نمایش مبدأ برای میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی

[[پرونده:456.jpg|بندانگشتی|میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی، قابل بازیابی از https://markazi.farhang.gov.ir/fa/person/detail/750]]
'''قائم مقام فراهانی، میرزا ابوالقاسم''' (1193-1251ه ق)، مشهور به قائم مقام، وزیر، دیوانی، و صدراعظم [[قاجاریه|دوره قاجار]]، متولد «هزاوه» فراهان. پس از فراگیری دانش‌های معانی بیان و عروض، لغت عرب، عرفان، ریاضی، اخلاق و...<ref>فائقی. ابراهیم. '''''آشنایی با قائم مقام فراهانی'''''. بی جا. انتشارات زرقلم، 1373، ص 37. </ref> به واسطه پدرش میرزا عیسی (میرزا بزرگ قائم مقام) در دستگاه حاجی ابراهیم‌خان کلانتر راه یافت. در ابتدا منشأت دولتی را می‌نگاشت و به حمایت حاجی ابراهیم خان در سلک خدمتگزاران دیوان درآمد<ref>اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان. '''''صدرالتواریخ'''''. به اهتمام محمد مشیری، تهران: سازمان انتشارات وحید، 1349، ص 145.</ref>. 

قائم مقام تا سال 1226ق در تهران به خدمات دیوانی اشتغال داشت. پس از مرگ برادرش میرزا حسن که پیشکاری عباس میرزا نایب‌السلطنه را داشت به درخواست پدرش به [[تبریز]] آمد و به جای برادرش پیشکاری عباس میرزا را عهده‌دار شد و در سفر و حضر ملازمت خدمت عباس میرزا را داشت<ref>پناهی سمنانی. '''''قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست'''''. تهران: نشر ندا، 1376، ص 64. </ref>. پس از فوت پدر مشاغل و وظایف او را به دست آورد، او را سید الوزراء نیز گفته‌اند. در سال 1238ق لقب قائم مقام به وی اعطا شد<ref>پناهی سمنانی. '''''قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست'''''. تهران: نشر ندا، 1376، ص 123-122.</ref>. در سفر و حضر ملازمت خدمت عباس میرزا را داشت. دوران [[ساسانیان|ساسانی]] تمامی آثار و منابع مر به سعایت معاندان، عباس میرزا از [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]] خواست او را عزل کند. [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]] او را به تهران احضار کرد و این انفصال دو سال به طول انجامید<ref>علی قلی میرزا. '''''اکسیرالتواریخ'''''. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: انتشارات سمن، 1370، ص 398.</ref>. قائم مقام در اوائل جنگ‌های دوم ایران و روس مجدداً به خدمت عباس میرزا در آمد<ref>فلسفی، بهرام. '''''قائم مقام در آیینه زمان'''''. بی جا، ناشر کتاب آخرین، 1373، ص 164. </ref>. در سال 1241ق با دختر [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی‌شاه]] گوهر ملک خانم ازدواج کرد<ref>پناهی سمنانی. '''''قائم مقام فراهانی چهره درخشان ادب و سیاست'''''. تهران: نشر ندا، 1376، ص 71. </ref>. با شروع مرحله دوم جنگ‌های ایران و روس او مخالف شروع جنگ بود<ref>نفیسی، سعید. '''''تاریخ اجتماعی و سیاسی در دوره قاجار'''''. تهران: بنیاد، 1345، ج 1.</ref>. در قرارداد ترکمانچای جزو هیأت اعزامی [[کشور ایران|ایران]] بود<ref>هوشنگ مهدوی، عبدالرضا. '''''تاریخ روابط خارجی ایران'''''. تهران: امیرکبیر، 1349، ص 236.</ref>. پس از شروع اغتشاشات داخلی در [[یزد]]، [[کرمان]]، خراسان، به دستور [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]]، عباس میرزا به سرکوبی این شورش اعزام شد و قائم مقام نیز همراه ولیعهد بود. پس از سرکوبی آنها به همراه عباس میرزا به [[استان تهران|تهران]] آمد<ref>فائقی. ابراهیم. '''''آشنایی با قائم مقام فراهانی'''''. بی جا. انتشارات زرقلم، 1373، ص 88-77. </ref>. در سال 1248ق عباس میرزا مأمور حمله به هرات شد اما به علت کسالت، پسرش محمدمیرزا عهده‌دار جنگ شد و قائم مقام نیز با سپاهی به حمایت وی اعزام شد<ref>لسان‌الملک سپهر، محمدتقی. '''''ناسخ'''''‌'''''التواریخ'''''. به اهتمام جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، 1377، ج 1، ص 504-500.</ref>. با مرگ عباس میرزا، قائم مقام از ولیعهدی محمدمیرزا حمایت کرد، ولیعهد نیز او را به سمت وزارت خود انتخاب کرد<ref>ساسانی، خان‌ملک. '''''سیاستگران دوره قاجار.''''' تهران: هدایت، 1338، ص 48-47.</ref>. پس از مرگ [[فتحعلی شاه قاجار|فتحعلی شاه]]، محمد میرزا با حمایت قائم مقام توانست بر سایر مدعیان سلطنت غالب آید و به پادشاهی برسد، و مقام صدارت عُظمی را به قائم مقام واگذار کند.

قائم مقام با دخالت بیگانگان به مبارزه پرداخت و در اداره و تدبیر امور مملکت تا آنجا پیش رفت که بدون اعتنا به شاه به اداره امور می‌پرداخت و حتی گزارش‌های روزانه خود را به شاه ارائه نمی‌کرد. مخالفان وی که عبارت بودند از درباریان، سفارت‌های خارجی و شاهزادگان که هر یک از وی کینه داشتند این امر را بهانه قرار داده و به [[محمدشاه قاجار|محمدشاه]] این مطلب را القاء کردند که قائم مقام قصد تغییر [[تاج]] و تخت را دارد<ref>محمود، محمود. '''''تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم'''''. تهران: اقبال، 1367، ج 1، ص 340.</ref>. سرانجام [[محمدشاه قاجار|محمدشاه]] مخفیانه دستور قتل او را داد و مأموران وی را شبانه خفه کردند (30 صفر 1251ق). او را در حرم عبدالعظیم<sup>(ع)</sup> دفن کردند<ref>شمیم، علی اصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1375، ص 128.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[قاجاریه]]
* [[فتحعلی شاه قاجار]]
* [[محمدشاه قاجار]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
اکبر فلاحی
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]