نمایش مبدأ برای امیرکبیر، میرزا تقی خان

[[پرونده:39.jpg|بندانگشتی|میرزا تقی خان امیرکبیر، قابل بازیابی از [https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%85%D8%AC%D9%84%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-39/213956-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AE%D8%B5%D9%88%D8%B5%DB%8C-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1-%D9%85%DB%8C%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AA%D9%82%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C https://faradeed.ir]]]
'''امیرکبیر، میرزا تقی خان،''' (1222-1268ق / 1807-1852م)، نخستین صدراعظم [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]].

در هزاوه فراهان از توابع اراک متولد شد. زمان ولادت وی محل تردید است<ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف''''' '''''فارسی'''''. تهران: فرانکلین، 1345، ج 1، ص 252</ref><ref>شمیم، علی‌اصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار.''''' تهران: مدبر، 1374، ص 156.</ref><ref>'''''دایره المعارف بزرگ اسلامی،''' مدخل امیرکبیر.''</ref>. پدرش آشپز و ناظر دستگاه قائم مقام فراهانی بود و از آنجا که هوش و درایت فراوانی داشت تحت تعلیم و تربیت قائم‌مقام قرار گرفت<ref>مکی، حسین. '''''زندگانی میرزا تقی خان امیرکبیر.''''' تهران: ایران، 1373، ص 81.</ref>. پس از چندی به تدریج در دستگاه قائم مقام ترقی کرد و به منشیگری نظام ارتقا یافت و در اولین سفر سیاسی خود در 1244ق / 1828م به همراه هیئتی به منظور عذرخواهی از واقعه قتل گریبایدوف[Griboyedov] سفیر روس در ایران عازم روسیه شد<ref>برزآبادی فراهانی، مجتبی. '''''زندگی و افکار امیرکبیر.''''' تهران: اوستا، 1380، ص 60</ref><ref>تقی‌زاده، حسن. «میرزا تقی خان امیرنظام»، '''''یغما'''''. تهران: 1355، س بیست و نهم، ش 1، ص 140.</ref>. دو سال بعد به همراه ولیعهد، ناصرالدین میرزا، برای دیدار تزار [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] به ایروان سفر کرد.

در زمان اقامت ناصرالدین میرزا در [[تبریز]] امیر به ریاست سپاه آذربایجان و پیشکاری ولیعهد منصوب شد<ref name=":0">شمیم، علی‌اصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار.''''' تهران: مدبر، 1374، ص 160.</ref><ref>اعتمادالسلطنه، محمدحسن. '''''صدرالتواریخ'''''. به کوشش محمد مشیری، تهران: 1349، ص 202، 205، 206.</ref>. او همچنین مأموریت یافت تا در کنفرانسی که در ارزنه الروم برای حل اختلافات ایران و عثمانی تشکیل شده بود شرکت کند. او در این مأموریت تسلط خود را بر امور سیاسی ثابت کرد و حقوق از دست رفته ایران را بازگرداند<ref>بهنود، مسعود. '''''کشته‌گان بر سر قدرت'''''. تهران: علم، 1378، ص 70-72.</ref>.

ناصرالدین میرزا پس از رسیدن به سلطنت، لقب امیرنظام به میرزا تقی خان اعطا کرد و او را به صدارت منصوب کرد و کلیه امور کشوری و لشکری را به او واگذار کرد<ref>مکی، حسین. '''''زندگانی میرزا تقی خان امیرکبیر.''''' تهران: ایران، 1373، ص 81.</ref>. در این زمان اوضاع کشور پریشان و حکومت ملوک‌الطوایفی در سراسر کشور حکمفرما بود<ref>بهنود، مسعود. '''''کشته‌گان بر سر قدرت'''''. تهران: علم، 1378، ص 80.</ref>.

نخستین اقدام امیر برای اصلاح امور کشور عبارت بود از کاهش نفوذ درباریان و قطع مستمری‌های فوق‌العاده، تمرکز امور اداری و مالیات‌ها و درآمدهای دولت، تنظیم بودجه، ایجاد تعادل بین درآمد و هزینه دولت، تشکیل سپاه منظم و از بین بردن ملوک‌الطوایفی.

در زمینه سیاست خارجی نیز اقدام به برقراری روابط دوستی و احترام متقابل با دولت‌ها و اصلاح وضع سفارتخانه‌های ایران و جلوگیری از نفوذ کشورهای بیگانه در ایران کرد<ref name=":0" />. پاره‌ای از اقدامات امیر در طول صدارت عبارت است از: تأسیس کارخانه‌های اسلحه‌سازی و توپ‌سازی، ایجاد سربازخانه و استحکامات در مراکز مهم مرزی و تقویت نیروی دریایی، ایجاد لباس متحدالشکل نظامی برای سربازان و صاحب منصبان، تأسیس چاپارخانه و قراول خانه، ایجاد کارخانه‌های مختلف صنعتی و پارچه‌بافی، اقدام به استخراج معادن، ایجاد سد بر روی رودخانه‌ها و حمایت از کشاورزان و بازرگانان داخلی و خارجی، افزایش صادرات و کاهش واردات، مبارزه با کهنه‌پرستی و دفاع از حقوق اقلیت‌های مذهبی، تأسیس مدرسه دارالفنون<sup>*</sup> و انتشار روزنامه ''[[وقایع اتفاقیه]]''<sup>*</sup>، استخدام استادان خارجی و اعزام دانشجو به اروپا<ref>برزآبادی فراهانی، مجتبی. '''''زندگی و افکار امیرکبیر.''''' تهران: اوستا، 1380، ص 9-11.</ref>. ایجاد نظام اطلاع‌رسانی و خفیه‌نویسی<ref>بهنود، مسعود. '''''کشته‌گان بر سر قدرت'''''. تهران: علم، 1378، ص 91.</ref> و بنا کردن ساختمان‌هایی نظیر: بازار امیر (کفاش‌ها)، ساختمان مسجد و مدرسه شیخ عبدالحسین، ساختمان کاروانسرای امیر و بنای امامزاده زید<ref>مکی، حسین. '''''زندگانی میرزا تقی خان امیرکبیر.''''' تهران: ایران، 1373، ص 605-606.</ref>. شاه به دلیل توطئه و دسیسه‌های مهد علیا و سفرای خارجی در 1268ق / 1852م فرمان عزل امیر را از صدارت صادر و او را به حکومت کاشان منصوب کرد<ref>مکی، حسین. '''''زندگانی میرزا تقی خان امیرکبیر.''''' تهران: ایران، 1373، ص 524.</ref>.

اوضاع کشور پس از عزل امیر آشفته و نابسامان شد و دشمنان امیر از بیم این که امیر دوباره به صدارت منصوب شود فرمان قتل امیر را از شاه گرفتند و سرانجام توسط علی خان حاجب‌الدوله در حمام فین [[کاشان]] به قتل رسید<ref>شمیم، علی‌اصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار.''''' تهران: مدبر، 1374، ص.170.</ref>. امیر ابتدا در کاشان مدفون شد، اما به اصرار همسرش عزت‌الدوله، که خواهر تنی [[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]] بود، پیکر او را به کربلا منتقل کردند<ref>مکی، حسین. '''''زندگانی میرزا تقی خان امیرکبیر.''''' تهران: ایران، 1373، ص 654.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[میرزا تقی خان امیرکبیر]]
* [[ناصرالدین شاه قاجار]]
* [[وقایع اتفاقیه]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
الهه جواهری
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]