احیاء علوم الدین
احْیاءُ عُلوم الدین، معروف به احیاءالعلوم از کتاب‌های مهم دینی، اخلاقی، عرفانی و مواعظ به عربی نوشته ابوحامد محمد غزالی* (د 505 ق/ 1111م) دانشمند مشهور ایرانی[۱]. غزالی تألیف این اثر را میان 488-500ق / ؟م و در دوران کناره‌گیری از تدریس در نظامیه بغداد و هنگام اقامت در شام، بیت‌المقدس و حجاز، به پایان برد[۲]. احیاءعلوم الدین به چهار فصل با عنوان «ربع» تقسیم می‌شود که عبارتند از:
- عبادات؛
- عادات؛
- مُهْلِکات؛
- مُنجیات.
هریک از این ربع‌ها نیز شامل ده کتاب است[۳]. در ربع اول، غزالی تنها به معانی عبادات نظر دارد. در ربع‌های دیگر مؤلف همه جا از کتاب و سنت پیامبر(ص) پیروی می‌کند و آنچه بدان توجه دارد، فقه اخروی است[۴]. احیاءعلوم الدین از بدو تألیف توجه علما و دانشمندان اسلام را برانگیخت و مخالفان و موافقان بسیاری پیدا کرد. برخی مانند احمد غزالی،* برادر مؤلف شروحی بر آن نوشتند، بعضی اعتراض‌ها و انتقاداتی بر آن وارد کردند و گروهی هم در مقام پاسخ به سؤال مخالفان آن برآمدند[۵].
بیان غزالی در احیاء علوم الدین روان و گیرا و نثر وی عاری از تکلف، سجع، شطح و لافزنی است[۶]. از میان شروح مهم آن می‌توان اتّحاف الساده المتّقین اثر سید محمد حسینی مشهور به مرتضی زبیدی مؤلف تاج العروس را نام برد[۷]. از بهترین تلخیص‌های کتاب، المحجه البیضاء فی تهذیب الاحیاء از ملا محسن فیض کاشانی (د 1091 ق / 1680م) است[۸]. تلخیص دیگری از آن نیز توسط خود غزالی با عنوان کیمیای سعادت به فارسی و ظاهراً میان 492ـ505ق / ؟م صورت گرفته است[۹]. مؤیدالدین محمد خوارزمی در 620 ق در دهلی به امر شمس‌الدین اُلتتمش پادشاه هند، احیاءعلوم الدین را به فارسی برگرداند[۱۰].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ مصاحب، غلامحسین. دایره المعارف فارسی. تهران: جیبی ، چ 3، 1381، ج1، ص 66 (ذیل احیاءعلوم الدین)
- ↑ سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، 1371، ج7، ص 136، 138.
- ↑ غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، ج2، 1363، ص19 (پیشگفتار خوارزمی).
- ↑ زرین کوب، عبدالحسین. فرار از مدرسه. تهران: انجمن آثار ملی، 1353، ص225.
- ↑ همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، ج2، 1342، ص244.
- ↑ سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج7، ص 137.
- ↑ همایی، جلال الدین. غزالی‌نامه. تهران: فروغی، چ2، 1342، ص246.
- ↑ سروش، عبدالکریم. «احیاءعلوم الدین»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1371، ج7، ص151.
- ↑ فروزانفر، بدیع‌الزمان. تاریخ ادبیات ایران بعد از اسلام تا پایان تیموریان. با گفتاری از عبدالحسین زرین کوب، به کوشش عنایت‌الله مجیدی، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ1، 1383، ص341.
- ↑ غزالی، ابوحامد محمد. احیاءعلوم الدین، ر بع عبادات. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی، به کوشش حسین خدیوم جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چ2، 1363، ص14 (مقدمه مصحح).
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر