نمایش مبدأ برای کتابخانه های قم

[[استان قم]] در مرکز کشور واقع شده و از شمال به [[استان تهران]] و [[استان مرکزی]]، از جنوب به [[استان مرکزی]] و [[استان اصفهان]]، و از غرب به [[استان مرکزی]] محدود است. جمعیت آن (طبق آمار سال 1383) 1038424نفر و مساحت آن 11237 کیلومترمربع است<ref>سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. [https://amar.org.ir/ پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز آمار ایران]. به نقل از :[http://www.sci/org.ir/persia/index.htm.%5B11+Apr.+2005%5D%D8%9B http <nowiki>://www.sci/org.ir/persia/index.htm.[11 Apr. 2005]؛</nowiki>].</ref>. این استان از یک شهرستان تشکیل شده، مجموعآ دارای 5 شهر، 4 بخش، 9 دهستان، و 363 آبادی است. مرکز این استان شهر [[استان قم|قم]] است<ref>سالنامه آماری کشور 1380. تهران: [https://amar.org.ir/ مرکز آمار ایران]، 1381، ص14.</ref><ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان قم'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص23.</ref>.

[[پرونده:کتابخانه عمومی علامه امینیی.jpg|بندانگشتی|[https://118023.samanpl.ir/#:~:text=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C%20%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%20(%D8%B1%D9%87,%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81%20%D9%85%DB%8C%20%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF. کتابخانه عمومی علامه امینی قم] ، قابل بازیابی از[https://118023.samanpl.ir/#:~:text=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C%20%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%20(%D8%B1%D9%87,%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81%20%D9%85%DB%8C%20%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF. https://118023.samanpl.ir/#:~:text=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C%20%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C%20(%D8%B1%D9%87,%D8%A8%D8%AE%D8%B4%20%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81%20%D9%85%DB%8C%20%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF.]]]

=== تاریخچه ===
درباره قدمت [[استان قم|قم]] و تاریخ بنای آن اختلاف‌نظر وجود دارد. برخی معتقدند که این شهر پیش از دوره اسلامی وجود داشته و برخی دیگر تاریخ بنای [[استان قم|قم]] را به دوره بعد از [[اسلام]] نسبت داده‌اند<ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان قم'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص25.</ref>. بر اساس نظر باستان‌شناسان کناره‌های غربی کویر ایران ــ [[قم]]، کاشان، و ساوه ــ از نخستین و قدیمی‌ترین مناطقی هستند که بشر با استقرار خویش در آن مناطق تمدن‌هایی را پی‌ریزی کرده است<ref>گیرشمن، رومن. '''''ایران از آغاز تا اسلام'''''. ترجمه محمد معین. [تهران]: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1366، ص7،28.</ref>. توجه به محل اصلی شهر [[استان قم|قم]] که خرابه‌های آن اکنون در یک کیلومتری شرق شهر مشاهده می‌شود و نیز توجه به‌نام قرای اطراف شهر و وضع زندگی سکنه آن شکی باقی نمی‌گذارد که این شهر مدت‌ها پیش از اسلام وجود داشته و از شهرهای آباد [[کشور ایران|ایران]] بوده است<ref name=":1">دهخدا، علی‌اکبر. '''''لغتنامه'''''. ج 11، ذیل "قم".</ref>. معتقدان این نظریه پادشاهان باستانی ایران را موجد بنای شهر می‌دانند و از ترقی و رشد آن در زمان [[هخامنشیان]] سخن گفته‌اند<ref>سعیدیان، عبدالحسین. '''''شناخت شهرهای ایران'''''. [تهران]: علم و زندگی، 1379،  ص646.</ref>. این شهر توسط اسکندر ویران شد، پس از آن قباد ساسانی (487-531م.) به عمران و آبادی آن همت گمارد<ref>قمی، حسن بن محمد. '''''تاریخ قم'''''. تصحیح جلال‌الدین طهرانی. تهران: توس، 1361، ص25.</ref>. آنهایی که بنای شهر [[استان قم|قم]] را مربوط به دوران اسلامی می‌دانند، معتقدند با کوچ قبیله اشعری (از قبایل عرب) در دهه‌های پایانی قرن اول هجری به [[کشور ایران|ایران]] و سکونت در [[قم]]، این منطقه به معنای مرسوم آن زمان حالت شهر به خود گرفت و نام [[استان قم|قم]] به آن اطلاق شد<ref>صفین قمی، عباس. '''''گنجینه آثار قم'''''. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج2، ص737.</ref><ref>قمی، حسن بن محمد. '''''تاریخ قم'''''. تصحیح جلال‌الدین طهرانی. تهران: توس، 1361، ج1، ص61-62.</ref>. شهر [[استان قم|قم]] از ابتدای حضور اشعریون به سبب تسلط آنان ــ در گوشه واقع شدن شهر، و بی‌توجهی خلفا به آن ــ پایگاهی امن و از مناطق مهم اسکان [[علویان]] و شیعیان مهاجرِ به ستوه آمده از جور حکام اموی و عباسی بود که این منطقه را به کانونی علیه دارالخلافه تبدیل کرده بودند، به این جهت شهر ویرانی‌های مکرر را در برابر شورش‌های مکرر تجربه کرد<ref name=":1" /><ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان قم'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص26.</ref><ref name=":2">'''''قم'''''. دایره‌المعارف فارسی [مصاحب]. ج2، ص2080.</ref>. [[استان قم|قم]] در زمان هارون‌الرشید پس از تجزیه [[اصفهان]] استقلال یافت و دارای عناوینی چون دارالمؤمنین و دارالایمان گشت<ref>صفین قمی، عباس. '''''گنجینه آثار قم'''''. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج2، ص62.</ref>. [[استان قم|قم]] در دوره [[آل بویه|آل‌بویه]] به سبب نفوذ مردان سیاست خود در دستگاه حکومت، چون رکن‌الدوله دیلمی و صاحب بن عبّاد، که نخستین کتاب مستقل در تاریخ [[استان قم|قم]] به خواست وی به رشته تحریر درآمد، در ابعاد مختلف رشد و توسعه یافت<ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان قم'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص29.</ref>. در دوره [[سلجوقیان]] هم حضور چهره‌های سیاسی و متصدی امور، سبب عمران و ترقی [[استان قم|قم]] شد. تا دوره [[صفویان|صفویه]] [[قم]] دوبار به‌کلی منهدم شد. اما [[صفویان]] [[قم]] را مورد توجه خاص قرار دادند و این شهر از مراکز مهم فرهنگی و فقهی شیعه گردید<ref name=":2" />. پس از دوره [[صفویان|صفویه]] تا [[قاجاریه]]، [[قم]] همچنان مورد بی‌مهری بود. با اغماض از روش برخی سلاطین [[قاجاریه|قاجار]]، این شهر و [https://amfm.ir/ بارگاه حضرت معصومه(س)] مورد عنایت [[قاجاریه|قاجاریان]] قرار گرفت<ref name=":2" /><ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان قم'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص32.</ref>. مراکز و مؤسساتی در سده‌های سوم و چهارم هجری به‌کار تعلیم و نشر احادیث ائمه اشتغال داشتند و شهر [[قم]] را در شمار نخستین مراکز علمی شیعیان درآوردند. [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|امام صادق(ع)]] در روایات چندی از [[قم]] به‌عنوان ملجأ شیعیان یاد می‌کند که خود دلیلی بر تأیید تفکر اهل این دیار است<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایرانداخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. [تهران]: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370،ج7، ص391.</ref>.

از سال‌های گذشته در [[قم]] اهمیت مدرسه و علم با وجود کتابخانه و بسط آن برابری می‌کرده است و از آنجا که همواره [[قم]] به‌عنوان یک پایگاه دینی و فقهی شناخته شده است، کتابخانه‌های دینی و موضوعات وابسته نیز در آن تشکیل شده است. بیشتر استفاده‌کنندگان این کتابخانه‌ها طلاب علوم دینی بوده‌اند. از قدیمی‌ترین کتابخانه‌ها در [[قم]] کتابخانه هندوی قمی، زین‌الملک ابوسعد است. وی مدرسه قاضی محمد وزّان را بنا نهاد و جنب آن کتابخانه‌ای ساخت که به‌نام او شهرت گرفت.

=== کتابخانه‌های مدارس دینی ===
کتابخانه مدرسه فیضیه از جمله مهم‌ترین کتابخانه‌های مدارس علمیه است. مدرسه فیضیه که جایگزین مدرسه آستانه شده است، در 1349ق. توسط آیت‌الله عبدالکریم حائری گشایش یافت<ref>ابن الرضا، حسین. '''''قم (اجتماعی ـ اقتصادی)'''''. قم: مؤلف، 1365، ص407.</ref><ref name=":3">صفین قمی، عباس. '''''گنجینه آثار قم'''''. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج1، ص110.</ref><ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان قم'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص57.</ref><ref name=":4">شریف رازی، محمد. '''''گنجینه دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352، ص204.</ref><ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص212.</ref>. پس از ایشان [[آیت الله بروجردی|آیت‌الله بروجردی]] تصدی امور حوزه و مدرسه را بر عهده داشت و به توسعه و تکمیل کتابخانه آن همت گمارد<ref name=":5">'''''ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم'''''. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص91.</ref><ref>دوانی، علی. '''''زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیت‌الله بروجردی: با تجدیدنظر و اضافات'''''. تهران: نشر مطهر، 1372، ص201-202.</ref><ref name=":4" />. مدرسه نجف قلی بیک تنکابنی ( -1099)، در 1095 یا اندکی پیش از توسط خودش در [[قم]] بنا نهاده شد و تعدادی کتاب بر آن وقف گردید<ref>مدرسی طباطبائی، حسین. '''''قم‌نامه'''''. قم: [https://marashilibrary.com/ مرکز انتشارات کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی]، 1364، ص223.</ref>. مدرسه مؤمنیه (تحویلخانه)، کتابخانه‌ای معتبر داشت که در طول زمان به تاراج رفت و مخروبه شد. مدرسه خان، از مدارس دینی دوره [[صفویان|صفویه]]، توسط مهدی قلی‌خان در 1123ق. بنیان نهاده شد<ref>مدرسی طباطبائی، حسین. '''''تربت پاکان'''''. ج 2: آثار و بناهای قدیم محدوده کنونی دارالمومنین قم. قم: چاپخانه مهر، 1335، ج2، ص235.</ref>. در 1379ق. آیت‌الله حسین بروجردی کتابخانه آن را تجهیز و راه‌اندازی کرد. این کتابخانه اکنون زیرنظر مسئول کتابخانه مدرسه فیضیه اداره می‌شود<ref>دوانی، علی. '''''زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیت‌الله بروجردی: با تجدیدنظر و اضافات'''''. تهران: نشر مطهر، 1372، ص203، 226.</ref>. مدرسه علوم دینی جهانگیرخان از مدارس دوره صفوی است که به‌دست جهانگیرخان تعمیر و صاحب کتابخانه گردید. نصرالله مستوفی گرگانی در 1278ق. آن را تعمیر و مرمت کرد و مدرسه ناصری نامیده شد<ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان قم'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص58،59.</ref>. کتابخانه مدرسه حجتیه توسط آیت‌الله حجت در 1331 تأسیس شد<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص214.</ref><ref name=":6">شریف رازی، محمد. '''''گنجینه دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352، ص210.</ref><ref>صفین قمی، عباس. '''''گنجینه آثار قم'''''. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج2، ص737.</ref><ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''تاریخچه کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی'''''. [تهران]: سازمان کتابخانه‌های عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص105.</ref>. کتابخانه مدرسه شهید حقانی وابسته به مدرسه علمیه حقانی از دیگر کتابخانه‌های علوم دینی است<ref name=":5" />.

=== کتابخانه‌های شخصی ===
کتابخانه هندوی قمی زین‌الملک ابوسعد که پیش‌تر به آن اشاره شد، از قدیمی‌ترین کتابخانه‌های شخصی استان [[قم]] است. برخی از کتابخانه‌های شخصی برجسته این منطقه عبارتند از: کتابخانه میرزامحمدطاهر قمی از محدثان معروف و مؤلف کتاب مباحثه‌النفس که کتاب‌های کتابخانه وی همه با تاریخ 1050 به مهر وی ممهور است<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص26،41.</ref>. کتابخانه لطفعلی آذر بیگدلی مؤلف تذکره آتشکده، شاعر و پایه‌گذار بازگشت مکتب ادبی در دوره [[زندیه]] که شامل هزار جلد مخطوطات بوده است<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص158.</ref><ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''تاریخچه کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی'''''. [تهران]: سازمان کتابخانه‌های عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص89.</ref>؛ [https://104049.samanpl.ir/#:~:text=%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87%20%D8%A2%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D9%85%DB%8C%D8%B1%DA%A9%D8%A8%DB%8C%D8%B1%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%B1%DB%8C%20%D8%A8%D9%87%20%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%AD%D8%AA%201820%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%85%D8%B1%D8%A8%D8%B9%20%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%B1%20%D8%A8%D9%86%D8%A7%DB%8C,%D8%A7%DB%8C%D9%86%20%D9%85%D8%B3%DB%8C%D8%B1%20%D8%A8%D9%87%20%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA%20%D8%A8%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D9%85. کتابخانه آیت‌الله خوانساری] که مجموعه‌ای ممتاز از کتب فقه و اصول جعفری را دربرمی‌گیرد؛ کتابخانه شیخ هادی بروجردی؛ کتابخانه آیت‌الله صدر<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص109-110، 204.</ref>؛ [https://marashilibrary.com/ کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی] که در تاریخ 1386ق. با 1300 جلد کتاب افتتاح شد و اکنون به‌عنوان بزرگ‌ترین گنجینه اسناد و کتب شیعی در اختیار دانش‌پژوهان قرار دارد<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص204.</ref><ref name=":7">زنده‌دل، حسن. '''''استان قم'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1379، ص112.</ref><ref name=":8">ابن الرضا، حسین. '''''قم (اجتماعی ـ اقتصادی)'''''. قم: مؤلف، 1365، ص401.</ref>؛ کتابخانه برقعی که چند دهه از تشکیل آن می‌گذرد<ref name=":5" /><ref name=":3" />؛ کتابخانه شخصی آیت‌الله بروجردی که کتاب‌های فراوانی اعم از چاپی و خطی را گرد آورده بود <ref>دوانی، علی. '''''زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیت‌الله بروجردی: با تجدیدنظر و اضافات'''''. تهران: نشر مطهر، 1372، ص198.</ref>. وی در زمان حیاتش کتابخانه ارزشمند خود را وقف کتابخانه عمومی مسجداعظم کرد که خود بنیان‌گذار آن است<ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''کتاب و کتابخانه‌های شاهنشاهی ایران'''''. ج 2: تاریخچه کتابخانه‌های ایران از صدر اسلام تا عصر کنونی. [تهران]: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و هنر]، اداره‌کل نگارش، 1345-1347، ج2، ص199.</ref><ref>دوانی، علی. '''''زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع آیت‌الله بروجردی: با تجدیدنظر و اضافات'''''. تهران: نشر مطهر، 1372، ص200.</ref><ref name=":8" /><ref>همایونفرخ، رکن‌الدین. '''''تاریخچه کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی'''''. [تهران]: سازمان کتابخانه‌های عمومی و شهرداری تهران، 1344، ص110.</ref>.

=== کتابخانه‌های عمومی ===
کتابخانه‌های عمومی، به مفهوم امروزی، در سال‌های اخیر به‌صورت حقوقی و حقیقی در [[قم]] شروع به فعالیت کردند. نخستین کتابخانه عمومی وابسته به اداره‌کل ارشاد اسلامی در 1376 تأسیس شد و در سال‌های بعد به 9 واحد افزایش یافت. کتابخانه عمومی آیت‌الله خامنه‌ای، کتابخانه عمومی شهدای نوبهار<ref name=":7" /><ref>'''''ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم'''''. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص87.</ref>، کتابخانه عمومی یادگار امام (ره)، کتابخانه عمومی امام خمینی(ره) حاجی‌آباد، و کتابخانه عمومی شهدای صرم (روستای صرم)، از آن جمله‌اند. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های عمومی [[قم]] 12 واحد، تعداد مجموعه آنها 93250 جلد، تعداد اعضا 12550 نفر، و تعداد مراجعان 155610 نفر بوده است<ref name=":0">[https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات به سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران. '''''نامه اداری'''''. مورخ 13 شهریور 1384.</ref>.

نخستین کتابخانه کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان در 1349 به‌نام کتابخانه مرکز شماره 1 تأسیس شد و بعد از آن 4 کتابخانه دیگر باعنوان مراکز 2 الی 5 در این استان تأسیس شد. مجموع کتابخانه‌های کودکان و نوجوانان استان [[قم]] (تا پایان مهر 1380) 5 واحد بود و مجموعآ دارای 23903 جلد کتاب و 1298 نفر عضو بوده‌اند<ref>'''''لیست مراکز بر اساس استان‌ها'''''. [تهران]: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، معاونت فرهنگی، 1377-1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان به 7 واحد کتابخانه ثابت رسیده است<ref name=":0" />.

=== کتابخانه‌های مساجد و اماکن مذهبی ===
کتابخانه دارالتبلیغ اسلامی از کتابخانه‌های مهم حوزه علمیه قم است که توسط آیت‌الله شریعتمداری تأسیس شد<ref>شریف رازی، محمد. '''''گنجینه دانشمندان'''''. تهران: کتابفروشی اسلامیه، 1352، ص215.</ref><ref name=":3" />. از جمله کتابخانه‌های اماکن مذهبی در سطح استان [[قم]] می‌توان به کتابخانه آستانه حضرت معصومه(س) که در 1331 تأسیس شد، کتابخانه مؤسسه باقرالعلوم، و کتابخانه بنیاد معارف اسلامی اشاره کرد<ref name=":6" /><ref name=":8" /><ref>صفین قمی، عباس. '''''گنجینه آثار قم'''''. قم: چاپ مهر استوار، 1349-1350، ج1، ص577.</ref><ref name=":7" /><ref name=":5" />. کتابخانه تخصصی صاحب‌الزمان(عج) وابسته به امور فرهنگی مسجد مقدس جمکران با هدف اطلاع‌رسانی به محققان پیرامون زندگی و معارف حضرت مهدی (عج) در 1376 تأسیس شد و به همین منظور تمام آثار مکتوب و غیرمکتوب پیرامون امام زمان(عج) را جمع‌آوری، تلخیص، چکیده‌نویسی، و طبقه‌بندی می‌کنند<ref>'''''شما بپرسید صاحب‌الزمان پاسخ می‌دهد'''''. رشد جوان. ویژه‌نامه نیمه شعبان، (آذرماه سال تحصیلی 1378-1379)، ص44،48.</ref>.

دبیرخانه امور مساجد [[قم]] با همکاری کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد، محل‌های مناسبی در داخل یا جنب مسجد را به کتابخانه اختصاص داده و امکان استفاده عموم از منابع را به‌وجود آورده‌اند. کتابخانه عمومی مهدی موعود، کتابخانه عمومی المصطفی (ص)، کتابخانه عمومی امام حسن (ع)، و کتابخانه عمومی توحید از آن جمله‌اند<ref>'''''ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم'''''. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص88،89.</ref>. کتابخانه عمومی مسجد جمکران که تحت نظارت تولیت آستان مقدس جمکران فعالیت می‌کند، در 1374 تأسیس شد<ref>ابودلف خرزجی، مسعر بن مهلهل. '''''سفرنامه ابودلف در ایران'''''. با تعلیقات ولادیمیر مینورسکی، ترجمه ابوالفضل طباطبائی. تهران: فرهنگ ایران زمین، 1342، ص50.</ref>. کتابخانه مسجد اعظم قم به همت آیت‌الله حسین بروجردی در 1340 تأسیس شد. طبق آمار سال 1382 تعداد کتابخانه‌های مساجد این استان 36 باب، تعداد کتاب 158981 جلد، و تعداد اعضا 7840 نفر بوده است<ref name=":0" />.

=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
تا قبل از 1318ق. مدرسه و یا آموزشگاه به سبک و اصول جدید در [[قم]] وجود نداشت و مراکز تعلیم و تربیت منحصر به مکتب‌خانه‌های قدیمی بود. نخستین مدرسه به‌نام فاطمیه توسط حسن رشدیه تأسیس شد. نخستین مدرسه دولتی نیز در 1300ش. ایجاد شد<ref>ابن الرضا، حسین. '''''قم (اجتماعی ـ اقتصادی)'''''. قم: مؤلف، 1365، ص463-464.</ref>. در این مدارس، کتابخانه‌های آموزشگاهی چندان مورد توجه نبود. امروزه در مدارس ابتدایی، راهنمایی، و دبیرستان حداقل یک اتاق کوچک به کتابخانه اختصاص داده شده است. علاوه بر آن، در هر یک از نواحی آموزش و پرورش استان، کتابخانه‌ای در کانون فرهنگی ناحیه تشکیل شده است. این کتابخانه‌ها را ادارات آموزش و پرورش تجهیز و راه‌اندازی کرده‌اند. کانون فرهنگی امام خمینی، کانون معراج، کانون حضرت زینب، کانون حضرت سلمان، و کانون حضرت اباذر از آن جمله‌اند<ref>'''''ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم'''''. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص88.</ref>. طبق آمار 1382، تعداد کتابخانه‌های مدارس دولتی این استان 727 واحد و مجموع کتاب‌های آن 745365 جلد است<ref name=":0" />.

=== کتابخانه‌های تخصصی ===
از کتابخانه‌هایی که به‌دلیل وابستگی به سازمان‌ها و مؤسسات، تخصصی محسوب می‌شوند، لکن ممکن است مجموعه این کتابخانه‌ها تخصصی نباشد، می‌توان به کتابخانه‌های هلال‌احمر، کتابخانه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز تربیت مربی کودکان و نوجوانان، و کتابخانه کوثریه وابسته به امور بانوان استانداری [[قم]] اشاره کرد<ref>'''''ارزیابی کتابخانه‌های عمومی و اختصاصی استان قم'''''. پیام کتابخانه. س. دهم، 3 (پاییز 1379)، ص90-91.</ref><ref>'''''گزارش فرهنگی کشور :1376 مجموعه آماری فعالیت‌های فرهنگی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادها'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص34، 53.</ref>.

=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
قدیمی‌ترین کتابخانه دانشگاهی استان، متعلق به مجتمع آموزشی عالی [[قم]] است که در 1349 تأسیس شد<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایرانداخت. '''''راهنمای مراکز اسناد و کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. [تهران]: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370، ص216.</ref>. دانشگاه قم نیز کتابخانه‌ای دارد<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور :1376 مجموعه آماری فعالیت‌های فرهنگی وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها و نهادها'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص37.</ref>. تعداد کتابخانه‌های دانشگاهی این استان در 1382، در حدود 18 واحد، تعداد کتاب‌های آنها 366608 جلد، تعداد اعضا 12076 نفر، و تعداد مراجعان 93630 نفر بوده است<ref name=":0" />.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[کتابخانه های آذربایجان شرقی]]
* [[کتابخانه های آذربایجان غربی]]
* [[کتابخانه های ارامنه ایران]]
* [[کتابخانه های استان اردبیل]]
* [[کتابخانه های ایلام]]
* [[کتابخانه های بوشهر]]
* [[کتابخانه های تهران]]
* [[کتابخانه های خراسان]]
* [[کتابخانه های خوزستان]]
* [[کتابخانه های زنجان]]
* [[کتابخانه های سمنان]]
* [[کتابخانه های سیستان و بلوچستان]]
* [[کتابخانه های فارس]]
* [[کتابخانه های قزوین]]
* [[کتابخانه های کردستان]]
* [[کتابخانه های کرمان]]
* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]]
* [[کتابخانه های لرستان]]
* [[کتابخانه های مازندران]]
* [[کتابخانه های هرمزگان]]
* [[کتابخانه های همدان]]
* [[کتابخانه های یزد]]
* [[کتابخانه های گیلان]]
* [[کتابخانه های استان گلستان]]
* [[کتابخانه های اصفهان]]

== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
قم، کتابخانه های (1385). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].

== نویسندگان مقاله ==
فاطمه (رؤیا) پورامید و تلخیص افسانه تیموری‌خانی
[[رده:ارتباطات]]