نمایش مبدأ برای ناصر الدین شاه قاجار

[[پرونده:1461758717089 1440782505230 Naser-al-Din-Shah-Qajar-3-th3.jpg|بندانگشتی|ناصرالدین شاه قاجار، قابل بازیابی از https://www.isna.ir/news/98023016067/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DB%8C%DA%A9-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%81%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B1]]
'''[[ناصرالدین شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]،''' . (1247ه.ق – 1313 / 1830م - 1895) چهارمین پادشاه [[قاجاریه|قاجار]] ( حک 1264 – 1313ق). او فرزند [[محمدشاه قاجار|محمدشاه]] بود و  طولانی‌ترین دوره سلطنت را در [[قاجاریه|دودمان قاجاریه]] گذراند.

علاقه‌مندی او به عکاسی  (← [[ناصر الدین شاه عکاس|ناصرالدین شاه عکاس]]) و نقاشی و اصلاحات در جهت تمرکز‌گرایی باعث اقدامات [[میرزا تقی خان امیرکبیر|امیرکبیر]] شد<ref>تیموری، ابراهیم. '''''عصر بی‌خبری یا تاریخ امتیازات در ایران.''''' تهران: 1332، چاپ اقبال، ص32-1.</ref>.

دورهاو عصر تحولات اداری، اجتماعی، اقتصادی و سیاستِ خارجی بود. با تشکیل مجلس شورای وزرائی و ایجاد شش وزارتخانه به ریاست میرزا جعفرخان مشیرالدوله موقتاً مقام صدراعظمی را حذف کرد <ref>پولاک، یاکوب‌ادوارد. '''''سفرنامه پولاک'''''. ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران: 1361، انتشارات خوازرمی، چاپ اول، ص299-269.</ref>(1275ه.ق / 1858م).

ایجاد مصلحت‌خانه رجال دولت به ریاست عیسی‌خان اعتمادالدوله، تأسیس صندوق عدالت 1276ه.ق<ref>هدایت، مخبرالسلطنه مهدی‌قلی. '''''خاطرات و خطرات'''''. تهران: 1344، کتابفروشی ‌زوار، چاپ دوم، ص81-75. </ref>، تشکیل مجلس دارالشورای کبری 1288ه.ق از اقدامات او در «اصلاحات از بالا» بود<ref>Avery, peter Hambly G. R.G & Melville. C.p: The cambridge history of Iran  cambridge university press  1st published, 1991, vol.7. p. 181-198.</ref>.

با تشویق میزرا حسین‌خان سپهسالار اولین شاه [[ایران]] شد که طیِ سه مسافرت در سال‌های 1290 / ؟ م، 1295/ ؟ م،  1306 ه.ق / ؟ م  به اروپا برای مدرنیزه کردن امور اقدام کرد. از جمله اقدامات او دایر شدن چراغ گاز و برق، <ref>کرزن، جرج. '''''ایران و قضیه ایران'''''. ترجمهوحید مازندرانی، تهران: 1349، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ج1، ص613-512. </ref> ایجاد خط تلگراف در مسیر اروپا به هند از طریق [[بوشهر|بوشهر،]] رواج مدارس جدید با تأسیس دارالفنون، ماشین دودی و راه‌اهن، ورود ماشین چاپ و نشر اولین روزنامه رسمی ؟ م / 1851م و تأسیس مجلس وکلای تجار توسط این طبقه اجتماعی (1301ه.ق) باعث تحولات اجتماعی شد<ref>شمیم، علی‌اصغر. '''''ایران در دوره قاجار'''''. تهران: 1342، کتابخانهابن‌سینا، چاپ اول، ص113-98.</ref>. 

رشد شهرنشینی از 9 درصد تا 20 درصد، شکل‌گیری جنبش روشنفکری با ظهور سید جمال‌الدین اسدابادی و میرزا ملکم‌خان و روزنامه‌های قانون، اختر و حبل‌المتین، پیدایش نهضت‌های مذهبی و اجتماعی از جمله نهضت با بیان 1260 ه.ق / ؟ م  و جنبش تنباکو 1308 / ؟ م ه.ق ، افزایش تضاد با علما در اثر کم کردن مواجب آنان و مدارس جدید و ایجاد وزارت عدلیه و اوقاف از تحولات عمده اجتماعی ایران دوره او بود<ref>لمبتون، آن، ک، س. '''''ایران عصر قاجار'''''. ترجمهسیمین فصیحی. مشهد: 1375، انتشارات جاودان خرد، چاپ اول، ص 289-254 و ص385-290. </ref>.

او با درکی روشن از ضعف ایران به تشویق سرمایه‌گذاری خارجی در کشور پرداخت که سلطه‌طلبی روس و انگلیس باعث اغاز «عصر امتیازات» شد:<ref>مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری ایران دوره قاجاریه'''''. تهران: 1341، انتشارات زوار، ج4، ص329-246. </ref>

* اعطای تمام منابع ثروت به رویتر 1289ق / 1872م؛
* کشتیرانی در کارون؛
* تأسیس بانک شاهنشاهی 1306ق / 1889م؛ 
* اخذ قرضه به وثیقه گمرک بنادرِ جنوب و امتیاز راه خرمشهر- تهران به انگلیس و در مقابل اعطای شیلات خزر؛
* تأسیس بانک استقراضی؛
* شوسه کردن راه عشق‌اباد تا [[مشهد]]؛
* استقرار بریگاد قزاق روس به روس‌ها از موارد انحصارطلبی بیگانگان است<ref>دولت‌آبادی، حاج‌میرزا یحیی. '''''حیات یحیی'''''. تهران: کتابفروشی ابن‌سینا، چاپ اول، بی‌تا، ج 1، ص110-100. </ref>.

قلمرو [[ایران]] در [[قاجاریه|عصر ناصری]] محدودتر هم شد؛ جدایی افغانستان از [[ایران]] بر اساس معاهده پاریس با انگلیس 1273ه.ق/1857م و تفویض حکومت بندرعباس و بحرین به امام مسقط با دخالت انگلیس<ref>خورموجی، محمدجعفر. '''''حقایق الاخبار ناصری'''''. به کوشش حسین خدیوجم. تهران: 1362، نشرنی، چاپ دوم، ص117-111. </ref>. انعقاد معاهده اخال با روسیه 1869م / ؟ م و تعیین رود اترک به عنوان مرز رسمی دو کشور و واگذاری همه اراضی ماورای آن به روسیه از جمله شکست‌های این دوره بود<ref>مهدوی، عبدالرضا هوشنگ، '''''تاریخ روابط خارجی ایران'''''. تهران: 1349، انتشارات امیرکبیر، ص171-136. </ref>.

ناصرالدین شاه علیرغم تلاش‌های اولیه‌اش در ایجاد تحوّلات اجتماعی و سیاسی با درک خطرات ان در اواخر سلطنتش در بستن فضای جامعه کوشید و در 1313ه.ق به دست [[میرزا آقاخان کرمانی|میرزا رضا کرمانی]] کشته شد<ref>کرمانی، ناظم‌الاسلام. '''''تاریخ بیداری ایرانیان'''''. به اهتمام علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: 1362، انتشارتِ اگاه، چاپ چهارم، بخش اول، ص128-19.</ref>. روزنامه سفر مازندران و سفرنامه خراسان از نوشته‌های اوست.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[قاجاریه]]
* [[ناصر الدین شاه عکاس]]

== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
میرحواس احمدزاده
[[رده:تاریخ]]
[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]