نمایش مبدأ برای عباس یکم صفوی

'''عباس یکم صفوی'''، شاه عباس پنجمین پادشاه [[صفویان|صفوی]] (حک996 – 1038ق / ؟ م) شاه عباس، پسر و جانشین سلطان محمد‌شاه خدابنده.

محمد خدابنده که مردی درویش خصلت و ضعیف‌النفس بود در حالی تاج پادشاهی را به پسر نوجوان خویش، عباس‌میرزا داد که<ref>اسکندر بیک‌منشی(ترکمان). '''''عالم آرای عباسی'''''. تهران: 1334،  امیرکبیر و کتابفروشی تائید اصفهان، چاپ ایرج افشار، ص281.</ref> اعیان و بزرگان کشور سرکشی می‌کردند و شورش‌های داخلی و سلطه بیگانگان شرق و غرب کشور را ناآرام کرده بود<ref>طاهری، ابوالقاسم، '''''تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران از مرگ تیمور تا مرگ شاه‌عباس'''''. تهران: 1349، کتاب‌های جیبی، ص255.</ref>. [[یزد|شهر یزد]] در اشغال عثمانیان و [[استان قزوین|قزوین]] در معرض یورش آنان بود. در زمانی که میان سران [[قزلباش]] نزاع  و کشمکش بود سامان‌دهی اوضاع داخلی صلح با عثمانیان و تار و مار کردن ازبکان در شرق نخستین اقدامات شاه جوان در آغاز سلطنت بود. به موجب عهدنامه صلح استانبول به ناچار تسلط ترکان بر سرزمین‌های ایرانی، [[تبریز]]، قراباغ، گنجه، تفلیس، نرور، [[استان لرستان|لرستان]] و نهاوند را به رسمیت شناخت<ref>نوایی، عبدالحسین. '''''روابط سیاسی و اقتصادی ایران در دوره صفویه'''''. تهران: 1377،سمت، ص28.</ref>.

کاستن قدرت [[قزلباش|قزلباشان]] که در آغاز پادشاهی او هرج و مرج آفریده بودند و با تشکیل لشکری مجهز از اقوام گرجی و چرکس وفادار به شاه، زمینه شکست ازبکان را فراهم کرد<ref>فلسفی، نصرالله'''''. زندگانی شاه عباس اول'''''. تهران: 1346، دانشگاه تهران، ص134.</ref><ref>افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت الله، '''''ثقاوه الآثار فی ذکرالاخیار'''''. تصحیح احسان اشراقی. تهران: 1373، علمی و فرهنگی، ص586.</ref> و آن‌گاه برای نبرد با عثمانیان و اخراج آنان از سرزمین‌های شمال‌غربی [[کشور ایران|ایران]] اقدامات پیروزمندانه‌ای انجام داد (1016ق / ؟ م) شاه‌عباس در 1006ق / ؟ م، [[اصفهان]] را به پایتختی برگزید. از آن زمان [[اصفهان]] دستخوش طرح‌های نوین هنری و معماری قرار گرفت و به زیباترین شهر ایرانی به منزله «نصف جهان» تبدیل شد که بازرگانان آسیا و اروپا به آن آمد و شد می‌کردند. میدان شاه (نقش جهان)، مساجد شاه و شیخ لطف ا... کاخ عالی‌قاپو، چهارباغ، تفرج‌گاه‌های زیبا در آن بنا شد. تاورنیه، مغرضانه آن را قریه‌ای بزرگ می‌خواند<ref>تاورنیه. '''''سفرنامه'''''. ترجمه ابوتراب نوری، تجدید نظر حمید شیرازی، کتابخانه تأیید اصفهان، 1336، ص381.</ref> در حالی که به گفته شاردن رونق و شکوفایی و جمعیتی مانند شهر لندن داشت<ref>شاردن. '''''سفرنامه'''''. (بخش شهر اصفهان)، ترجمه حسین عریضی، با مقدمه علی دهباشی، تهران: 1362، نگاه، ص34.</ref>. 

شاه عباس با ایجاد هنگ‌های جدید غلامان، ارتشی به وجود آورد که همیشه در دسترس بود و به هیچ کس جز شخص شاه وفاداری نداشت. سواره نظام مسلح به تفنگ بود و توپ‌خانه و قراولان سلطنتی مجهز به سلاح‌های نوین بودند. حقوق نظامیان از درآمد املاک خاصه (سلطنتی) پرداخته می‌شد که در دراز مدت به کاهش تولیدات کشاورزی و ضعف اقتصادی کشور انجامید<ref>لکهارت، لارنس. '''''انقراض سلسله صفویه و ایام استیلای افاغنه در ایران'''''. ترجمه مصطفی قلی‌عماد، تهران: 1368، مروارید، ص540.</ref>. شاه عباس با اروپائیان روابط سیاسی- اقتصادی گسترده‌ای به ویژه علیه عثمانی برقرار کرد. برادران شرلی معروف‌ترین اروپائیانی بودند که به ایران آمدند و به سفارت او به اروپا سفر کردند. در دوره او عثمانیان تعرض‌های بی‌نتیجه‌ای به بغداد و عتبات می‌کردند و ازبکان نیز قندهار را مورد هجوم قرار می‌دادند. امام قلی‌خان سردار و حکمران [[استان فارس|فارس]] با یاری ناوگان انگلیس پرتَغالی‌ها را [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] شکست داد و هرمز را آزاد کرد<ref>سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه کامبیز عزیزی. تهران: 1366، بحر، ص.102</ref>.

دوران شاه‌عباس اوج هنرهای ظریف و صنایع دستی [[کشور ایران|ایران]]، تولید و تجارت ابریشم، دانش‌ها و آموزه‌های فرهنگ ایرانی- اسلامی بود. دربار او محل آمد و شد عالمان، ادیبان و دانشمندانی مانند شیخ‌بهایی، [[ملاصدرا|ملاصدرا شیرازی]]، [[میرداماد]] و ....بود. هر چند بسیاری نیز راهی هند شدند اما در آنجا به گسترش فرهنگ ایرانی و [[فارسی|زبان فارسی]] پرداختند.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[صفویان]]
* [[ملاصدرا]]
* [[میرداماد]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
مهدی ابوالحسنی ترقی
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]