نمایش مبدأ برای شبیه خوانی

شبیه‌خوانی در [[کشور ایران|ایران]] تنها شکل هنری است که میان ارزش زیبایی‌شناختی و شکل هنری‌اش با نگرش اجتماعی و فلسفی هماهنگی داشته و از جمله هنرهایی است که با استقبال عامه همراه بود. ریشه‌ی اصلی این هنر در شهادت یاران [[امام حسین بن علی(ع)|امام حسین (ع)]] در سال ۶۱ق است. اجرای مراسم شبیه‌خوانی ظاهراً از زمان معزالدوله‌ی دیلمی در قرن چهارم آغاز شد که به سوگواری برای شهدای‌کربلا رسمیت بخشید.

منابع اولیه‌ی شبیه‌خوانی، حماسه‌های دینی و تاریخی بوده‌است و بعد از زمان [[تیموریان]] که داستان اهل بیت به طور وسیع به نظم درآمد، منبعی مهم در این زمینه پدید آمد. حماسه‌هایی چون خاوران‌نامه‌ی ابن حسام که در ۸۳۰ق سروده شد و موضوع اصلی آن سفرها و جنگ‌های [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|علی (ع)]] و حمله‌ی حیدری از محمد رفیع خان باذل، مورد توجه شبیه‌خوانان بودند. شعرا و نویسندگان بزرگی هم در رثای واقعه‌ی کربلا اشعار و آثاری بر جای نهادند. [[محتشم کاشانی]]، کاتبی ترشیزی، [[وصال شیرازی]] از این دسته‌اند. «مقتل‌نویسان» کسانی بودند که درباره‌ی شهادت در کربلا و برپا کردن مجالس عزاداری و تعزیه‌نویسی اطلاع و مهارت داشتند. مقتل‌نویسان ظاهراً تعزیه‌گردان هم بودند و این سنت را حتی تا زمان [[قاجاریه|قاجار]] حفظ می‌کردند.

موضوع تعزیه‌ی شهدای‌کربلا، جنگ میان اولیا و اشقیاست. این تراژدی در ظاهر به نفع اشقیا تمام می‌شود، ولی در باطن، بیننده می‌داند پیروز واقعی، اولیا هستند. لذا بیان مظلومیت، ظلم و ستم بر اولیا از مضامین رایج [[تعزیه]] است. از مجموعه تعزیه‌های معروف، می‌توان به مجموعه‌ی خوچکو با ۳۳ تعزیه، مجموعه‌ی پُلی با ۳۷ و مجموعه‌ی لیطن با ۱۵ و مجموعه‌ی چرولی با ۱۰۵۵ تعزیه اشاره کرد<ref>ملک‌پور، جمشید. '''ادبیات نمایشی در ایران'''. تهران: توس، ۱۳۷۴، ج ۱، ص ۲۳۰.</ref>. به هر روی شبیه‌خوانی به عنوان یک شکل مطرح در ادب نمایشی از دوره‌ی صفویه و با حمایت حکومت شیعه‌ی [[صفویان|صفوی]] رواج یافت وکسانی چون ملاحسین واعظ کاشفی با جمع‌آوری وقایع کرب و بلا در کتاب روضة الشهدا در اشاعه‌ی این نوع نمایش نقش مهمی داشتند. اما ورود نمایشنامه به معنای مصطلح آن به ایران در زمان [[ناصرالدین شاه قاجار]] صورت پذیرفت.  

== نیز نگاه کنید به ==

* [[ادب نمایشی]]
* [[تعزیه]]
* [[تعزیه سیار]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
تمیم داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها و انواع ادبی. تهران: [https://alhoda.ir موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].

== نویسنده مقاله ==
احمد تمیم داری

[[رده:ادبیات]]
[[رده:فرهنگ و نظام فرهنگی]]