نمایش مبدأ برای جنگ جهانی اول

'''[[جنگ جهانی اول]]'''، اولین جنگ بزرگ بین‌المللی (1918- 1914/ 1337- 1332ق) به علت تعارض منافع قدرتهای بزرگ و بعد از ترور فرانتس فردیناند ولیعهد اتریش و همسرش در سارایوو با حمله اتریش به صربستان آغاز شد<ref>هنیگ روث بئاتریس، '''''ریشه‌های جنگ جهانی اول'''''، ترجمه فریبرز فرشیم، تهران 1371ش، ص 6 به بعد.</ref> و کشورهای شرکت‌ کننده در جنگ به دو گروه متفقین شامل انگلستان، ایتالیا، بلژیک، پرتقال، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه]، آمریکا، [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%DA%98%D8%A7%D9%BE%D9%86 ژاپن] و ... ومتحدین یا دولتهای مرکز شامل آلمان، اتریش، عثمانی، مجارستان و بلغارستان تقسیم شدند<ref>اسکرین سرکلارمونت، '''''جنگ جهانی در ایران'''''، ترجمه غلاحسین صالحیار، تهران: سلسله 1363.</ref>.  این جنگ به مدت چهار سال طول کشید و در نهایت با شکست متحدین به صلح پاریس و پیمان ورسای خاتمه یافت <ref>'''''فرهنگ تاریخ'''''، ترجمه احمد تدین، شهین احمدی، تهران: آگاه 1399، ج 2، ص 1254. یاکتوسوربن و شارل موزل فرانسو، '''''تاریخ روابط بین‌الملل'''''، ترجمه علی بیگدلی، منصور رحمانی، تهران: عطا. 1377 صص 153- 165.</ref> و باعث فرو ریختن نظام بین‌المللی، برهم خوردن توازن قوا میان قدرتهای بزرگ، فروپاشی [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] تزاری و عثمانی و ورود آمریکا به جامعه بین‌‌الملل شد<ref>لیتل فیلد هنری، '''''تاریخ اروپا'''''، ترجمه فریده قرجه‌‌داغی، تهران: علمی و فرهنگی، 1366، ص 217 به بعد. </ref>. 

با گسترش یافتن جنگ نیروهای [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] از شمال، نیروهای انگلیس از جنوب و نیروهای عثمانی از غرب و شمال غرب علارغم اعلان بی‌طرفی ایران توسط دولت مستوفی‌الممالک در 12 ذیحجه 1332/ اول نوامبر 1914 به ایران هجوم آوردند<ref>میروشنکف، ل. ی. '''''ایران در جنگ جهانی اول'''''، ترجمه. ع. دخانیاتی، تهران فرزانه 1357، ص 37- 35. هم‌چنین، سپهر احمدعلی، '''''ایران در جنگ جهانی'''''، تهران: ادیب، 1362، ص 89.</ref> و آلمانها توسط نیروهای خود شامل واسموس در بوشهر و جنوب، زایلر در [[اصفهان]] و بخش مرکزی، شونمان در [[کرمانشاه]] و غرب و پاشن و فویگت در همدان، سرهنگ کلاین در مناطق نفتی جنوب ویندمایر در شرق و جنوب شرق فعالتیهای خود را علیه متفقین آغاز کردند <ref>گرله اولریخ، '''''پیش به سوی شوق'''''، ترجمه پرویز صدری، تهران: کتاب سیامک، 1377، ج2، ص 522. هم‌چنین نیدرمایر، '''''زیر آفتاب سوزان'''''، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران 1380ش، ص 17 و 32.</ref>و تنها نتیجه‌ای که از حضور آلمانها عاید [[ایران]] شد افزایش فشار روس و انگلیس به [[ایران]] و تأسیس پلیس جنوب توسط انگلستان شد و ایران که در طی معاهده 1907/ 1325 به منطقه تحت نفوذ [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] و انگلستان و یک منطقه بی‌طرف تقسیم شده بود <ref>سپهر، ص 363- 364. خاطرات فردریک اوکانر، ترجمه حسن زنگنه. تهران: شیرازه، 1376، ص 93 به بعد.</ref>با معاهده 1915 این قرارداد را نقض و [[ایران]] را به دو منطقه تحت نفوذ تقسیم کرد<ref>سپهری، ص 89، اوکانر، ص 115 به بعد.</ref>.

با پیشروی روسها در کتبر 1915/ ذیقعده 1332 دولت ایران فرو پاشید و کمیته دفاع ملی متشکل از دموکراتها، ملی‌گرایان و هواداران سیاست آلمان ابتدا در [[قم]] و سپس در [[اصفهان]] و [[کرمانشاه]] به رهبری نظام‌السلطنه مافی تشکیل شد <ref>اسناد محرمانه وزارت خارجه بریتانیا در باره قرارداد 1919 ایران و انگلیس، ترجمه جواد شیخ‌الاسلامی. تهران: کیهان، ج 1، ص 83.</ref> و افرادی چون میرزا حسن خوان مستوفی‌الممالک، میرزا حسن مشیرالدوله، سید حسن مدرس، محمدصادق طباطبایی و کامران میرزا صمصام‌السلطنه از اعضای فعال این کمیته بودند<ref>ملائی توانا علیرضا، '''''ایران و دولت ملی در جنگ جهانی اول'''''، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخی معاصر ایران، 1378، ص 123.</ref>.  فیل مارشال گولتس ملی قراردادی افسران آلمانی را مامور آموزش سپاه ایران نمود ولی با پیشروی نیروهای متفقین و شکست نیروهای عثمانی این کمیته نیز از بین رفت <ref>آبراهامیان یرواند، '''''ایران بین‌ دو انقلاب'''''، ترجمه احمد گل‌محمدی، محمد ابراهیم فتاحی، تهران: نشرنی 1379، ص 139.</ref> (1295/ 1916). با وقوع انقلاب بلشویکی 1917 در [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] نیروهای قزاق [[ایران]] را ترک کردند و نیروهای انگلستان به رهبری ژنرال دنسترول، ژنرال تامسون، ژنرال ملیسون، تمام ایران را در 1918م/ 1336ق اشغال کرد و عملاً قرارداد 1915 را لغو کردند و حتی بعد از پایان جنگ و تا سال 1921/ 1300 در [[ایران]] باقی ماندند<ref>ذوقی ایرج، '''''تاریخ روابط سیاسی ایران و قدرتهای بزرگ (1915- 1900)''''' تهران 1368، بخش 1، ص 167. هم‌چنین. الپس چارلز هوارد، '''''دخالت نظامی بریتانیا در شمال خراسان'''''، 19- 1918، ترجمه کاوه بیات، تهران 1372، ص 35- 32 و بیات کاوه، '''''توفان بر فراز قفقاز'''''، تهران، 1380، ص 61- 59.</ref>.  

بعد از پایان یافتن جنگ که حاصلی جز تهیدستی، قحطی، بیماری، بی‌نظمی برای ایران نداشت، حتی به ایران اجازه شرکت در اجلاس صلح داده نشد و خواسته‌های ایران شامل تخلیه ایران از قوای بیگانه، القای قرارداد 1907، جبران خسارتهای مالی جنگ، واگذاری نیروهای پلیس جنوب به [[ایران]] و تجدید نظر در عهدنامه‌های گذشته به هیچ نتیجه‌ای نرسید<ref>ذوقی، ص 176- 175 و 223 هم‌چنین. تمدن محمد، '''''اوضاع ایران در جنگ جهانی اول'''''، ارومیه، 1350، ص 185- 184.</ref> و ایران عملاً بعد از جنگ با قرارداد 1919م سیدحسن وثوق‌‌الدوله تحت‌الحمایه انگلستان درآمد، قراردادی که با مخالفت جامعه ملل مواجه شد و به اجرا در نیامد <ref>زندفر فریدون، '''''ایران و جامعه ملل'''''، تهران: شیرازه. 1377 صص 60- 56.</ref> و قیامهای مردمی نیز به رهبری افرادی چون صولت‌الدوله اسماعیل‌خان، رئیس‌علی دلواری، حسین‌خان پچاقچی نیز به چندان نتیجه مشخصی نرسید<ref>ایرجی ناصر، ایل قشقایی در جنگ جهانی اول، تهران: موسسه نشر پژوهش شیرازه 1378، ص 25، هم‌چنین راضی منیره، '''''پلیس جنوب ایران'''''، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی 1381، ص 185.</ref>.



== نیز نگاه کنید به ==

* [[ایران]]
* [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه]

== مآخذ'''''   ''''' ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
اکبر قاسمی
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]