تعداد مجالس تعزیه
به گفته صادق همایونی تعداد تعزیههای اصلی قریب یکصد مجلس است هر یک از تعزیهها از جنبههای مختلف شعر، آواز، نکات مذهبی، جنبههای اجتماعی، سیاسی، صحنه آرایی، کارکردهای تاریخی، روانشناسی، هنری و... برخوردارند و نیاز به تجزیه و تحلیلی جامع و متناسب دارند. آن دسته از تعزیههایی که ارتباط مستقیم با خاندان حضرت پیغمبر (ص) و حادثه کربلا و سایر معصومین دارند به قرار زیرند:
۱. تعزیه بنی اسد
شامل ماجرای دفن اجساد شهدا در دشت کربلا به دست قوم بنی اسد است.
2. تعزیه پشیمان شدن یزید
این تعزیه شامل ماجرای خواب دیدن یزید است. وی روز محشر را خواب میبیند و از سرنوشت شوم خود آگاه میشود وی از فرط وحشت از خواب بیدار میشود، از اینکه باعث شهادت امام حسین (ع) شده است اظهار پشیمانی میکند. سپس حضرت زینب را میطلبد و از او عذر خواهی میکند.
۳. تعزیه تولد امام حسین(ع)
امام حسین (ع) چند لحظه بعد از تولد در کنار مادرش میخوابد، ناگهان مادرش بیدار میشود و او را در کنار خود نمیبیند، ضمن ناآرامی و اضطراب پدرش حضرت پیغمبر (ص) به او بشارت میدهد که حسین در عرش الهی است و جبرئیل او را به آسمان برد. در این تعزیه ماجرای به آسمان بردن حسین (ع) و بیان شرح حال و سرنوشت وی از زبان پیغمبر (ص) نمایش داده میشود.
۴. تعزیه شهادت حضرت عباس
حضرت عباس علمدار سپاه امام حسین (ع) برادرش بوده است. در این تعزیه چگونگی محاصره خاندان امام حسین (ع) به وسلیه اشقیاء، بستن آب بر آنها بویژه اطفال و افراد خردسال و رشادت حضرت عباس برای شکستن محاصره و دستیابی به آب نمایش داده میشود. در جریان نمایش این واقعه قطع شدن دستهای حضرت عباس، به دهان گرفتن شمشیر و مشک آب و... تا شهادت نمایش داده میشود.
۵. تعزیه حر
حر از سرداران یزید است و اولین کسی است که از سوی عمر سعد وارد جنگ با امام حسین میشود وی پس از روبرو شدن با امام حسین و اجرای گفت و شنودهای مختلف تحت تأثیر کلام امام حسین (ع) قرار میگیرد از او عذر خواهی میکند و به صف طرفداران ایشان میپیوندد. تعزیه حرکلیه حوادث مربوط به این امر را به نمایش میگذارد.
6. تعزیه خروج مختار
مختار از سرداران یزید است زمانی که وی در جریان ظلم یزید نسبت به خاندان امام حسین (ع) قرار میگیرد علیه طرفداران یزید و کسانی که قاتل امام حسین (ع) و یارانش بودهاند قیام میکند و انتقام خون شهیدان را میگیرد. تعزیه مختار شامل نمایش این حادثه است.
۷. تعزیه شهادت امام حسین
این تعزیه شامل نمایش نحوه شهادت امام حسین (ع) در روز عاشوراست. این تعزیه از کاملترین و شورانگیزترین تعزیههاست.
۸. تعزیه شهادت قاسم
قاسم پسر امام حسن (ع) است که تحت سرپرستی امام حسین قرار دارد. گفته میشود که امام حسن (ع) وصیت میکند که قاسم با دختر امام حسین (ع) ازدواج کند. کلیه جریان به حجله رفتن قاسم در روز عاشورا و شهادت او در این تعزیه به نمایش گذاشته میشود.
۹. تعزیه شهادت مسلم
مسلم از پیشاهنگان کاروان کربلا است. در تعزیه مسلم چگونگی به دار آویختن وی و شهادتش در کوفه نمایش داده میشود.
۱۰. تعزیه دو طفل مسلم
این تعزیه شامل سرگردانی دو فرزند مسلم بعد از شهادت پدر در کوفه است. آنها در نخلستانها پیدا میشوند و به دست حارث به شهادت میرسند. رشادت این دو طفل در هنگام شهادت، به طوری که هر یک میخواهند زودتر از دیگری کشته شوند، سخت رقت آور و تأثیر گذار است.
۱۱. تعزیه حضرت علی اکبر
در این تعزیه ماجرای جانگداز شهادت علی اکبر پسر جوان امام حسین نشان داده میشود.
۱۲. تعزیه مهلت خواستن در شب عاشورا
فرستادگان یزید از امام حسین خواستند که یا با یزید بیعت کند یا آنکه آماده جنگ گردد. این تعزیه شامل چگونگی مهلت خواهی امام حسین برای اخذ تصمیم در شب عاشورا است.
۱۳. تعزیه ورود به شام
بعد از به شهادت رسیدنامام حسین (ع) و یارانش، خانواده او به عنوان اسیر جنگی دستگیر و روانه شام شدند تا به دربار یزید بروند. این تعزیه شامل نمایش ماجرای به اسارت بردن خاندان حسین (ع) و ورود آنها به شام است.
۱۴. تعزیه هفتاد و دو تن
این تعزیه شامل نمایش چگونگی شهادت هفتاد و دو تن یاران امام حسین در روز عاشوراست. آنها یکی پس از دیگری به میدان جنگ میروند و پس از جنگ به شهادت میرسند. علاوه بر موارد فوق تعزیههای دیگری در زمینه حوادث زندگی اولاد و وابستگان پیغمبر اسلام (ص) و سایر مقدسین وجود دارد که فهرست آنها عبارت است از:
تعزیه وفات حضرت معصومه، تعزیه وفات حضرت زینب، تعزیه وفات حضرت رقیه، تعزیه وفات حضرت خدیجه همسر پیغمبر (ص)، تعزیه شهادت امام حسن، تعزیه وفات امام موسی کاظم، تعزیه ضربت خوردن حضرت علی (ع) تعزیه شهادت امام رضا، تعزیه وفات امام محمد باقر و... .[۱]
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ر.ک. همایونی، صادق. تعزیه در ایران. شیراز: انتشارات نوید، ۱۳۶۸، ص ۳۳۵-۲۹۹.
منبع اصلی
فربد، محمد صادق (1385). کتاب ایران: سوگواری های مذهبی در ایران. تهران: موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.
نویسنده مقاله
محمد صادق فربد