نمایش مبدأ برای گلستان سعدی



گلستان، نمونه‌ای از نثرهای ادبی آهنگین زبان فارسی نوشتة [[سعدی]] در 656ق / 1258م. 

سعدی* گلستان را كه شامل مطالب اخلاقی، اجتماعی، ‌دینی و در قالب حكایات شیرین است.<sup>1</sup> با عنوان‌های در یك مقدمه و هشت باب در سیرت پادشاهان، در اخلاق درویشان، در فضیلت قناعت، در فوائد خاموشی، در عشق و جوانی، در ضعف و پیری، در تأثیر تربیت و در آداب صحبت نوشت و آن را به شاهزاده سعد بن ابوبكر بن سعد زنگی تقدیم كرد.<sup>2</sup> 

نثر ''گلستان'' حاوی قسمت‌های مصنوع و ساده و به شیوه‌ای مختلط نوشته شده است. بدین معنی كه سعدی ضمن نثر ساده و استادانة خود، هرجا كه لازم دانسته، عبارات مسجّع لطیف هم آورده است. اما به حق باید ''گلستان'' را نوعی از نثر موزون شمرد.<sup>3</sup> با این حال سعدی در این كتاب از شیوة خشك نثر مترسّلان و تعقید و آمیختگی شدید با زبان عربی پرهیز كرده و ''گلستان'' او با ذوق فارسی زبانان، سازگاری و انطباق كامل یافته است و همین امر سبب شده است تا سعدی به منزلة یك مبتكر و نوع آور، در نویسندگی سدة 7ق تلقّی شود.<sup>4</sup> نثر ''گلستان'' در مقام مقایسه با دیگر آثار نثر مصنوع در این دوره از لحاظ كیفیت درج اشعار نیز روشی ممتاز و مشخص دارد.<sup>5</sup> بعدها چند تن از نویسندگان از جمله جوینی<sup>*</sup> در ''نگارستان،'' ‌جامی<sup>*</sup> در ''بهارستان''، قاآنی<sup>*</sup> در ''پریشان'' و قائم مقام<sup>*</sup> نویسندة دورة ‌قاجاریه‌ در مقام تقلید از آن برآمده‌اند.<sup>6</sup> بسیاری از نویسندگان از جمله سروری، شمعی و سراج‌الدین علی خان آرزو، شروحی به عربی، تركی و فارسی بر آن نوشته‌اند. غلامحسین یوسفی، خطیب رهبر و محمد خزائلی نیز شرح‌هایی بر این كتاب نوشته‌اند.<sup>7</sup> چاپ‌های قریب (1310ش)، ‌فروغی<sup>*</sup> (1316ش) و یوسفی از بهترین چاپ‌های انتقادی گلستان هستند. قدیم‌ترین ترجمة آن به زبان فرانسوی از دوریه است كه در 1634م در پاریس چاپ و منتشر شده است.<sup>8</sup> هانری ماسه، خاورشناس فرانسوی، ‌55 ترجمه از  ''گلستان'' به زبان‌های لاتین، فرانسوی، انگلیسی، آلمانی، روسی، عربی، تركی و جز آنها را در كتابش صورت داده است.<sup>9</sup>  

'''مآخذ:'''

1.    خالقی‌راد، حسین. '''''قطعه و قطعه سرایی'''''. تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، چ 1، 1375‌، ص 338.

2.    خانلری (كیا)، زهرا. '''''فرهنگ ادبیات فارسی'''''. تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 268 و 424.

3.    حاكمی، ‌اسماعیل. '''''گزیده‌ای از نثرهای مصنوع و مزیّن'''.'' تهران: دانشگاه تهران، 1364، ص 5 و 119.

4.    رستگار فسایی، منصور. '''''انواع نثر فارسی'''''. تهران: سمت، 1380، ص 475.

5.    خطیبی، ‌حسین. '''''فن''''' '''''نثر در ادب پارسی'''''. تهران: زوّار، ‌چ 1، 1366، ج 1، ص 613.

6.    تمیم‌داری، احمد. '''''كتاب ایران، تاریخ ادب پارسی'''''. تهران: انتشارات بین‌المللی الهدی، چ 1، 1379، ص 133.

7.    خزائلی، ‌محمد. '''''شرح گلستان'''''. تهران: جاویدان، چ 2، 1381، ص 73 (مقدمه).

8.    مصاحب، غلامحسین. '''''دایرة المعارف فارسی'''''. ج 2، ص 2408.

9.     Massé, H. '''''Essai sar sur le poète Saadi'''''. Paris: Librairie Paul Qeuthner, 1919.

ابوالقاسم رادفر