پلیدی به جهان است، اما روان را مرگی نیست. از نظر زرتشت، چون روان از تن جدا شود، اعمال او با آنچه که در زندگی‌اش در راه یاری نیکی انجام داده سنجیده خواهد شد و در نتیجه به سوی سعادت جاودانی یا به بدترین جایگاه خواهد رفت. بر اساس تعالیم زرتشت چون رستگاری صرفاً نتیجه اندیشه‌ها، گفتارها و کردارها است؛ هر انسانی اعم از مرد یا زن مسئول سرنوشت روان خویش است و ایزدان در تغییر آن هیچ دخالتی ندارند[۲۹][۳۰][۳۱][۳۲]. زندگی هر فرد زرتشتی بر اساس اصول اخلاقی سه‌گانه مزدایی یعنی اندیشه نیک، گفتار نیک و کردار نیک بنیان گرفته است[۱][۳۳].

در ادوار بعدی بر پایه آموزه زرتشت، معاد شناسی شکل گرفت که در آن به تفصیل به مراحل و چگونگی سیر روح از بدن به سوی جهان دیگر پرداخته شده است[۱][۳۴][۳۵]. زرتشت در تعالیم خود از منجی بشری به ‌نام سئوشینت(Saoshyant)به معنی کسی که سود خواهد رساند سخن گفته است. او مردی است بهتر از یک انسان نیک که مردمان را در نبرد فرجامین با بدی و فرشوکرتی (بازسازی جهان، زمانی که نیک از بد جدا شده و بدی از جهان هستی زدوده شده است) رهبری خواهد کرد[۱][۳۶][۳۷]. بعدها در نظام اعتقادی زرتشتی، سه منجی مطرح شد که هر سه پسران زرتشت هستند و در مقاطع خاصی از تاریخ ظهور خواهند کرد و نجات نهایی توسط واپسین آنها صورت خواهد گرفت[۱][۳۸][۳۹].

دین زرتشتی، همچون ادیان دیگر، دربردارنده اعمال و شعائر دینی است که فرد مؤمن باید به دقت آنها را رعایت کند. تأکید خاص زرتشتیان بر احکام طهارت، ریشه در آموزه‌های ثنوی این دین دارد. از آنجا که بیماری، ناپاکی و فساد تماماً نتیجه عملکرد اهریمن و سپاهیان او است، جلوگیری از هر یک از این نقایص و کاستن آنها پاسداری از آفرینش نیک و تضعیف مهاجم به آن است[۴۰][۴۱].

نخستین مراسم دینی در زندگی هر فرد زرتشتی آئین تشرف و ورود به جرگه مؤمنان است که با مراسم سدره پوشی صورت می‌گیرد. کودک زرتشتی در سن هفت تا ده سالگی پیراهنی به نام سدره بر تن کرده و موبد ریسمانی مقدس به نام کُستی به کمر طفل می‌بندد که نشانه ورود او به جرگه مؤمنان و انجام اعمال عبادی چون نمازهای روزانه است[۱][۴۲].

پنج بار نماز در شبانه‌روز تکلیف هر فرد زرتشتی است که جزو عبادات شخص و ضروری برای خداوند در مقابله با بدی است و با سه بار باز و بستن کستی رو به سوی روشنایی یا آتش، اهورا مزدا را نماز برده و انگره مینو را لعنت می‌کند[۴۳][۴۴][۴۵].

در اجرای مراسم دینی، آتش مهم‌ترین عامل است. اگرچه آتش از دیرباز در زندگی و عبادت اقوام هند و اروپایی از اهمیت برخوردار بود، زرتشت به آن مفهومی اخلاقی و معنوی بخشید و آن را نشانه زنده پاکی و طهارت معرفی کرد. آتش‌های مقدس سه درجه دارند. مهم‌ترین آنها آتش بهرام است که از ترکیب شانزده نوع آتش ساخته شده و مورد تقدس و ستایش است. آتش بهرام باید همواره فروزان باشد و مراسم عبادی خاصی در احترام آن برگزار می‌شود و تنها موبدی که از هر لحاظ شایستگی داشته باشد می‌تواند وارد حریم آن شود. دو نوع دیگر آتش، یکی آتش آذران است که با تشریفات کمتری ستایش می‌شود و آتش دادگاه که موبد آن را می‌افروزد، ولی هر فرد زرتشتی می‌تواند آن را در منزل خود نگهداری کند[۴۶].

نیز نگاه کنید به

مآخذ

  1. ↑ ۱٫۰۰ ۱٫۰۱ ۱٫۰۲ ۱٫۰۳ ۱٫۰۴ ۱٫۰۵ ۱٫۰۶ ۱٫۰۷ ۱٫۰۸ ۱٫۰۹ ۱٫۱۰ Groli, G. «Zoroastrianism», Encyclopedia of Religion, ed. M. Eliade, London, New York: 1987, Vol. XV.
  2. ↑ یسنه. هات 44.
  3. ↑ آسموسن. ج. پ. «اصول عقاید و اعتقادات دیانت زرتشتی»، دیانت زرتشتی. ترجمه فریدون وهمن، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 102، 105.
  4. ↑ Wiliams Jackson, A. V. Zoroastrian Studies. New York: 1928, PP. 40f
  5. ↑ یسنه 1:47، 11:34.
  6. ↑ Zaehner, R. C. The Dawn and Twinlight of Zoroastrianism. London: Weidenfeld and Nicolson, 1975, PP. 45, 46
  7. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, PP. 195, 202-203, 269-270
  8. ↑ Duchesne-Guillemin, J. «The Religion of Ancient Iran», Historia Religion. ed. G. Widengren, Leiden: Brill, PP. 340ff
  9. ↑ Wiliams Jackson, A. V. Zoroastrian Studies. New York: 1928, PP. 42ff
  10. ↑ بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 47.
  11. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, P. 22
  12. ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, P. 22
  13. ↑ Zaehner, R.C. The Teachings of The Magi. London, New York: Sheldon, 1956, P. 47
  14. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, PP. 204ff
  15. ↑ بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 45-46.
  16. ↑ Wiliams Jackson, A. V. Zoroastrian Studies. New York: 1928, P. 21-22
  17. ↑ Zaehner, R.C. The Teachings of The Magi. London, New York Sheldon, 1956, PP. 40-42
  18. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, P. 198
  19. ↑ Duchesne-Guillemin, J. «The Religion of Ancient Iran», Historia Religion. ed. G. Widengren, Leiden: Brill,  PP. 323-324
  20. ↑ Wiliams Jackson, A. V. Zoroastrian Studies. New York: 1928, PP. 219 ff
  21. ↑ آسموسن. ج. پ. «اصول عقاید و اعتقادات دیانت زرتشتی»، دیانت زرتشتی. ترجمه فریدون وهمن، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 115.
  22. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, PP. 192-194
  23. ↑ آسموسن. ج. پ. «اصول عقاید و اعتقادات دیانت زرتشتی»، دیانت زرتشتی. ترجمه فریدون وهمن، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 113.
  24. ↑ Zaehner, R. C. The Dawn and Twinlight of Zoroastrianism. London: Weidenfeld and Nicolson, 1975, P. 36                                 
  25. ↑ Wiliams Jackson, A. V. Zoroastrian Studies. New York: 1928, PP. 67ff
  26. ↑ Zaehner, R. C. The Dawn and Twinlight of Zoroastrianism. London: Weidenfeld and Nicolson, 1975, P 278
  27. ↑ بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 50-51.
  28. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, P. 25
  29. ↑ یسنه 14:51، 11:49، 11:46، 13:32، 14:31، 20؛ 6:53.
  30. ↑ بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 51-52.
  31. ↑ Zaehner, R.C. The Teachings of The Magi. London, New York: Sheldon, 1956, PP.85ff,137ff
  32. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, P. 27
  33. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, P. 251
  34. ↑ Wiliams Jackson, A. V. Zoroastrian Studies. New York: 1928, PP. 145ff
  35. ↑ Zaehner, R. C. The Dawn and Twinlight of Zoroastrianism. London: Weidenfeld and Nicolson, 1975, PP. 302-305
  36. ↑ یسنه، 13:34؛ 11:45؛ 2:53؛ 3:46.
  37. ↑ Zaehner, R.C. The Teachings of The Magi. London, New York: Sheldon, 1956, PP. 145-150
  38. ↑ Wiliams Jackson, A. V. Zoroastrian Studies. New York: 1928, PP. 198ff
  39. ↑ Zaehner, R. C. The Dawn and Twinlight of Zoroastrianism. London: Weidenfeld and Nicolson, 1975, PP. 142-143
  40. ↑ بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 69.
  41. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, P. 43
  42. ↑ Wiliams Jackson, A. V. Zoroastrian Studies. New York: 1928, PP. 185, 200.
  43. ↑ بویس، مری. زرتشتیان، باورها و آداب دینی آنها. ترجمه عسکر بهرامی، تهران: ققنوس، 1381، ص 57-58.
  44. ↑ Duchesne-Guillemin, J. «The Religion of Ancient Iran», Historia Religion. ed. G. Widengren, Leiden: Brill, P. 356
  45. ↑ Boyce, M. A History of Zorastranism. Leiden: Brill, 1975, Vol. I, P. 33
  46. ↑ بویس، مری. «دیانت زرتشتی در دوران متأخر»، دیانت زرتشتی. ترجمه فریدون وهمن. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 156-157.

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

پیوند به بیرون

دین زرتشت، سایت ویکی فقه، قابل بازیابی از دین_زرتشت/https://fa.wikifeqh.ir

نویسنده مقاله

نامعلوم

برگرفته از «https://iranology-e.ir/index.php?title=زرتشتی،_دین&oldid=8397»