نمایش مبدأ برای احیاء ‌علوم الدین

'''احْیاءُ ‌عُلوم الدین'''، معروف به احیاءالعلوم از کتاب‌های مهم دینی، اخلاقی، عرفانی و مواعظ به [[عربی]] نوشته ابوحامد محمد غزالی<sup>*</sup> (د 505 ق/ 1111م) دانشمند مشهور ایرانی<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)</ref>. غزالی تألیف این اثر را میان  488-500ق / ؟م و در دوران کناره‌گیری از تدریس در نظامیه بغداد و هنگام اقامت در شام، بیت‌المقدس و حجاز، به پایان برد<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، 1371، ج7، ص 136، 138.</ref>. احیاءعلوم الدین به چهار فصل با عنوان «ربع» تقسیم می‌شود که عبارتند از: 

# عبادات؛ 
# عادات؛
# مُهْلِکات؛
# مُنجیات. 

هریک از این ربع‌ها نیز شامل ده کتاب است<ref>غزالی، ابوحامد محمد. '''''احیاءعلوم الدین،''''' '''''ر بع عبادات'''''. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم،  تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌ج2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).</ref>. در ربع اول، ‌غزالی تنها به معانی عبادات نظر دارد. در ربع‌های دیگر مؤلف همه جا از کتاب و سنت پیامبر(ص) پیروی می‌کند و آنچه بدان توجه دارد، فقه اخروی است<ref>زرین کوب، عبدالحسین. '''''فرار از مدرسه'''''. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.</ref>. احیاءعلوم الدین از بدو تألیف توجه علما و دانشمندان [[اسلام]] را برانگیخت و مخالفان و موافقان بسیاری پیدا کرد. برخی مانند احمد غزالی،<sup>*</sup> برادر مؤلف شروحی بر آن نوشتند، بعضی اعتراض‌ها و انتقاداتی بر آن وارد کردند و گروهی هم در مقام پاسخ به سؤال مخالفان آن برآمدند<ref>همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، ج2، 1342،‌ ص244.</ref>.  

بیان غزالی در احیاء علوم الدین روان و گیرا و نثر وی عاری از تکلف، ‌سجع، شطح و لافزنی است<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ص 137.</ref>. از میان شروح مهم آن می‌توان اتّحاف الساده المتّقین اثر سید محمد حسینی مشهور به مرتضی زبیدی مؤلف تاج العروس را نام برد<ref>همایی، جلال الدین. '''''غزالی‌نامه'''''. تهران: فروغی، چ2، 1342،‌ ص246.</ref>. از بهترین تلخیص‌های کتاب، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء از ملا محسن فیض کاشانی (د 1091 ق / 1680م) است<ref>سروش، ‌عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، '''''‌دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ‌تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1371، ج7، ص151.</ref>. تلخیص دیگری از آن نیز توسط خود غزالی با عنوان کیمیای سعادت به [[فارسی]] و ظاهراً میان 492ـ505ق / ؟م صورت گرفته است<ref>فروزانفر، بدیع‌الزمان. '''''تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان'''''. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب،  به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.</ref>. مؤیدالدین محمد خوارزمی در 620 ق در دهلی به امر شمس‌الدین اُلتتمش پادشاه هند، ‌احیاءعلوم الدین را به [[فارسی]] برگرداند<ref>غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، '''''ر بع عبادات'''''. ‌ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم،  تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ‌چ2، 1363، ص14 (مقدمه مصحح).</ref>. 

== نیز نگاه کنید به ==

* [[اسلام]]
* [[عربی]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ابوالقاسم رادفر
[[رده:ادبیات]]