نمایش مبدأ برای بودایی، آئین

'''بودايي، آئين'''، از اديان بزرگ جهان در بر گيرندة مجموعة اصول و احكام فلسفي و اخلاقي بودا. 

آيين بودايي در قرن 6 ق.م در هند سدهارتمه گئوتمه [1](د.حـ 563-483 پ.م) در شمال شرقي هند بنياد نهاده شد. وي بر خلاف انحصارگرايي ديني ـ اجتماعي برهمنان حاكم بر هند، دين و فلسفه‌اي براي فلاح همة انسان‌ها عرضه كرد.<sup>1</sup> 

بينش بودا در چهار اصل خلاصه مي‌شود كه عبارتند از حقيقت وجود رنج، علت رنج، توقف رنج و راه توقف رنج كه به وسيلة مراعات دستورعمل هشتگانه‌اي حاصل مي‌شود: اعتقاد درست، انديشة درست، گفتار درست، كردار درست، معاش درست، كوشش درست، توجه درست و تمركز درست. رهايي از رنج، و در نتيجه تناسخ، و رسيدن به اشراق هدف انديشة بودايي است كه با عمل به راه هشت‌گانه و توقف اميال به دست مي‌آيد. اين حالت نيروانه نام دارد كه در حقيقت نابود شدن شهوت، خشم ضعف‌ها و قيود اين جهاني و خيالات باطل و رهايي هميشگي از باززايي است.<sup>2</sup> 

انتشار آيين بودا از هند آغاز شد اما به دلايلي از آنجا رخت بربست و به سوي آسياي مركزي، مركز و جنوب شرق آسيا، چين، كره و ژاپن ادامه يافت.<sup>3</sup> لكن زماني كه در هند در حال شكوفايي بود، در سدة سوم پيش از ميلاد، با تلاش‌هاي اَشوكَه (سدة 3 پ.م) برجسته‌ترين پادشاه سلسلة موريايي هند، به سرزمين‌هاي شمال شرقي ايران نفوذ كرد.<sup>4</sup> گسترش دين بودايي در غرب هند به معناي رواج آن در ايالات شرقي و شمال شرقي ايران باستان (افغانستان و آسياي ميانة امروزين) بود، و به اين ترتيب، از جمله اديان بسيار نافذ در اين منطقه شد، به طوري كه مي‌توان گفت از 150 ق م به مدت چند قرن اين دين در افغانستان رواج كامل داشت<sup>5</sup> و پيش از آن در طول رود جيحون و تقريباً تا سمرقند بسط يافته بود.<sup>6</sup> در حقيقت بايد گفت كه يونانيان، سَكَه‌ها و مهم‌تر از آنان، پارتيان، در شرق و شمال شرق ايران آن روزگار، از دين بودايي متأثر بودند.<sup>7</sup> حد غربي دين بودايي در ايران دقيقاً معلوم نيست، اما به احتمال قوي اين دين از خطي كه بلخ را به قندهار متصل بكند، آنسويتر نرفت.<sup>8</sup> 

در دوران دولت‌هاي اشكاني، سَكَه‌يي و كوشاني، مردمان نواحي شرقي ايران (افغانستان امروز) طوري به فرهنگ هندي نزديك شده بودند كه اين منطقه «هند سفيد» نام گرفته بود.<sup>9</sup> همچنين، در بلخ و كرانه‌هاي جيحون عليا، تا زمان تسلط اسلام، دين غالب دين بودايي بود؛<sup>10</sup> بخارا نيز بودايي بود و پس از سقوط به دست مسلمين، مردم آن چهار بار به دين اصلي خود بازگشتند، تا سرانجام ديگر بازگشتي صورت نگرفت.<sup>11</sup> 

به هر حال، حملات مسلمانان ضربة نهائي را بر پيكر دين بودائي در اين كشور فرود آورد؛ معابد ويران شدند و بودائيان به ميل يا به اكراه به اسلام گرويدند، لكن آخرين بقاياي بودائيان در قرن 4 هجري قمري نيز در كابل وجود داشتند<sup>12</sup> كه بعداً اثري از آنان باقي نماند. با حملات مغولان، نخستين شاهان ايلخاني به بناي معابد بودائي دست زدند و راهباني نيز به ايران آمدند، ولي در اين دوران در ايران، توجه به دين بودائي منحصر به مغولان بود و اين آئين در ايرانيان نفوذ نكرد.

شمار بودائيان جهان در اين زمان به ........ تخمين زده شده است.


'''مآخذ:''' 

1-             '''''Encyclopeadia Americana''''', “Buddha”

2-             Websters. Merriam, '''''Encyclopeadia of World Religion,''''' Massachusetts, 1999, P. 149; Elmonauman, ST. Dictionary of Asian Philosophies, London, 1989, P. 25-27.

3-             '''''Encyclopeadia Americana,''''' “Buddhism”.

4-             Emmerick, Ronalde. “Buddhism Among Iranian Peoples” '''''Cambridge History of Iran''''', Ehsan Yarshater (ed), London, 1983, 3(2) / 950-951.

5-  اشپولر، برتولد. '''''تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامي'''''. ترجمة جواد فلاطوري، تهران: 1349، ص 397.

6-             Kashyap, J., «Origin and Expansion of Buddhism», '''''The Path of The Buddha''''', ed. By Kenneth W. Morgan, New York, 1956, P. 60.

7-             Yarshater, Ehsan, '''''Introduction to the Cambridge History of Iran''''', Vol. 3, ed. By E. Yarshater, Cambridge University Press, 1983, P. LXII.

8-             Emmerick, Ronald Eric, «Buddhism Among Iranian Peoples», '''''The Cambridge History''''' '''''of Iran''''', Vol. 3(2), ed E. Yarshater, 1983, P. 957.

9-  مجتبائي، فتح‌الله. «ايران و هند در  دورة ساساني»، '''''نشرية انجمن فرهنگ ايران باستان'''''. سال 17، ش 20، فروردين 1358، ص 62. 

10-                 بارتلد، ويلهلم. '''''جغرافياي تاريخي ايران'''''. ترجمة همايون صنعتي‌زاده، تهران: 1377، ص 18. 

11-                 اشپولر. '''''همان'''''. ص 399.

12-                 ابن حوقل، محمد. '''''صورة الارض'''''. به كوشش كرامرس، ليدن، 1939، 2/450.
----[1]. Seddhārta gotama