نمایش مبدأ برای تاریخ جهانگشای جوینی

'''تاریخ جهانگشای جوینی،''' کتابی درباره تاریخ [[مغول ها|مغول]] و نیز، [[خوارزمشاهیان]] و [[اسماعیلیه|اسماعیلیان]] به [[فارسی|زبان فارسی]]، تألیف [[عطاملک جوینی|عطاملک بن محمد جوینی]] (623- 681ق/ 1226- 1282م). 

عطاملک از خاندان جوینی، دیوانسالاران اوایل [[ایلخانان|دوره ایلخانان]]، در 650- 658ق این کتاب را تألیف کرده و دیده‌ها و شنیده‌های خود را در 3 مجلد به این شرح تدوین کرده است:

# تاریخ چنگیز: سلطنت اوگتای‌قاآن و گیوک‌خان؛
# تاریخ [[خوارزمشاهیان]]، قراختاییان، گورخانیان، سرگذشت حکام و شحنگان [[مغول ها|مغول]] در دوران اوگتای‌قا‌آن تا ورود هلاکوخان به ایران؛
# تاریخ منکوقا‌آن و تفصیل حمله هلاکو به ایران، تاریخ [[اسماعیلیه]] الموت مذهب آنان و انقراضشان<ref>جوینی، عطاملک بن محمد. '''''تاریخ جهانگشای'''''. تصحیح محمد قزوینی، هلند: لیدن، ج1، مقدمه محمد قزوینی.</ref>.

در پایان نیز شرحی از فتح بغداد به قلم [[نصیر الدین طوسی|خواجه‌نصیرالدین طوسی]] که در برخی نسخه‌ها درج شده<ref>شعار، جعفر. «تاریخ جهانگشای جوینی، اشاره‌ای به ارزش ادبی، تاریخی و اجتماعی آن»، در '''''یکی قطره باران'''''. جشن‌نام استاد دکتر عباس زریاب خوئی، به کوشش احمد تفضلی، تهران: 1370، ص300.</ref>، آمده است. تشریح اوضاع اقتصادی ـ اجتماعی در ضمن بیان تحولات سیاسی، نظام اداری [[مغول ها|مغولان]] در سرزمین‌های اسلامی<ref>ربیعی، منیژه. «تاریخ جهانگشای» در '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی، 1380، ج6، ص216.</ref> قضاوت‌های بیطرفانه در برخی موضوعات<ref>بهار، محمدتقی ملک‌الشعراء. '''''سبک‌شناسی'''''. تهران: 1355، ص52.</ref> (مانند دلایل شکست [[خوارزمشاهیان]]) و قضاوت یک جانبه درباره [[اسماعیلیه|اسماعیلیان]]، تقدم در تدوین تاریخ [[مغول ها|مغول]] جهت بهره‌مندی آیندگان از ویژگی‌های مهم تاریخ‌نگاری و نثر ادبی مصنوع آمیخته با آیات، احادیث، آرایه‌های لفظی و معنوی، واژگان مغولی (برای نخستین بار در نثر فارسی)<ref>صفا، ذبیح‌الله. «پارسی‌نویسان بزرگ و منتخب آثار آنان»، '''''گنجینه سخن'''''. تهران: 1353، ج4، ص49.</ref>، از ویژگی‌های بارز ادبی تاریخ جهانگشای جوینی هستند. 

کتاب‌های تاریخی ـ ادبی پس از این، تأثیراتی از جهانگشا گرفته‌اند که در [[تاريخ وَصّاف|تاریخ وصاف‌]]<nowiki/>الحضره شیرازی و [[جامع التواریخ|جامع‌التواریخ]] خواجه‌رشید‌الدین فضل‌الله همدانی نمایان است<ref>بویل، جان‌اندرو. «آثار جوینی و رشید‌الدین به عنوان منابع تاریخ مغول»، '''''سخن'''''. دوره 23، شماره 5، فروردین 1353، ص507. </ref>. نخستین و مهم‌ترین چاپ از این کتاب به تصحیح علامه محمد قزوینی در [[چاپ و چاپخانه|چاپ‌خانه]] بریل [Bril]در لیدن [Layden]هلند (1329ق/ 1911م) انجام گرفت. مینورسکی [Minorsky]در 1957 و بویل [J. A. Boil]در 1958 تاریخ جهانگشا را ترجمه کردند از آن پس چاپ‌های متعدد از این کتاب انتشار یافت.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[مغول ها]]
* [[خوارزمشاهیان]]
* [[عطاملک جوینی]]
* [[اسماعیلیه]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
منیژه ربیعی
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:ادبیات]]