نمایش مبدأ برای تعداد مجالس تعزیه

به گفته صادق همایونی تعداد تعزیه‌های اصلی قریب یکصد مجلس است هر یک از [[تعزیه|تعزیه‌ها]] از جنبه‌های مختلف شعر، آواز، نکات مذهبی، جنبه‌های اجتماعی، سیاسی، صحنه آرایی، کارکردهای تاریخی، روانشناسی، هنری و... برخوردارند و نیاز به تجزیه و تحلیلی جامع و متناسب دارند. آن دسته از تعزیه‌هایی که ارتباط مستقیم با خاندان حضرت پیغمبر (ص) و حادثه کربلا و سایر معصومین دارند به قرار زیرند:

==== ۱. [[تعزیه]] بنی اسد ====
شامل ماجرای دفن اجساد شهدا در دشت کربلا به دست قوم بنی اسد است.

==== 2. [[تعزیه]] پشیمان شدن یزید ====
این [[تعزیه]] شامل ماجرای خواب دیدن یزید است. وی روز محشر را خواب می‌بیند و از سرنوشت شوم خود آگاه می‌شود وی از فرط وحشت از خواب بیدار می‌شود، از اینکه باعث شهادت [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] شده است اظهار پشیمانی می‌کند. سپس حضرت زینب را می‌طلبد و از او عذر خواهی می‌کند.

==== ۳. تعزیه تولد امام حسین(ع) ====
[[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] چند لحظه بعد از تولد در کنار مادرش می‌خوابد، ناگهان مادرش بیدار می‌شود و او را در کنار خود نمی‌بیند، ضمن ناآرامی و اضطراب پدرش حضرت پیغمبر (ص) به او بشارت می‌دهد که حسین در عرش الهی است و جبرئیل او را به آسمان برد. در این تعزیه ماجرای به آسمان بردن حسین (ع) و بیان شرح حال و سرنوشت وی از زبان پیغمبر (ص) نمایش داده می‌شود.

==== ۴. تعزیه شهادت حضرت عباس ====
حضرت عباس علمدار سپاه [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] برادرش بوده است. در این تعزیه چگونگی محاصره خاندان [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] به وسلیه اشقیاء، بستن آب بر آنها بویژه اطفال و افراد خردسال و رشادت حضرت عباس برای شکستن محاصره و دستیابی به آب نمایش داده می‌شود. در جریان نمایش این واقعه قطع شدن دستهای حضرت عباس، به دهان گرفتن شمشیر و مشک آب و... تا شهادت نمایش داده می‌شود.

==== ۵. [[تعزیه]] حر ====
حر از سرداران یزید است و اولین کسی است که از سوی عمر سعد وارد جنگ با [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین]] می‌شود وی پس از روبرو شدن با [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین]] و اجرای گفت و شنودهای مختلف تحت تأثیر کلام [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] قرار می‌گیرد از او عذر خواهی می‌کند و به صف طرفداران ایشان می‌پیوندد. [[تعزیه]] حرکلیه حوادث مربوط به این امر را به نمایش می‌گذارد.

====== 6. [[تعزیه]] خروج مختار ======
مختار از سرداران یزید است زمانی که وی در جریان ظلم یزید نسبت به خاندان [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] قرار می‌گیرد علیه طرفداران یزید و کسانی که قاتل [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] و یارانش بوده‌اند قیام می‌کند و انتقام خون شهیدان را می‌گیرد. [[تعزیه]] مختار شامل نمایش این حادثه است.

==== ۷. [[تعزیه]] شهادت [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین]] ====
این تعزیه شامل نمایش نحوه شهادت [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] در روز عاشوراست. این [[تعزیه]] از کاملترین و شورانگیزترین تعزیه‌هاست.

==== ۸. تعزیه شهادت قاسم ====
قاسم پسر [[امام حسن مجتبی(ع)|امام حسن (ع)]] است که تحت سرپرستی [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین]] قرار دارد. گفته می‌شود که [[امام حسن مجتبی(ع)|امام حسن (ع)]] وصیت می‌کند که قاسم با دختر [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] ازدواج کند. کلیه جریان به حجله رفتن قاسم در روز عاشورا و شهادت او در این تعزیه به نمایش گذاشته می‌شود.

==== ۹. [[تعزیه]] شهادت مسلم ====
مسلم از پیشاهنگان کاروان کربلا است. در [[تعزیه]] مسلم چگونگی به دار آویختن وی و شهادتش در کوفه نمایش داده می‌شود.

==== ۱۰. [[تعزیه]] دو طفل مسلم ====
این [[تعزیه]] شامل سرگردانی دو فرزند مسلم بعد از شهادت پدر در کوفه است. آنها در نخلستانها پیدا می‌شوند و به دست حارث به شهادت می‌رسند. رشادت این دو طفل در هنگام شهادت، به طوری که هر یک می‌خواهند زودتر از دیگری کشته شوند، سخت رقت آور و تأثیر گذار است.

==== ۱۱. [[تعزیه]] حضرت علی اکبر ====
در این [[تعزیه]] ماجرای جانگداز شهادت علی اکبر پسر جوان [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین]] نشان داده می‌شود.

==== ۱۲. [[تعزیه]] مهلت خواستن در شب عاشورا ====
فرستادگان یزید از [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین]] خواستند که یا با یزید بیعت کند یا آنکه آماده جنگ گردد. این [[تعزیه]] شامل چگونگی مهلت خواهی [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین]] برای اخذ تصمیم در شب عاشورا است.

==== ۱۳. [[تعزیه]] ورود به شام ====
بعد از به شهادت رسیدن[[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] و یارانش، خانواده او به عنوان اسیر جنگی دستگیر و روانه شام شدند تا به دربار یزید بروند. این تعزیه شامل نمایش ماجرای به اسارت بردن خاندان [[امام حسین بن علی(ع)|حسین (ع)]] و ورود آنها به شام است.

==== ۱۴. [[تعزیه]] هفتاد و دو تن ====
این [[تعزیه]] شامل نمایش چگونگی شهادت هفتاد و دو تن یاران [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین]] در روز عاشوراست. آنها یکی پس از دیگری به میدان جنگ می‌روند و پس از جنگ به شهادت می‌رسند. علاوه بر موارد فوق تعزیه‌های دیگری در زمینه حوادث زندگی اولاد و وابستگان پیغمبر اسلام (ص) و سایر مقدسین وجود دارد که فهرست آنها عبارت است از:

[[تعزیه]] وفات حضرت معصومه، [[تعزیه]] وفات حضرت زینب، [[تعزیه]] وفات حضرت رقیه، [[تعزیه]] وفات حضرت خدیجه همسر پیغمبر (ص)، [[تعزیه]] شهادت [[امام حسن مجتبی(ع)|امام حسن]]، [[تعزیه]] وفات [[امام موسی بن جعفر کاظم(ع)|امام موسی کاظم]]، [[تعزیه]] ضربت خوردن [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|حضرت علی (ع)]] تعزیه شهادت [[علی بن موسی الرضا(ع)|امام رضا]]، [[تعزیه]] وفات [[امام محمد باقر(ع)|امام محمد باقر]] و... .<ref>ر.ک. همایونی، صادق. '''تعزیه در ایران'''. شیراز: انتشارات نوید، ۱۳۶۸، ص ۳۳۵-۲۹۹.</ref>

== نیز نگاه کنید به ==

* [[ویژگی‌های تعزیه]]
* [[ویژگی‌های‌کارکنان تعزیه]]
* [[پوشاک شبیه خوانها در تعزیه]]
* [[شیوه‌های نمایش تعزیه]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
فربد، محمد صادق (1385). کتاب ایران: سوگواری های مذهبی در ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].

== نویسنده مقاله ==
محمد صادق فربد
[[رده:مراسم سوگواری]]